KENDİ NAZMININ RÜTBE BASAMAKLARINI SAYAR VE HER BİRİNE BİR MERTEBE İSNAT EDER

Nevai’nin şiiri dokuz beyit, on bir beyit, on üç beyit, Ki levh üzre kalem ziynet verir o dürr-i meknundan.

Bu ki elbette yedi beyitten eksik değil, yani Rütbe içinde yedi gerdundan aşağı inemez.

Şerh:

“Ferhat ile Şirin” destanının mukaddimesinde manalar inciye ve cevhere kıyas edilir. Manalar âlemi hakkında Azizüddin Nesefi’nin “İnsan-ı Kâmil” kitabından bilgi alırsınız.

Birinci beyitte deniliyor ki, Hazreti Nevai dürr-i meknun, yani seçkin incilerle levhe ziynet verir. Dürr-i meknundan murat manalardır. Mana hakikatin özü, değişmez varlık, her şeyin zatının saklandığı hazinedir.

Manaları insanlar görmezler. Allah kime feyiz verirse, onun basireti manaları görür ve şekle sokup sunar. Yani manalara sözden libas giydirir.

Nevai bu kıtada kendi gazellerinin beyit miktarından haber veriyor. En küçük gazeli yedi beyit, en büyüğü on üç beyit. Yedi beyit olmasının sebebi şudur: Hazreti Ali Şir Nevai kendi şiirinin kıymetini ve mertebesini bildiriyor.

Âlemde en yüksek mertebe yedinci felektir. Yedinci felek kâinatın en yüce noktasıdır.

Hazreti Ali Şir Nevai, şiirleri son derece ince ve büyük hakikatleri, pak ve emsalsiz manaları yansıttığı için onların makamının yedi gerdun kadar yüksek olduğunu söylüyor.

Onun şiirlerinin kadri hiçbir zaman yedi felek makamından aşağı inmez. Gazelinin yedi beyti işte bu hakikatin ifadesidir.

Madem ki, onun en küçük gazeli bu kadar yüksek derecededir, ondan büyüklerini siz tahayyül edin!..