ПОЯИ РУТБАИ НАЗМИ ХУДРО ТАЪДОД МЕКУНАД ВА БА ҲАР ЯКЕ МАРТАБАЕ ИСНОД МЕКУНАД

Шеъри Навоӣ нӯҳ байту ёздаҳ байт, сенздаҳ байт аст, Ки қалам бар лавҳ аз он дурри макнун зинат медиҳад.

Ин ки албатта аз ҳафт байт кам нест, яъне Дар рутба аз ҳафт гардун поён фуромада наметавонад.

Шарҳ:

Дар муқаддимаи достони «Фарҳод ва Ширин» маъноҳо ба дуру гавҳар қиёс карда мешаванд. Дар бораи олами маъноҳо аз китоби «Инсони комил»-и Азизиддини Насафӣ маълумот мегиред.

Дар байти аввал гуфта мешавад, ки ҳазрати Навоӣ бо дурри макнун, яъне дурҳои сара, ба лавҳ зинат медиҳад. Мурод аз дурри макнун маъноҳост. Маъно мағзи ҳақиқат, мавҷудияти тағйирнопазир, хазинаест, ки зоти ҳама чиз дар он нигоҳ дошта мешавад.

Маъноҳоро одамон намебинанд. Аллоҳ ба ҳар кӣ файз диҳад, басирати ӯ маъноҳоро мебинад ва ба шакл дароварда пешкаш мекунад. Яъне ба маъноҳо аз сухан либос мепӯшонад.

Навоӣ дар ин қитъа аз миқдори байтҳои ғазалҳои худ хабар медиҳад. Хурдтарин ғазалаш ҳафт байт, калонтаринаш сенздаҳ байт аст. Бо ҳафт байт будан ҳазрати Алишер Навоӣ қимат ва мартабаи шеъри худро маълум мекунад.

Дар олам баландтарин мартаба фалаки ҳафтум аст. Фалаки ҳафтум баландтарин нуқтаи коинот аст.

Ҳазрати Алишер Навоӣ мегӯяд, ки шеърҳояш ҳақиқатҳои бисёр нозук ва бузург, маъноҳои пок ва бемислро инъикос мекунанд, бинобар ин мақоми онҳо ба андозаи ҳафт гардун баланд аст.

Қадри шеърҳои ӯ ҳеҷ гоҳ аз мақоми ҳафт фалак паст намешавад. Ҳафт байти ғазалаш ифодаи ҳамин ҳақиқат аст.

Модом ки хурдтарин ғазали ӯ ин қадар баландмартаба аст, калонтаринҳояшро тасаввур кунед!..