ӨЗ НАЗМЫНЫН ДАРАЖА БАСКЫЧТАРЫН САНАЙТ ЖАНА АР БИРИНЕ БИР ДАРАЖА ЫЙГАРАТ

Навоинин ыры – тогуз бейит, он бир бейит, он үч бейит, Аны менен калем тактага ошол жашыруун берметтен зыйнат берет.

Бул албетте жети бейиттен кем эмес, башкача айтканда, Даражада жети асмандан төмөн түшө албайт.

Шарх:

«Фархад жана Ширин» дастанынын киришүүсүндө маанилер бермет жана асыл ташка салыштырылат. Маанилер дүйнөсү жөнүндө Азизиддин Насафинин «Кемел адам» китебинен маалымат аласыз.

Биринчи бейитте айтылып жатат: хазрети Навои дурри макнун, башкача айтканда, тандалма берметтер менен тактага зыйнат берет. Дурри макнундан максат – маанилер. Маани – бул чындыктын өзөгү, өзгөрбөс бар болмуш, бардык нерселердин заты сакталуучу казына.

Маанилерди адамдар көрүшпөйт. Алла кимге пейил берсе, анын көкүрөк көзү маанилерди көрөт жана аларга форма берип тартуулайт. Башкача айтканда, маанилерге сөздөн кийим кийгизет.

Навои бул кытада өз газелдеринин бейиттеринин саны жөнүндө кабар берип жатат. Эң кичине газели – жети бейит, эң ириси – он үч бейит. Жети бейит болушунун себеби – хазрети Алишер Навои өз ырынын баасын жана даражасын билдирип жатат.

Ааламда эң бийик даража – жетинчи асман. Жетинчи асман – ааламдын эң бийик чекити.

Алишер Навои хазреттери ырлары өтө назик жана зор чындыктарды, таза жана теңдешсиз маанилерди чагылдыргандыктан, алардын даражасы жети асмандай бийик экенин айтып жатат.

Анын ырларынын баркы эч качан жети асман даражасынан төмөндөбөйт. Газелинин жети бейити дал ушул чындыктын көрүнүшү.

Эң кичине газели ушунчалык бийик даражада болсо, андан ирилерин элестете бериңиз!..