SOYUNLA KİBİRLENME

Neseb, soy, nesil adeta maden gibidir. Madende altın varsa, bin yıl geçse de yine o altın çıkar. Gümüş varsa gümüş, demir varsa demir, cevher varsa cevher, kömür varsa kömür. Yani ilim ehlinden âlimlerin, önderlerin neslinden önderlerin, zanaatkârdan zanaatkârın çıkması pek tabiidir.

Nesil nikâhla korunur. Nikâh kalesinde doğan evlat anne babasının bütün hasletlerini kendinde saklar, nesline ulaştırır, kendi amellerinde bu hasletleri ortaya koyar. Ama nikâhsız doğan çocuk anne babadaki bütün kötülükleri saklar, gelecek nesline ulaştırır ve kendi amelleriyle gösterir.

İnsanın nesliyle gurur ve kibir duyması olmaz. Neslini korumak için kaygılanması gerekir; onunla övünmek ise ahlak dışı bir iştir. İnsan kendi soyundaki iyi faziletleri ortaya çıkarmalı ve bununla başkalarına hizmet etmeli, insanlara yardım etmelidir. Neslindeki büyüklükle övünmek ve başkalarını küçük görmek kibir diye adlandırılır. Kibir ise Allah’ın sıfatıdır; bu sıfatı iddia edenler cennetin kokusunu koklayamaz.

Bu konuda Sufi Allahyar hazretlerinin şu beyitlerini okuyup tefekkür etmemiz faydalı olur:

Tekebbür eyleme, ey manasız kişi, “Falancanın oğluyum” diye, falanca. Eğer önündeki kul olsa vali, Gönlünü kininden eyle hâli. Önceki haline etme nazar, Onu Tanrım aziz etse, ne çare?!

Ey manasız kişi! «Ben falanca adamın oğlu falancayım» diye kibre kapılma. Şayet önünde hizmette dolaşan hizmetkâr yarın makama yükselip amir olursa, ona itaat et, «Dün hizmetkârdın, bugün hâkim olmuşsun ha» diye kin ve düşmanlıktan gönlünü uzak tut. Önceki haline bakma; Allah Teâlâ onu aziz kılmışsa, artık kulun bu takdiri kabul etmekten başka çaresi yoktur.

Güvenme babana, kalma talepten, Kıyamette sorulmaz nesepten. Haseb nesebin üstündedir, ey güzel hâlli, İpek giysiyi geçer iyi işlenmiş şal. Karaçanın oğlu hoca oğlundan aşağı, Muallem olsa, seyyidi de geçer.

Babanın fazlına ve kemaline, kazandığı itibara güvenip ilim talebinden, salih ameller temelinde güzel ahlak edinmekten mahrum kalma, çünkü Kıyamet gününde nesil ve neseb itibara alınmaz. Ey siyreti pak insan, bil ki haseb (takva, güzel ahlak) nesepten üstündür; tıpkı yünden yapılan şalın iyi işlenerek dokunduğunda kalitede kıymetli ipek giysiyi bile geçmesi gibi. Yahut «karaça», yani nesebi soylu bir nesle bağlanmayan, sıradan halkın evladı, nesli «hoca» oğlundan aşağı sayılsa da, ilim edinip eğitimli olduğunda hocaların cahil evlatlarından derecesi yükselir.

(“Sebâtü’l-Âcizîn”den alınan bu beyitlerin şerhi, üstat Raşid Zahid’in kalemine ait “Revâyihu’r-Reyhân” kitabının 191 – 192. sayfalarından aktarıldı)

Bu beyitler, nesliyle övünüp ilim almayan, cehalete ve kibre esir olanlar için güzel bir terbiyedir. Hak Teâlâ katında Allah’tan korkan biçareler, Allah’tan korkmayan güçlülerden kat kat üstündür.