ӨЗ НАЗМЫНЫҢ ДӘРЕЖЕ САТЫЛАРЫН САНАП, ӘРҚАЙСЫСЫНА БІР МӘРТЕБЕ ТАҒАДЫ

Науаи өлеңі – тоғыз бәйт, он бір бәйт, он үш бәйт, Қалам тақта үстіне сол жасырын інжумен сән береді.

Бұл әлбетте жеті бәйттен кем емес, яғни Дәрежесінде жеті көктен төмен түсе алмас.

Түсіндірме:

«Фархад пен Ширин» дастанының кіріспесінде мағыналар інжу мен гауһарға теңеледі. Мағыналар әлемі туралы Азизаддин Насафидің «Кәміл инсан» кітабынан мәлімет аласыз.

Бірінші бәйтте айтылуда: хазірет Науаи дурри макнун, яғни таңдаулы інжулермен тақтаға сән береді. Дурри макнуннан мақсат – мағыналар. Мағына – бұл ақиқаттың өзегі, өзгермес болмыс, барлық нәрсенің заты сақталатын қазына.

Мағыналарды адамдар көрмейді. Алла кімге файз берсе, оның басираты мағыналарды көреді және пішінге салып ұсынады. Яғни мағыналарға сөзден киім кигізеді.

Науаи бұл қытғада өз ғазалдарындағы бәйттердің мөлшерінен хабар беруде. Ең кіші ғазалы жеті бәйт, ең ірісі он үш бәйт. Жеті бәйт болуының себебі – хазірет Әлішер Науаи өз өлеңінің құны мен мәртебесін білдіруде.

Әлемде ең биік мәртебе – жетінші көк. Жетінші көк – ғаламның ең биік нүктесі.

Әлішер Науаи хазірет өлеңдері өте нәзік әрі алып ақиқаттарды, пәк әрі теңдессіз мағыналарды бейнелегені үшін олардың мақамы жеті көктей биік екенін айтуда.

Оның өлеңдерінің қадірі ешқашан жеті көк мақамынан төмендемейді. Ғазалының жеті бәйті дәл осы ақиқаттың көрінісі.

Мәселен, оның ең кіші ғазалы осыншалық биік дәрежелі болса, одан ірілерін елестете беріңіз!..