КИТЕП ЖАНА КИТЕП ОКУУ

Ар кандай китепти окуй берүү – бул илим эмес. Китепти устатсыз окуу наадандыкты көбөйтөт. Түркстанда китеп окуунун миң жылдан ашык тарыхы бар маданияты бар. Китеп окуу – олуттуу көрүнүш жана ал көзөмөлсүз калышы мүмкүн эмес. Китеп окуу жана окутуу маданиятына тиешелүү маанилүү жагдай ушул: китептен автор баяндоону каалаган идеяга карама-каршы идеяны табуу мүмкүн эмес. Китеп бүтүндөй алганда автордун кылдат иштелип чыккан концепциясын көрсөтөт. Классикалык китепте өзүн-өзү жокко чыгаруу байкалбайт. Арзан китепте бул байкалат. Ошондуктан китепти автордун өзү чечмелеши, кайсы чындыкты жеткиргиси келгенин ачык-айкын айтышы, оозеки түшүндүрүшү жана муну окурман кабыл алышы керек. Бул жерде окурман ал үчүн шакиртке айланат, ал да китепти ушул түрдө түшүндүрүп, кийинки халкага жеткирет. Автор ыраазы болгон текст жана анын чечмелениши ушундайча мурас болуп калат. Китеп устат менен окулганда, ал адамдын аң-сезимин китепти туура эмес түшүнүүдөн коргойт; тексттин ичине жашырылган маанилерди түшүндүрүп берет. Колуна түшкөн китепти улам-улам окуй берүү адамды экиленүүгө жана таянычсыздыкка алып барат. Ал китептен көздөлгөн максатты көздөй эмес, андан тескери тарапка карай жол алышы да мүмкүн.

Билимдер

1. Өзбек – бул бир уруунун аты. Өзбек – чоң эл. Өзбек – бул эне тилибиздин аты. Адам канчалык китепкөй болбосун, мына бул сөздөрдөн сак болушу керек: 1) өзбектер – паракор; 2) өзбектер жыйнап коюшат; 3) өзбектер окушпайт; 4) өзбектер ойлонушпайт; 5) өзбектер – сатылгыч; 6) өзбектер биригишпейт. Бул сөздөрдүн баары – куру сөз. Элдин, улуттун ар-намысына туура аныктама эмес. Өзбек болгон адам өз улутун жерге урганга уялышы керек. Ким гүйө чындыкты айтып жатам деп өз элин жана улутун жерге урса, кемсинтсе, жумшак айтканда, ал илимсиз жана наадан; орой айтсак, жалганчы жана чыккынчы.

2. Чындык ушул: Ибн Сина, Фараби жана башка аалымдар өз илиминин тереңдиги себептүү Батышта окулду, Батыш аларды үйрөнбөсө, техникалык прогресске жетмек эмес, демек, аларды кимдир бирөө атактуу кылды деген сөз – ачыктан-ачык куру сөз.

3. Илим дүйнөсү кең, мында аалымдардын бири-бирине каршы пикирде болушу табигый. Кимдир бирөөнүн башка бир илим ээсин жокко чыгарышы – кадимки көрүнүш. Мындан трагедия жасабоо керек. Таанылган ар бир аалымдын өзү түшүнүп жеткен чындыгы бар жана бул ал үчүн чындык бойдон калышы, башкалар болсо аны урмат менен четке кагышы мүмкүн. Ар кандай текстти түшүндүрмөсүз түшүнүп алуу адамды адаштырып коёт.

4. Күтүлбөгөн (же күтүлгөн) даңк-атак адамды шайтандай жолдон уруп, шерменде кылышы мүмкүн.

5. Кээде китеп окубоо китеп окуудан да жакшы болушу мүмкүн. Башкача айтканда, акылы көтөрө албаган китеп адамдын акылын майып кылат. Мына ушундай акылдын күчү жетпеген тексттерди окубай жүрүү аларды окуп, наадандарча сандырактап жүрүүдөн миң эсе кайырлуу.