KİTAP VE KİTAP OKUMA

Her kitabı okuyup geçmek ilim değildir. Kitabı üstatsız okumak cehaleti çoğaltır. Kitap okumanın Türkistan’da bin yıldan fazla tarihe sahip bir kültürü vardır. Kitap okumak ciddi bir hadisedir ve bunun denetimsiz kalması mümkün değildir. Kitap okuma ve okutma kültürüne dair önemli nokta şudur ki, kitaptan yazarın anlatmak istediği fikre ters bir fikir bulmak mümkün değildir. Kitap bütün hâlinde yazarın titizlikle işlenmiş konseptini ortaya koyar. Klasik kitapta kendini inkâr görülmez. Ucuz kitapta bu görülür. Bu sebeple kitabı yazarın bizzat kendisinin yorumlaması, hangi hakikati ulaştırmak istediğini açık seçik söylemesi, sözlü olarak açıklaması ve bunu okurun kabul etmesi gerekir. Bu noktada okur onun için talebeye dönüşür, o da kitabı bu şekilde açıklayarak sonraki halkaya ulaştırır. Yazarın razı olduğu metin ve onun yorumu bu şekilde miras olarak kalır. Kitap üstatla okunduğunda, o, insan zihnini kitabı yanlış anlamaktan korur; metnin içine gizlenmiş manaları anlatıp gider. Eline geçen kitabı ardı ardına okumak insanı tereddüde ve dayanaksızlığa sürükler. O, kitaptan güdülen amaca doğru değil, ondan ters yöne doğru da yol alabilir.

Bilgiler

1. Özbek, bir kavmin adıdır. Özbek büyük bir halktır. Özbek, ana dilimizin adıdır. İnsan ne kadar kitap okuru olsa da, şu sözlerden sakınmalıdır: 1) Özbekler rüşvetçi; 2) Özbekler biriktirip saklar; 3) Özbekler okumaz; 4) Özbekler düşünmez; 5) Özbekler hain; 6) Özbekler birleşmez. Bu sözlerin hepsi safsata. Halkın, milletin şanına doğru bir tarif değildir. Özbek olan insan kendi milletini yerin dibine sokmaktan utanmalıdır. Kim sözde hakkı söylüyorum diye kendi halkını ve milletini yerin dibine sokarsa, küçümserse, yumuşak söylersek, o ilimsiz ve cahildir; kaba söylersek, yalancı ve haindir.

2. Hakikat şudur ki, İbn Sina, Farabi ve diğer âlimler kendi ilimlerinin derinliği sebebiyle Batı’da okundu; Batı onları öğrenmeseydi, teknik ilerlemeye erişemezdi; dolayısıyla, onları birileri meşhur etti sözü kıpkızıl bir safsatadır.

3. İlim âlemi geniştir, burada âlimlerin birbirleriyle ihtilaf etmeleri tabiidir. Birinin başka bir ilim ehlini inkâr etmesi olağan bir durumdur. Bundan bir trajedi yaratmamak gerekir. Kabul görmüş her âlimin kendisinin anlayıp eriştiği bir hakikat vardır ve bu onun için hakikat olarak kalabilir, başkaları ise onu saygıyla reddedebilir. Herhangi bir metni şerhsiz anlamaya çalışmak insanı sayıklatır.

4. Beklenmedik (ya da beklenen) şan şöhret insanı şeytan gibi yoldan çıkarıp rezil edebilir.

5. Bazen kitap okumamak kitap okumaktan da iyi olabilir. Yani aklın kaldıramayacağı kitap insan aklını sakatlar. İşte böyle, aklın gücünün yetmediği metinleri okumadan yaşamak, onları okuyup cahilce gevezelik etmekten bin kat hayırlıdır.