Тогузунчу бөлүм

Тогузунчу бөлүм

КОШ БОЙЛУУ БОЛУУ, БАЛАНЫ БАГУУ ЖАНА ТАРБИЯЛОО

Биринчи бап

Эки жандуу

Өзбектер – баланы жакшы көргөн эл. Баланы жакшы көрбөй коюуга болобу? Болот экен. Балалуу болууну каалабоо, баланын ордуна ит баласын багууну артык көрүү мүмкүн экен. Атүгүл бала көрбөөнү жакшы иш деп эсептөө да мүмкүн экен. Ооба, адамдын табияты бузулганда, мындан да оор сөздөр тарай берет экен. Перзент – жашоонун мааниси. Өмүрдүн мазмуну. Андан жүз буруу – өзүмчүлдүк, жаман ниеттик жана адамгерчиликсиздик. Келиңиз, адегенде сөздүк жөнүндө сүйлөшөлү. «Бою бар болду» – боюнда бар аялдын көңүлү бир нерсени эңсеп калса, ушундай деп айтылат. «Кош бойлуу болду», «Эки кабат болду», «Аягы оор экен», «Боюнда бар болду», «Көтөрдү» – бул сөз айкаштары перзент күтүп жаткан аялга карата колдонулат. «Дужон» (эки жандуу), «Кош бойлуу», «Боюнда бар», «Аягы оор» – перзент күтүп жаткан аялга коюлуучу аттар. «Гумона» – аялдын курсагындагы түйүлдүктүн аты. Кош бойлуулуктун алгачкы белгиси жүрөк айлануу менен көрүнгөнү менен, бул мезгил аялдарда ар кандай түрдө өтөт. Бул оңой жана жеңил жараян эмес. Бирок аялдардын үлүшүнө түшкөн эң улуу ардак. Эгер аял аны көтөрө албаганда, адамзат тукум калтыруу жана өсүп-өнүгүү нээматынан куру калмак. Кош бойлуу болуу жана перзент төрөө – аял заты кылуучу иштердин ичинен эң кайталангыс жана эң улуу милдет. Өзүнөн-өзү бул милдетти аткаруу үчүн аялдан улуу туруктуулук жана адеп талап кылынат. Кош бойлуу аял бүтүндөй бир адамды дүйнөгө алып келүүдө. Төрөлө турган перзент, Кудай өмүр берсе, тукумдун улантуучусу, элдин кызматчысы, жакшы жана инсаптуу адам болушу мүмкүн. Экинчиден, аял өз жанын коркунучка коюп, аң-сезимдүү түрдө өзү каалап, тилеп оор машакатты мойнуна алып жатат. Эненин да, баланын да ден соолугу үчүн, аман-эсен төрөт күндөрүнө жетип алуу үчүн бүт үй-бүлө жардамчы болот. Бул жагынан ар кимдин өз милдети бар. Эң оболу, энелик иши биринчи жолу мойнуна түшкөн аял менен экинчи жана андан кийинки балдарын көтөрүп жаткан аялдын бир аз айырмасы бар. Алгачкы энелик аялдын жашыраак кезинде, айталы, он тогуз жана андан кийинки жакын жылдарда болсо, жакшы, анткени жаш дене чымыр жана тез калыбына келет; экинчиден, жаштыкта коркунуч эмне экенин билбей, коркуу күчтүү өтпөйт, адам карыган, чоңойгон сайын көбүрөөк коркок, көбүрөөк этият болуп барат. Ошондуктан аял жашыраак кезинде эне болсо, жараян жеңил өтөт. Кош бойлуу экени белгилүү болгондон кийин, боло турган эненин алгачкы иши Кудайга шүгүр кылуу жана Ага мактоо айтуу болсун. Перзентсиздиктин ачуусу оор, Кудай ага перзент нээматын берип жатканы үчүн кубансын. Андан соң рухун, акылын жана жүрөгүн күчтүү кармасын: эч кандай тынчсыздануу жана коркунучка өзүн туткун кылып тапшырбасын. Андан кийин уятты бекем кармоо керек. Эки кабат болдум деп өзүн көрсөтпөсүн, бул иллет азыр жайылып кеткен, мындай кылуу уят болот, кош бойлуу аялдын үй ичинде, короодо болушу уят-сыйыт жагынан жакшыраак. Жүрөк айлануу, баш айлануу, алсыроо, айрым учурларда бетте тактар пайда болушун, маанайындагы өзгөрүүлөрдү туруктуулук менен кабыл алуу керек. Көңүлү эңсеген нерселерди күйөөсүнө айтышы жана өзүн мүмкүн болушунча тик кармашы оң. Кош бойлуу болгон аял эки маселеде өзүн катуу көзөмөлдө кармайт: өз убагында тамактануу, ач калбоо керек. Экинчиден, ченемдүү дене кыймылына сөзсүз түрдө баш ийүү шарт.

Күч бере турган, баланы өнүктүрө турган тамак-аштарды жегенге аракет кылуу керек. Атайын тартиптин негизинде күн сайын белгилүү дене көнүгүүлөрүн жасашы зарыл. Тамактар сиңсин, аялдын денесине сиңсин, анткени бала эненин денесинен күч алат, эт алат, тарамыш жана сөөк, кан жана суусун алат. Боло турган эне, албетте, дарыгердин белгиленген кароолоруна үзгүлтүксүз барышы, айтылган сунуштарды аткарышы бүгүн керек. Бирок дарыгердин сөздөрүн жана сунуштарын апасы, эжеси жана башка жакын тажрыйбалуу тууган аялдар менен талкуулап барганы оң. Төрөт убактысы жакындаганда дароо төрөт үйүнө чуркабоо, тескерисинче, бала дал дүйнөгө келе турган учурдагы негизги белгилерди үйрөнүп, ошолор пайда болгонго чейин сабыр кылуу керек. Мүмкүн болушунча күчүн сактап, бейпил жана тынч абалда турушу керек. Боло турган ата жаңылыктан шашпаганы, өзүн башкарганы, сезимдерин көчө-көйгө ачыкка чыгарбаганы жакшы. Аялынын дене жана рух абалын байкап турушу, керектүү жерде дем бериши, ар кандай абалда өзүн эч жоготпошу, ички сырлар жөнүндө бөтөндөр менен бөлүшпөшү керек. Аялынын көңүлү тарткан нерселерди өз убагында ченеминде даярдоо – анын милдети. Аялы кээде кыңырлык кылса, чыдоо керек. Кош бойлуу аялдын кысылышына, кайгырышына, денеси менен чектен тышкары иштерге аракет кылышына жол бербөө керек. Бул абалдар, албетте, эненин курсагында калыптанып келе жаткан наристенин рухий да, акыл да, дене да өзгөчөлүктөрүнө таасир этет. Кайын эне эки кабат келинди аяшы, ошол эле учурда эркелетип жибербеши керек. Жакшы жеп-ичишине, дене кыймылына көңүл буруп, көзөмөлдө кармоо шарт. Келиндин энеси кызынын абалынан кабардар болуп, рухий дем берип, бул абдан оңой жана жеңил өтөрүн айтып турганы оң. Төрөт үйүнө барардан мурун аялдар, табигый эле, боло турган эне үчүн бардык керектүү нерселерди чогултуп беришет жана төрөт жараяны тууралуу айтып беришет. Эч кимдин боло турган энени тынчсыздандырууга акысы жок. Тескерисинче, баары оңой жана тез болору тууралуу ишаралар берип, маселеге ашыкча көңүл буруп жибербөө туура. Кадимки эле жараяндай кабыл алынса, иш ошончолук жылмакай өтөт. Боло турган эне эки кабаттыкты кадимки, дайымкы жараян деп билип, өз иштери жана милдети менен алектене берсин, эч кимден ашыкча көңүл күтпөсүн. Табигый эле, келин да, күйөө бала да, ата-эне менен кайын ата-кайын энелер да – баары эне аман-эсен кутулушу, бала дени сак абалда дүйнөнүн жүзүн көрүшү үчүн үзгүлтүксүз дуба кылышы шарт.

Акром МАЛИК