Kitap okuyorum demiştim. P. Mérimée’nin "Tamango", "Çifte Yanlışlık" ve bunun gibi novellalarını okuyup…

Kitap okuyorum demiştim. P. Mérimée’nin "Tamango", "Çifte Yanlışlık" ve bunun gibi novellalarını okuyup bitirdim. Türlü kahramanlar, gerçekçi çizgiler. Onur ve alçaklık arasında yanıp tutuşan yürekler vesaire. İnsan tabiatındaki türlü özellikler merhametsizlik ve soğukkanlılıkla ifşa edilmiş. Ama yazarın tarafı açıkça görünüyor: dine eleştirel bakıyor, insanları özgür bir hayata çağırıyor ve onu cazip gösteriyor. İnsanların belirli kavramları, mesela, özgürlük, hak, vicdan, dürüstlük gibi kategorileri işleyip geliştirmeleri ve buna uygun yaşamaları gerektiği şeklinde bir iç anlam metinlerin arasından sızıp durur ve fark ettirmeden içinize de geçer. P. Mérimée’nin metinlerindeki insanlar, yani olumlu kahramanlar dinden uzak ve duygulara gömülmüş kişilerdir. Neden din meselesini ekliyorum? Çünkü herkes kitabı kendi inancından yola çıkarak okur ve değerlendirir.

***

"Kral Arthur’un Sarayında Bir Yankee"yi de bitirdim. Mark Twain yazmış. Satirik roman denilen bu hayalî yazıların devrimci ruh ve yeni çağ propagandası için yazıldığını düşündüm. Yankee’nin diliyle yazar Orta Çağ’ı cehalet içinde, insanları bilinçsiz olarak tasvir etmiş, soya dayanmayı ve kilise iktidarını sert biçimde eleştirmiş, soylu insanlarla soylarından başka hiçbir şeyleri yok diye alay eder, kral iktidarının temsilcilerini merhametsiz ve ahmak olarak gösterir. Yankee kendince yeni çağdaki demokrasiyi, eşit hakları 7. yüzyıl İngiltere’sine aşılamaya çalışır. Pek çok yeri masalımsı bir hâl almış. Mark Twain’in düşüncesini bu eser örneğinde çok da geniş ve kapsamlı görmedim; kendi devrine ve yeni fikirlere bağlı, insanları muhafazakârlıktan ve geleneklerden koparmaya yönelmiş, siyaseti ön plana koymuş bir kalem sahibiyle karşılaştım.

***

Stendhal’in "Parma Manastırı" romanına başladım, İtalya ve Fransa ile bağlantılı olaylar anlatılıyor. Ana kahraman Fabrizio adlı genç bir delikanlı, henüz eserin başındayım, azar azar okuyorum. İlk sonuç - P. Mérimée, M. Twain, Stendhal - bunların hepsi aynı kazandaki insanlar. Orta Çağ Avrupa’sını sert biçimde eleştiriyor ve yeni dünyaya adım atmak istiyorlar, yeni ve özgür fikirleri zorla sanata aşılıyorlar. Hadi bakalım, okumaya devam edelim.