Хорхе Луис Борхесро шояд медонед? Ҳамзамони нависанда Хулио Кортасар. Адибони аргентинӣ.

*** Хорхе Луис Борхесро шояд медонед? Ҳамзамони нависанда Хулио Кортасар. Адибони аргентинӣ. Борхес китобдор будааст ва дар муқаддимаи пурҳаяҷони тарҷумон Шариф Аҳмад хеле васф шудааст. Дарвоқеъ, номи китоб «Наздик шудан ба Ал-Муҳтасим» аст, маҳсули «Академнашр». Ду навиштаашро, ки ҳикоя номида шудаанд, хондам. Аввалӣ дар бораи Аверроэс. Ин одам дар асл Ибни Рушд аст. Дар бораи Ибни Рушд аз google ё ChatGPT-и дурӯғгӯ пурсида мебинед. Мазмуни ҳикоя ин аст, ки Ибни Рушд «Поэтика»-и Арастуро хонда, истилоҳҳои трагедия ва комедияро нафаҳмида нишастааст. Он гоҳ як ҳамсуҳбаташ ба ӯ дар бораи намоиши театрие, ки дар Чин дида буд, нақл мекунад. Дар асл, гапи ӯ калиди фаҳмидани ҳамин трагедия ва комедия буд, лекин Аверроэс инро намедонад. Ба «Поэтика» шарҳ навишта, қайд мекунад, ки трагедия мадҳия ва комедия дуои бад аст. Яъне ӯ ин истилоҳро ҳамин тавр мефаҳмад. Борхес мисли ҳамаи насрнависони Ғарб ба боло баромада, ба тамоми башарият беписандона менигарад, хусусан, Исломро нафаҳмида, дар бораи уламои Ислом бемалол мулоҳиза меронад. Ҳол он ки ақидаҳояш дар бораи Ислом хеле саёз ва яктарафа буда, дар заминаи равиши ӯ дини инсонро маҳсули зеҳни инсон донистан ҳис мешавад. «Наздик шудан ба Ал-Муҳтасим» шояд эссе бошад, дар бораи асаре бо ҳамин ном. Ду нашри ин асарро хонда муқоиса мекунад, фикрашро менависад. Мегӯяд, ки ин асар аз достони «Мантиқ-ут-тайр»-и ҳазрати Фаридуддини Аттор илҳом гирифта навишта шудааст. Китоби «Наздик шудан ба Ал-Муҳтасим»-ро таҳлил карда, муаллифро дар марҳилаи баъдӣ ба дур шудан аз реализм айбдор мекунад. Яъне дар нашри аввали ин асар воқеаҳо ҳаётӣ буда, дар нашри баъдӣ тобиши хаёлӣ гирифтаанд. Яъне ба Борхес намоён шудани ғояе дар асар, ки ҳамаи роҳҳо ба Худои ягона мебаранд, маъқул нест. Дар асл, гумон кардам, ки на ғоя, балки ба тарафи эътиқод гузаштани нависанда ба ӯ маъқул нашудааст. Борхесе, ки ин қадар ситоиш шудааст ва дар бораи ӯ гуфта мешавад, ки барои хонданаш омодагӣ лозим аст, на барои китобхонҳои миёна, балки барои элита аст, барои ман як навиштакори оддӣ менамояд; агар тасвирҳои зич, номҳои гуногуни шахсон ва ҷуғрофӣ, ишораҳо ба воқеаҳо, хаёлот, васфи васвасаҳоро омехта ба як хат кашидан санъат ҳисоб шавад, шояд барои касе Борхес адиби бузург аст, лекин дар ман тасаввури шахсеро бедор кард, ки дар зеҳнияти кӯдакона монда, дар миёни саволҳо бо дудилагӣ зиндагӣ мекунад, дунёро бо модда маҳдуд медонад ва ақидаҳои мубҳами «дар паси модда ақли олӣ ҳаст»-ро бардошта гузаштааст. Акнун борхесдӯстон метавонанд инро рад кунанд, ин назари шахсии ман буд.