КИТОБ ВА КИТОБХОНӢ

Ҳар китобро пай дар пай хонда рафтан илм нест. Китобро бе устод хондан ҷаҳолатро зиёд мекунад. Китобхонӣ дар Туркистон фарҳанги беш аз ҳазорсола дорад. Китоб хондан падидаи ҷиддист ва он бе назорат монда наметавонад. Нуқтаи муҳими марбут ба фарҳанги китоб хондан ва хононидан ин аст, ки аз китоб ғояи баръакси ғояеро, ки муаллиф баён кардан мехост, ёфтан мумкин нест. Китоб дар шакли яклухт консепсияи пухта коркардшудаи муаллифро нишон медиҳад. Дар китоби мумтоз худинкоркунӣ мушоҳида намешавад. Дар китоби арзон ин мушоҳида мешавад. Аз ин рӯ, бояд муаллиф худ китобро тафсир кунад, ошкоро бигӯяд, ки кадом ҳақиқатро расондан мехоҳад, шифоҳӣ шарҳ диҳад ва китобхон инро қабул кунад. Дар ин ҷо китобхон барои ӯ шогирд мегардад ва ӯ низ китобро ба ҳамин шакл шарҳ дода, ба ҳалқаи навбатӣ мерасонад. Матне, ки муаллиф ба он розӣ шудааст, ва тафсири он ҳамин тавр мерос мемонад. Вақте ки китоб бо устод хонда мешавад, ӯ зеҳни инсонро аз нодуруст фаҳмидани китоб ҳифз мекунад; маъноҳои дар дохили матн пинҳоншударо фаҳмонда меравад. Пай дар пай хондани ҳар китобе, ки ба даст афтад, инсонро ба дудилагӣ ва бетакягоҳӣ мебарад. Ӯ на ба сӯи мақсади аз китоб дар назар дошташуда, балки мумкин аст ба самти баръакси он роҳ гирад.

Донистаниҳо

1. Ӯзбек номи як қавм аст. Ӯзбек халқи бузург аст. Ӯзбек номи забони модарии мост. Инсон ҳар қадар китобхон бошад ҳам, бояд аз ин гуна гапҳо худдорӣ кунад: 1) ӯзбекҳо порахӯранд; 2) ӯзбекҳо захира карда мегузоранд; 3) ӯзбекҳо намехонанд; 4) ӯзбекҳо фикр намекунанд; 5) ӯзбекҳо хоинанд; 6) ӯзбекҳо муттаҳид намешаванд. Ҳамаи ин гапҳо сафсата аст. Таърифи дуруст ба шаъни халқ, миллат нест. Инсоне, ки ӯзбек аст, бояд аз паст задани миллати худ шарм дорад. Ҳар кӣ гӯё «ҳақро мегӯям» гуфта халқу миллати худро паст занад, таҳқир кунад, агар нарм гӯем, ӯ бесаводу ҷоҳил аст; агар дағал гӯем, дурӯғгӯву хоин аст.

2. Ҳақиқат ин аст, ки Ибни Сино, Форобӣ ва дигар олимон ба сабаби амиқии илмашон дар Ғарб хонда шуданд, агар Ғарб онҳоро намеомӯхт, ба пешрафти техникӣ намерасид; пас, гапи «онҳоро касе машҳур кард» сафсатаи сирф аст.

3. Олами илм васеъ аст, дар он ихтилофи олимон бо якдигар табиист. Инкор кардани як аҳли илм аз ҷониби дигаре ҳолати одист. Аз ин фоҷиа сохтан набояд. Ҳар олими эътирофшуда ҳақиқате дорад, ки худ фаҳмида расидааст ва ин барои ӯ ҳақиқат боқӣ мемонад, дигарон бошанд, метавонанд онро бо эҳтиром рад кунанд. Бе шарҳ фаҳмидани ҳар матн одамро гаранг мекунад.

4. Шону шӯҳрати ғайричашмдошт (ё чашмдошт) метавонад одамро мисли шайтон аз роҳ зада, шарманда кунад.

5. Баъзан китоб нахондан метавонад аз китоб хондан ҳам беҳтар бошад. Яъне китобе, ки ақл бардошта наметавонад, ақли инсонро маъюб мекунад. Чунин матнҳоеро, ки зӯри ақл ба онҳо намерасад, нахонда гаштан аз хонда ва ҷоҳилона ваҷаваҷ карда гаштан ҳазор бор хайрноктар аст.