Китеп окуп жатам деген элем. П. Меримеенин «Таманго», «Кош жаңылыштык» жана ушул сыяктуу новеллаларын окуп…

Китеп окуп жатам деген элем. П. Меримеенин «Таманго», «Кош жаңылыштык» жана ушул сыяктуу новеллаларын окуп бүттүм. Түрдүү каармандар, реалдуу сызыктар. Ар-намыс менен пастык ортосунда өрттөнгөн жүрөктөр жана башкалар. Адамдын табиятындагы түрдүү өзгөчөлүктөр ырайымсыздык жана сабырдуулук менен ашкереленген. Бирок жазуучунун тарабы ачык көрүнүп турат: ал динге сын көз менен карайт жана адамдарды эркин жашоого чакырат жана аны тартымдуу көрсөтөт. Адамдар белгилүү түшүнүктөрдү, мисалы, эркиндик, укук, абийир, адалдык сыяктуу категорияларды иштеп чыгып, ага ылайык жашашы керек деген бир ички маани тексттердин арасынан сызылып жүрөт жана билдирбестен ичиңизге да өтөт. П. Меримеенин тексттериндеги адамдар, башкача айтканда, оң каармандар динден алыс жана сезимге көмүлгөн кишилер. Эмне үчүн дин маселесин кошуп жатам? Анткени ар ким китепти өз ишениминен улам окуйт жана баалайт.

***

«Янки жана король Артурду» да окуп бүттүм. Марк Твен жазган. Сатиралык роман деп аталган бул кыялый чыгармаларды революциялык рух жана жаңы доордун үгүтү үчүн жазылган деп ойлодум. Янкинин тили менен автор орто кылымдарды наадандыкта, адамдарды аң-сезимсиз деп сүрөттөгөн, тегине таянууну жана чиркөө бийлигин кескин сындаган, ак сөөк адамдарды тегинен башка эч нерсеси жок деп шылдыңдайт, король бийлигинин өкүлдөрүн ырайымсыз жана акмак кылып көрсөтөт. Янки өзүнчө жаңы доордогу демократияны, тең укуктуулукту 7-кылымдагы Англияга сиңирүүгө аракет кылат. Көп жерлери жомок түрүнө ээ болгон. Марк Твендин ой-жүгүртүүсүн бул чыгарманын мисалында абдан кенен жана камтуучу көргөн жокмун, өз доору менен жаңы идеяларга, адамдарды консерватизм жана салттардан ажыратууга багытталган, саясатты экинчи планга койгон бир калемгерге жолуктум.

***

Стендалдын «Парма ибадатканасы» романын баштадым, Италия жана Франция менен байланышкан окуялар айтылат. Башкы каарман Фабрицио аттуу жаш жигитче, азырынча чыгарманын башындамын, аз-аздан окуп жатам. Алгачкы жыйынтык – П. Мериме, М. Твен, Стендаль – булардын баары бир казандагы адамдар. Орто кылымдагы Европаны кескин сындашат жана жаңы дүйнөгө кадам коюуну каалашат, жаңы жана эркин ойлорду күч менен көркөм чыгармага сиңиришет. Кана, окуй берели.