КІТАП ЖӘНЕ КІТАП ОҚУ

Кез келген кітапты оқи беру – бұл ілім емес. Кітапты ұстазсыз оқу надандықты көбейтеді. Түркістанда кітап оқудың мың жылдан астам тарихы бар мәдениеті бар. Кітап оқу – байыпты құбылыс әрі ол бақылаусыз қалуы мүмкін емес. Кітап оқу және оқыту мәдениетіне қатысты маңызды тұс мынау: кітаптан автор баяндағысы келген идеяға қарама-қарсы идеяны табу мүмкін емес. Кітап тұтас күйінде автордың мұқият өңделген тұжырымдамасын көрсетеді. Классикалық кітапта өзін-өзі жоққа шығару байқалмайды. Арзан кітапта бұл байқалады. Сондықтан кітапты автордың өзі түсіндіруі, қай ақиқатты жеткізгісі келетінін ашық айтуы, ауызша түсіндіруі және мұны оқырман қабылдауы керек. Бұл жерде оқырман ол үшін шәкіртке айналады, ол да кітапты осы түрде түсіндіріп, келесі буынға жеткізеді. Автор разы болған мәтін мен оның түсіндірмесі осылайша мұра болып қалады. Кітап ұстазбен оқылғанда, ол адам санасын кітапты қате түсінуден қорғайды; мәтін ішіне жасырынған мағыналарды ұқтырып отырады. Қолына түскен кітапты бірінен соң бірін оқи беру адамды екіұдайлық пен тірексіздікке жетелейді. Ол кітаптан көзделген мақсатқа емес, одан кері бағытқа қарай жол тартуы да мүмкін.

Білімдер

1. Өзбек – бұл бір қауымның аты. Өзбек – үлкен халық. Өзбек – бұл ана тіліміздің аты. Адам қаншалықты кітапқұмар болса да, мына сөздерден сақтануы керек: 1) өзбектер – парақор; 2) өзбектер жинап қояды; 3) өзбектер оқымайды; 4) өзбектер ойланбайды; 5) өзбектер – сатқын; 6) өзбектер бірікпейді. Бұл сөздердің бәрі – сандырақ. Халықтың, ұлттың абыройына лайық анықтама емес. Өзбек болған адам өз ұлтын жерге ұрудан ұялуы керек. Кім де кім бейне хақты айтып тұрмын деп өз халқы мен ұлтын жерге ұрса, кемсітсе, жұмсақ айтқанда, ол – ілімсіз әрі надан; дөрекі айтсақ, өтірікші әрі сатқын.

2. Ақиқат мынау: ибн Сина, Фараби және басқа ғалымдар өз ілімінің тереңдігі себебінен Батыста оқылды, Батыс оларды зерттемесе, техникалық прогреске жетпес еді, демек, оларды біреу әйгілі етті деген сөз – нағыз сандырақ.

3. Ілім әлемі кең, мұнда ғалымдардың бір-бірімен келіспеуі табиғи. Біреудің басқа бір ілім иесін жоққа шығаруы – әдеттегі жағдай. Бұдан трагедия жасамау керек. Мойындалған әрбір ғалымның өзі ұғып жеткен ақиқаты бар және бұл ол үшін ақиқат болып қалуы, ал басқалар оны құрметпен теріске шығаруы мүмкін. Кез келген мәтінді түсіндірмесіз ұғып алу адамды адастырып жібереді.

4. Күтпеген (немесе күткен) даңқ-шөһрат адамды шайтан секілді жолдан тайдырып, масқара етуі мүмкін.

5. Кейде кітап оқымау кітап оқудан да жақсы болуы мүмкін. Яғни ақылы көтере алмайтын кітап адам ақылын мүгедек етеді. Міне, осындай ақылдың күші жетпейтін мәтіндерді оқымай жүру оны оқып, надандарша сандырақтап жүруден мың есе қайырлы.