Dokuzuncu bölüm

Dokuzuncu bölüm

HAMİLELİK, ÇOCUK BAKIMI VE TERBİYESİ

Birinci kısım

İki canlı

Özbekler çocuk seven bir halktır. Çocuk sevmemek mümkün mü? Mümkünmüş. Çocuk sahibi olmak istememek, çocuk yerine köpek yavrusu beslemeyi tercih etmek mümkünmüş. Hatta çocuk sahibi olmamayı iyi bir iş saymak da mümkünmüş. Evet, insan fıtratı bozulunca bundan da ağır sözler yayılırmış. Evlat hayatın anlamıdır. Ömrün özüdür. Ondan yüz çevirmek bencillik, karamsarlık ve insanlık dışılıktır. Gelin, önce kelimeler hakkında konuşalım. “Aş erdi” – hamile kadının canı bir şey çektiğinde böyle denir. “Yüklü oldu”, “İki canlı oldu”, “Ağırayak imiş”, “Hamile kaldı”, “Gebe kaldı” – bu söz grupları çocuk bekleyen kadın için kullanılır. “İki canlı”, “Yüklü”, “Hamile”, “Ağırayak” – çocuk bekleyen kadına verilen adlardır. “Gumona” – kadının karnındaki ceninin adıdır. Hamileliğin ilk belirtisi mide bulantısıyla kendini gösterir; bu dönem kadınlarda farklı şekillerde geçer. Bu kolay ve hafif bir süreç değildir. Ama kadınların payına düşen en büyük şereftir. Eğer kadın onu taşıyamasaydı, insanlık nesil bırakma ve kemale erme nimetinden mahrum kalırdı. Hamile kalmak ve evlat dünyaya getirmek kadın cinsinin yaptığı işler içinde en eşsiz ve en büyük vazifedir. Kendiliğinden anlaşılır ki bu vazifeyi yerine getirmek kadından büyük bir metanet ve ahlak ister. Hamile kadın koca bir insanı dünyaya getirmektedir. Doğacak evlat, Allah ömür verirse, sülalenin devamcısı, halkın hizmetkârı, iyi ve insaflı bir insan olabilir. İkincisi, kadın kendi canını tehlikeye atarak bilinçli olarak, kendi isteğiyle, arzu ederek ağır bir zahmeti üstleniyor. Hem annenin hem çocuğun sıhhati için, doğum günlerine sağ salim ulaşmak için bütün aile yardımcı olur. Bu konuda herkesin kendi görevi vardır. Öncelikle, annelik işi ilk kez omuzlarına yüklenen kadınla ikinci ve sonraki çocuklarını taşıyan kadın arasında biraz fark vardır. İlk anneliğin kadının daha genç bir çağında, diyelim on dokuz ve ona yakın sonraki yıllarda olması iyidir; çünkü genç vücut güçlüdür ve kendini çabuk toparlar. İkincisi, gençlikte tehlike ve korku güçlü hissedilmez; insan yaşlandıkça, büyüdükçe daha korkak, daha tedbirli olur. Bu sebeple kadın daha gençken anne olursa süreç kolay geçer. Hamile olduğu belli olunca müstakbel annenin ilk işi Allah’a şükretmek ve O’na hamd etmek olsun. Çocuksuzluğun acısı ağırdır; Allah ona evlat nimetini verdiği için sevinsin. Sonra ruhunu, aklını ve kalbini güçlü tutsun: hiçbir kaygıya ve korkuya kendini esir etmesin. Sonra ise hayayı sıkı tutmak gerekir. “İki canlı oldum” diye kendini sergilemesin; bu illet şimdi yaygınlaştı, böyle yapmak ayıptır; hamile kadının ev içinde, avluda bulunması haya bakımından daha iyidir. Mide bulantısını, baş dönmesini, halsizliği, bazen yüzde lekelerin belirmesini, ruh hâlindeki değişiklikleri sebatla karşılamak gerekir. Canının çektiği şeyleri kocasına söylemesi ve kendini mümkün olduğunca dik tutması makbuldür. Hamile kadın iki konuda kendini kesin bir denetim altında tutar: vaktinde yemek yemek, aç kalmamak gerekir. İkincisi, ölçülü bedenî hareketliliğe mutlaka uymak şarttır.

Güç verecek, çocuğu geliştirecek yiyecekleri yemeye çalışmak gerekir. Özel bir düzen esasına göre her gün belirli bedenî egzersizler yapması lazımdır. Yemekler sindirilsin, kadının bedenine işlesin; çünkü çocuk annenin bedeninden güç alır, et alır, sinir ve kemik, kan ve su alır. Müstakbel annenin mutlaka doktorun belirlediği muayenelere düzenli gitmesi, söylenen tavsiyelere uyması bugün gereklidir. Ama doktorun sözlerini ve tavsiyelerini annesi, ablası ve diğer yakın tecrübeli akraba kadınlarla görüşüp konuşması makbuldür. Doğum vakti yaklaşınca hemen doğumhaneye koşmamak, bilakis tam çocuğun dünyaya gelişine işaret eden temel belirtileri öğrenip onlar ortaya çıkana kadar sabretmek gerekir. Mümkün olduğunca gücünü korumalı, huzurlu ve sakin durmalıdır. Müstakbel babanın bu haberden heyecana kapılmaması, kendine hâkim olması, duygularını sokakta ortaya dökmemesi iyidir. Karısının hem bedenî hem ruhî durumunu gözetmeli, gerekli yerlerde destek vermeli, her durumda asla kendini kaybetmemeli, iç sırları yabancılarla paylaşmamalıdır. Karısının canının çektiği şeyleri vaktinde, ölçülü şekilde hazırlamak onun görevidir. Karısı bazen nazlanırsa katlanmak gerekir. Hamile kadının sıkılmasına, kederlenmesine, bedenen aşırı işlere girişmesine izin vermemek gerekir. Bu durumlar mutlaka anne karnında şekillenmekte olan bebeğin hem ruhî, hem aklî, hem de bedenî özelliklerine tesir eder. Kayınvalide hamile gelini kollamalı, aynı zamanda onu şımartmamalıdır. İyi yiyip içmesine, bedenî hareketlerine dikkat ederek onu gözetim altında tutmak şarttır. Gelinin annesinin kızının hâlinden haberdar olması, ona manevi destek olması, bunun çok kolay ve hafif geçeceğini söylemesi makbuldür. Doğumhaneye gitmeden önce kadınlar, tabii ki, müstakbel anne için bütün gerekli şeyleri toplayıp verirler ve doğum süreçleri hakkında anlatırlar. Hiç kimsenin müstakbel anneyi kaygılandırmaya hakkı yoktur. Bilakis her şeyin kolay ve çabuk olacağına dair işaretler verip meseleye aşırı önem vermemek makbuldür. Tıpkı sıradan bir süreç gibi kabul edilirse, iş o kadar düzgün geçer. Müstakbel anne hamileliği sıradan, olağan bir süreç bilip kendi işleri ve görevleriyle meşgul olsun, kimseden fazla ilgi beklemesin. Tabii ki gelin de, damat da, anne baba ve kayınpeder ile kayınvalide de – herkes annenin sağ salim kurtulması, çocuğun sağlıklı olarak dünya yüzünü görmesi için kesintisiz dua etmelidir.

Akrom MALIK