Хорхе Луис Борхести билсеңиздер керек? Хулио Кортасар деген жазуучу менен замандаш. Аргентиналык жазуучулар.

*** Хорхе Луис Борхести билсеңиздер керек? Хулио Кортасар деген жазуучу менен замандаш. Аргентиналык жазуучулар. Борхес китепканачы болгон экен жана котормочу Шариф Ахмаддын толкундануу толгон кириш сөзүндө абдан улукталган. Баса, китептин аты «Аль-Мутасимге жакындоо», Академнашрдын продукциясы. Аңгеме деп аталган эки чыгармасын окудум. Биринчиси Аверроэс жөнүндө. Бул адам, чындыгында, Ибн Рушд. Ибн Рушд жөнүндө google же жалганчы ChatGPTден сурап көрөрсүз. Аңгеменин мазмуну мындай: Ибн Рушд Аристотелдин «Поэтикасын» окуп, трагедия жана комедия терминин түшүнбөй отурат. Ошондо бир маектеши ага Кытайда көргөн театр спектакли жөнүндө айтып берет. Чындыгында, анын сөзү ушул трагедия менен комедияны түшүнүү үчүн ачкыч эле, бирок Аверроэс муну билбейт. «Поэтикага» түшүндүрмө жазып, трагедия – мактоо ыры, комедия – каргыш деп белгилейт. Башкача айтканда, ал бул терминди ушундай түшүнөт. Борхес бардык Батыш прозаиктери сыяктуу жогору чыгып алып, бүт адамзатты көзгө илбей карайт, айрыкча, Исламды түшүнбөй туруп Ислам аалымдары жөнүндө эркин ой жүгүртө берет. Чындыгында, Ислам жөнүндөгү көз караштары өтө тайыз жана бир жактуу болуп, анын мамилесинин түпкүрүндө динди адамдын аң-сезиминин жемиши деп билүү сезилет. «Аль-Мутасимге жакындоо» эссе болсо керек, ушул аттагы чыгарма жөнүндө. Бул чыгарманын эки басылышын окуп салыштырат, оюн жазат. Бул чыгарма Фаридуддин Аттар хазреттеринин «Мантик ут-тайр» дастанынан шыктанып жазылган деген сөздөрдү айтат. «Аль-Мутасимге жакындоо» китебин талдап, авторду кийинки баскычта реализмден алыстоодо айыптайт. Башкача айтканда, бул чыгарманын биринчи басылышында окуялар турмуштук, кийинкисинде болсо кыялый түскө ээ болгон экен. Башкача айтканда, чыгармада бардык жолдор жалгыз Кудайга алып барат деген идеянын көрүнүшү Борхеске жакпайт. Чындыгында, идея эмес, жазуучунун ишеним тарапка өтүп кетиши жакпаган деп ойлодум. Ушунчалык мактанган жана окуу үчүн даярдык керек, орточо эмес, элиталык окурмандар үчүн делген Борхес мен үчүн жөнөкөй бир жазгыч болуп көрүнүп жатат, тыгыз сүрөттөөлөр, ар түрдүү ысымдар жана географиялык аталыштар, окуяларга ишаралар, кыял, азгырыктар сыпатын аралаштырып бир сызыкка тартуу өнөр деп эсептелсе, балким, кимдир бирөө үчүн Борхес чоң жазуучудур, бирок мен үчүн наристенин акыл деңгээлинде калып калган жана суроолор ичинде экиленип жашаган, дүйнөнү зат менен чектеген, заттын артында жогорку акыл бар деген бүдөмүк көз караштарды көтөрүп өткөн бир кишидей таасир калтырды. Эми муну борхессүйөрлөр четке кагышы мүмкүн, бул менин жеке көз карашым эле.