Тоғызыншы тарау

Тоғызыншы тарау

ЖҮКТІ БОЛУ, БАЛА КҮТІМІ ЖӘНЕ ТӘРБИЕСІ

Бірінші бөлім

Екіқабат

Өзбектер – балажан халық. Балажан болмауға бола ма? Болады екен. Балалы болуды қаламау, баланың орнына күшік бағуды артық көру мүмкін екен. Тіпті бала көрмеуді жақсы іс деп санау да мүмкін екен. Иә, адам жаратылысы бұзылған соң, бұдан да ауыр сөздер таралады екен. Перзент — өмірдің мәні. Ғұмырдың мәйегі. Одан бет бұру – өзімшілдік, түңілушілік және адамгершілікке жатпайтын іс. Келіңіз, алдымен сөздік туралы сөйлесейік. «Жерік болды» — жүкті әйелдің көңілі бір нәрсені қалап қалса, осылай айтылады. «Жүкті болды», «Екіқабат болды», «Аяғы ауыр екен», «Бойына бала бітті», «Көтерді» — бұл сөз тіркестері перзент күтіп жүрген әйелге қатысты қолданылады. «Екіқабат» (екі жанды), «Жүкті», «Жүкті әйел», «Аяғы ауыр» — перзент күтіп жүрген әйелге қойылатын атаулар. «Ұрық» — әйел құрсағындағы шарананың атауы. Жүктіліктің алғашқы белгісі жүрек айнуымен көрінеді екен, бұл кезең әйелдерде әртүрлі өтеді. Бұл оңай әрі жеңіл үдеріс емес. Бірақ әйелдердің үлесіне тиген ең ұлы мәртебе. Егер әйел оны көтере алмаса еді, адамзат ұрпақ қалдыру мен кемелдену игілігінен құр қалар еді. Жүкті болу және перзент дүниеге әкелу әйел затының істейтін істерінің ішіндегі ең қайталанбас әрі ең ұлы міндет. Өз-өзінен бұл міндетті орындау үшін әйелден ұлы төзім мен мінез талап етіледі. Жүкті әйел тұтас бір адамды дүниеге әкелуде. Туылатын перзент, Құдай ғұмыр берсе, әулеттің жалғастырушысы, халықтың қызметшісі, жақсы әрі инсапты адам болуы мүмкін. Екіншіден, әйел өз жанын қатерге тігіп, саналы түрде өзі қалап, армандап ауыр машақатты мойнына алып отыр. Әрі ананың, әрі баланың саулығы үшін, аман-есен туу күндеріне жетіп алу үшін бүкіл отбасы көмекші болады. Бұл жөнінде әркімнің өз міндеті бар. Ең алдымен, алғаш рет аналық іс иығына түскен әйел мен екінші және одан кейінгі балаларын көтеріп жүрген әйелдің аздап айырмашылығы бар. Алғашқы аналық әйелдің жасырақ кезінде, айталық, он тоғыз және одан кейінгі жақын жылдарда болса, жақсы, өйткені жас дене қуатты әрі тез қалпына келеді; екіншіден, жастықта қауіп-қатер не екенін білмей, қорқыныш күшті болмайды, адам қартайған, есейген сайын көбірек қорқатын, көбірек сақ бола береді. Сондықтан әйел жасырақ кезінде ана болса, үдеріс жеңіл өтеді. Жүкті екені белгілі болғаннан кейін, болашақ ананың алғашқы ісі Құдайға шүкір ету және Оған мадақ айту болсын. Перзентсіздіктің ащысы ауыр, Құдай оған перзент игілігін беріп жатқаны үшін қуансын. Сосын рухын, ақылы мен жүрегін мықты ұстасын: ешқандай уайым мен қорқынышқа өзін тұтқын етіп тапсырмасын. Кейін ұятты берік ұстау керек. Екіқабат болдым деп өзін көрсетпесін, бұл кесел қазір өршіп кеткен, олай істеу ұят болады, жүкті әйелдің үй ішінде, аулада болғаны ұят тұрғысынан жақсырақ. Жүрек айнуын, бас айналуын, әлсіреуді, кейбір жағдайларда бетте дақтар пайда болуын, көңіл-күйіндегі өзгерістерді төзіммен қабылдау керек. Көңілі қалаған нәрселерді жұбайына айтуы және өзін мүмкіндігінше тік ұстауы жөн. Жүкті болған әйел екі мәселеде өзін қатаң бақылауда ұстайды: өз уақытында тамақтану, аш қалмау керек. Екіншіден, қалыпты дене белсенділігін міндетті түрде сақтау шарт.

Қуат болатын, баланы дамытатын тағамдарды жеуге тырысу керек. Арнайы тәртіп негізінде күн сайын белгілі бір дене жаттығуларын жасауы қажет. Тамақтар қорытылсын, әйелдің денесіне сіңсін, өйткені бала ананың денесінен қуат алады, ет алады, сіңір мен сүйек, қан мен суын алады. Болашақ ана, әрине, дәрігердің белгіленген тексерулеріне үнемі баруы, айтылған кеңестерді орындауы бүгін керек. Бірақ дәрігер сөздері мен кеңестерін анасымен, әпкесімен және басқа жақын тәжірибелі туыс әйелдермен талқылап отырғаны жөн. Босану уақыты жақындағанда бірден перзентханаға жүгірмеу, керісінше, дәл бала дүниеге келерде болатын негізгі белгілерді үйреніп, солар пайда болғанша сабыр ету керек. Мүмкіндігінше күшін сақтауы, алаңсыз әрі тыныш күйде тұруы керек. Болашақ әкенің жаңалықтан аптықпауы, өзін басқаруы, сезімдерін көшеде жұртқа жария етпеуі жақсы. Әйелінің әрі тәндік, әрі рухани жағдайын бақылауы, қажет жерлерде демеу беруі, кез келген жағдайда өзін мүлде жоғалтпауы, ішкі сырлар туралы бөтендермен бөліспеуі керек. Әйелінің көңілі құлаған нәрселерді өз уақытында қалыпты мөлшерде әзірлеу – оның міндеті. Әйелі кейде қыңырлық жасаса, шыдау керек. Жүкті әйелдің қысылуына, қайғыруына, тәндік тұрғыдан шамадан тыс істерге ұмтылуына жол бермеу керек. Бұл жағдайлар, әрине, ана құрсағында қалыптасып келе жатқан нәрестенің әрі рухани, әрі ақыл-ой, әрі тәндік қасиеттеріне әсер етеді. Ене екіқабат келінді аялауы, сонымен бірге шолжаңдатып жібермеуі керек. Жақсы жеп-ішуіне, дене қимылдарына назар аударып, бақылауда ұстау шарт. Келіннің анасы қызының халінен хабардар болып, рухани демеу болып, мұның өте оңай әрі жеңіл өтетінін айтып тұрғаны жөн. Перзентханаға бармас бұрын әйелдер, әрине, болашақ ана үшін барлық қажетті нәрселерді жинап береді және босану үдерісі туралы айтып береді. Ешкімнің болашақ ананы уайымға салуға қақысы жоқ. Керісінше, бәрі оңай әрі тез болатыны туралы ишара беріп, мәселеге шамадан тыс мән беріп жібермеген жөн. Дәл қарапайым үдеріс сияқты қабылданса, іс соншалықты бірқалыпты өтеді. Болашақ ана екіқабаттықты қарапайым, тұрақты үдеріс деп біліп, өз істері мен міндетімен айналыса берсін, ешкімнен артық назар күтпесін. Әрине, келін де, күйеу де, ата-ана мен қайын ата-енелер де – бәрі ананың аман-есен босануы, баланың сау күйде дүние жүзін көруі үшін үзіліссіз дұға жасаулары шарт.

Акром МАЛИК