Боби нӯҳум

Боби нӯҳум

ҲОМИЛАДОРӢ, НИГОҲУБИН ВА ТАРБИЯИ КӮДАК

Фасли якум

Дуҷон

Ӯзбекон мардуми кӯдакдӯстанд. Оё кӯдакдӯст набудан мумкин аст? Мумкин будааст. Фарзанддор шудан нахостан, ба ҷойи кӯдак сагбача нигоҳ доштанро авло донистан мумкин будааст. Ҳатто фарзанд надоштанро кори хуб ҳисоб кардан ҳам мумкин будааст. Бале, вақте ки фитрати инсон вайрон шуд, аз ин ҳам гаронтар гапҳо паҳн мешудаанд. Фарзанд — маънои ҳаёт аст. Мағзи умр аст. Аз он рӯй гардондан худхоҳӣ, бадбинӣ ва ғайриинсонист. Биёед, аввал дар бораи луғат гап занем. «Вим кард» — вақте ки дили зани ҳомила чизеро ҳавас кунад, ҳамин тавр мегӯянд. «Борҳомила шуд», «Дуқабата шуд», «Пойвазнин будааст», «Ҳомиладор шуд», «Бардошт» — ин ибораҳо нисбат ба зане истифода мешаванд, ки фарзанд интизор аст. «Дуҷон» (ду ҷондор), «Борҳомила», «Ҳомиладор», «Пойвазнин» — номҳое, ки ба зани фарзандинтизор гузошта мешаванд. «Ҷанин» — номи ҳамле, ки дар шиками зан аст. Модоме ки нахустин аломати ҳомиладорӣ бо дилбеҳузурӣ зоҳир мешавад, ин давра дар занон ба шаклҳои гуногун мегузарад. Ин раванди осон ва сабук нест. Вале ин бузургтарин шарафест, ки ба ҳиссаи занон афтодааст. Агар зан онро бардошта наметавонист, инсоният аз неъмати насл гузоштан ва камол ёфтан маҳрум мемонд. Ҳомиладор шудан ва фарзанд ба дунё овардан дар байни корҳое, ки зан анҷом медиҳад, бетакрортарин ва бузургтарин вазифа аст. Ба худии худ барои иҷрои ин вазифа аз зан матонат ва ахлоқи бузург талаб карда мешавад. Зани ҳомила як инсони комилро ба дунё меоварад. Фарзанди таваллудшаванда, агар Худо умр диҳад, метавонад давомдиҳандаи сулола, хизматгори халқ, инсони хубу боинсоф шавад. Дуюм, зан ҷони худро зери хатар гузошта, огоҳона, бо хоҳиши худ ва орзу карда машаққати сахтро ба дӯш мегирад. Ҳам барои саломатии модар ва ҳам барои саломатии кӯдак, барои саломат расидан ба рӯзҳои таваллуд тамоми оила ёрдамчӣ мешавад. Дар ин бобат ҳар кас вазифаи худро дорад. Пеш аз ҳама, байни зане, ки бори аввал кори модарӣ ба дӯшаш афтодааст, ва зане, ки фарзанди дуюм ва минбаъдаашро ҳомила аст, каме фарқ ҳаст. Хуб аст, ки модарии аввал дар вақти ҷавонтари зан, бигӯем, дар нуздаҳсолагӣ ва солҳои наздики баъд аз он бошад, зеро бадани ҷавон бақувват ва зуд барқароршаванда аст; дуюм, дар ҷавонӣ тарс аз хавфу хатар қавӣ намегузарад, одам ҳар қадар пир шавад, калон шавад, ҳамон қадар тарсончактар, эҳтиёткортар мегардад. Аз ин сабаб, агар зан дар вақти ҷавонтараш модар шавад, раванд сабук мегузарад. Пас аз маълум шудани ҳомиладорӣ, бигзор аввалин кори модари оянда барои шукр кардани Худо ва ҳамд гуфтан ба Ӯ бошад. Талхии бефарзандӣ вазнин аст, бигзор шод бошад, ки Худо ба ӯ неъмати фарзанд медиҳад. Баъд рӯҳия, ақл ва дилашро қавӣ нигоҳ дорад: худро ба ҳеҷ гуна хавотир ва тарс асир насупорад. Баъд бояд ҳаёро маҳкам нигоҳ дошт. Бо гумони «дуқабата шудам» худро нишон надиҳад; ин иллат ҳоло паҳн шудааст, чунин кардан шармандагӣ аст; аз ҷиҳати ҳаё дар даруни хона, дар ҳавлӣ будани зани ҳомила беҳтар аст. Дилбеҳузурӣ, чарх задани сар, беҳолӣ, дар баъзе ҳолатҳо пайдо шудани доғҳо дар рӯй ва тағйироти кайфиятро бояд бо сабот қабул кард. Беҳтар аст, ки чизҳои дилхоҳашро ба шавҳараш гӯяд ва худро то ҳадди имкон рост нигоҳ дорад. Зани ҳомила худро дар ду масъала қатъиян зери назорат нигоҳ медорад: дар вақташ хӯрок хӯрдан, гурусна намондан лозим аст. Дуюм, ба фаъолияти ҷисмонии меъёрӣ, албатта, риоя кардан шарт аст.

Бояд кӯшид, ки хӯрокҳои қувватбахш, ки кӯдакро рушд медиҳанд, хӯрда шаванд. Бояд дар асоси тартиби махсус ҳар рӯз машқҳои муайяни ҷисмонӣ анҷом диҳад. Бигзор хӯрокҳо ҳазм шаванд, ба ҷисми зан ҷаббида шаванд, зеро кӯдак аз ҷисми модар қувват мегирад, гӯшт мегирад, пай ва устухон, хун ва обашро мегирад. Модари оянда, албатта, имрӯз бояд ба муоинаҳои муайянкардаи табиб мунтазам ҳозир шавад, ба тавсияҳои гуфташуда амал кунад. Вале беҳтар аст, ки суханон ва тавсияҳои табибро бо модараш, хоҳари калонаш ва дигар занони хешовандони наздики ботаҷриба муҳокима карда равад. Вақте ки вақти таваллуд наздик мешавад, набояд дарҳол ба таваллудхона давид, балки бояд аломатҳои асосиеро, ки маҳз барои ба дунё омадани кӯдак пайдо мешаванд, омӯхта, то зоҳир шудани онҳо сабр кард. Бояд то ҳадди имкон қувваташро нигоҳ дорад, ором ва осуда бошад. Хуб аст, ки падари оянда аз хабари нав саросема нашавад, худро идора кунад, ҳиссиёташро ба кӯчаю кӯй ошкор накунад. Бояд ҳолати ҳам ҷисмонӣ ва ҳам рӯҳии занашро назорат кунад, дар ҷойҳои зарурӣ дилгармӣ диҳад, дар ҳар ҳолат ҳаргиз худро гум накунад, дар бораи сирҳои дарунӣ бо бегонагон ҳамсуҳбат нашавад. Дар вақташ ба андоза фароҳам овардани чизҳое, ки дили занаш мехоҳад, вазифаи ӯст. Агар занаш гоҳо инҷиқӣ кунад, бояд тоб овард. Набояд роҳ дод, ки зани ҳомила дилтанг шавад, ғамгин гардад, ба корҳои аз ҳад зиёди ҷисмонӣ даст занад. Ин ҳолатҳо, албатта, ба хусусиятҳои ҳам рӯҳӣ, ҳам ақлӣ ва ҳам ҷисмонии кӯдаке, ки дар батни модар шакл мегирад, таъсир мерасонанд. Хушдоман бояд келини ҳомиларо эҳтиёт кунад, дар айни замон ӯро ноздона накунад. Ба хубу дуруст хӯрдану нӯшидан, ба ҳаракатҳои ҷисмонии ӯ бодиққат буда, зери назорат нигоҳ доштан шарт аст. Беҳтар аст, ки модари келин аз ҳоли духтараш бохабар буда, рӯҳан дилгармӣ диҳад ва пайваста гӯяд, ки ин хеле осон ва сабук мегузарад. Пеш аз рафтан ба таваллудхона занон, табиист, ки тамоми чизҳои заруриро барои модари оянда ҷамъ карда медиҳанд ва дар бораи равандҳои таваллуд нақл мекунанд. Ҳеҷ кас ҳақ надорад модари ояндаро ба ташвиш андозад. Балки беҳтар аст, ки ишора кунанд, ки ҳама чиз осон ва зуд мешавад ва ба масъала аз ҳад зиёд диққат надиҳанд. Агар онро чун раванди оддӣ қабул кунанд, кор ҳамон қадар ҳамвор мегузарад. Бигзор модари оянда ҳомиладориро раванди оддӣ ва доимӣ дониста, бо корҳо ва вазифаи худ машғул шавад ва аз ҳеҷ кас диққати зиёдатӣ интизор нашавад. Табиист, ки келин ҳам, домод ҳам, падару модар ва хусуру хушдоманҳо ҳам – ҳама бояд пайваста дуо кунанд, ки модар саломат халос шавад ва кӯдак солим рӯйи дунёро бинад.

Акром МАЛИК