Алдамчылардын айласы

Эркек кишинин алданып калышы анын ар-намысына жана даражасына татыктуу эмес. Анткени эркек деген – бул эң оболу кыраакылыкты, акылды жана даанышмандыкты айкалыштырган адам. Кыраакылыгы жана акылы кем, ошондой эле даанышмандыгы жок адам гана алданууга мажбур. Алдануу – бечаралык эмес, акмактык деп аталат. Киши канчалык ак көңүл болбосун, жалганчы жана калпычы, митаам жана алдамчылар бар экенинен кабардар болсун.

Шайтан адамга орой эмес, таттуу сөз менен келет. Крокодил олжосун кармоо үчүн дөңгөчтөй көрүнөт.

Алдамчы адам ким? Бирөөнүн акчасын кандай гана айла жолу менен болсо да тартып алып, ошол акча менен курсак тойгузууну, кийим кийүүнү, балдарын багууну пландаган ыплас. Талоончу күч менен тартып алса, митаам амал менен алып коёт. Алдамчы да, талоончу да бул ишти так план менен аткарат. Акчасы бар ар бир адам ал үчүн олжо.

Алдамчылар адегенде олжону тандап алышат. Алдамчы майда түргө кирсе, окуган, ак көңүл, эмгекчил, ошол эле учурда аңкоо жана бир аз коркок, алсыз адамдарды бута кылышат. Эгер алдамчылык жаатында жогорку натыйжаларга жетип, даңк-атак алып, бийик-бийик чокуларга чыккан болсо, чоң-чоң акчалууларды тоорутуп кетүү үчүн, балким аларды улам саап жүрүү үчүн тор ташташат.

Аңкоолор да эки түрдүү: акчасы аз, эмгекчил жана жөнөкөй аңкоо, ошондой эле атасы тапкан акчанын эсебинен «бай» болуп калган аңкоо. Ата жашоонун ар түрдүү балкаларынан жеп, чыйралган, бирок уулу даяр шартта жыргап өскөндүктөн, күрөшчүл да, чечкиндүү да, кыраакы да эмес – тузактарга эң көп ушул аңкоолор илинет. Эмгекти ата кылган – чоң бир компания курган, уулу ага акчалуунун уулу болгону үчүн гана ээ чыгат, мындай аңкоонун мурдунан жип өткөрүп, каалаган обонго салууну көздөгөн шамдагай алдамчылар ар кадамда миңдеп. Базарда да мындай алдамчылар сансыз – чириген помидорун сиз сураган килодон уруп калып сатат!

Эми алдамчылардын айла-амалдарын иликтейли.

Биринчи кадам – ишенимге кирүү. Бул үчүн бечара жана мээримдүү режимде иштешет. Өзү оорулуу, баласы оорулуу, үй-бүлөсү өтө оор абалда, бирок дагы абдан таза, ибадаттуу, жумшак көңүл – ай-ай, нак олуя! Кыскасы, өзүн периште кейпинде көрсөтөт. Натыйжада, аңкоонун ишенимин багындырат.

Экинчи кадам – аз-аздан карыз сурайт. Мисалы, жүз миң. Палан убакта кайтарам дейт жана ошол убакта алып келип берет. Ошентип, таптакыр карыз албаган адамдай жүрөт. Анан капыстан пайда болуп, эми эки жүздү алат. Ушундайча аз-аздан карыз алат, бирок ар сапар карыздын өлчөмү өсөт. Карыз алууга мажбур экенин ушунчалык негиздейт, диссертация коргоп жаткан доктурант өз ишин ушунчалык негиздей албасы анык.

Үчүнчү баскыч – узак убакыт изилдеп, алдамчы сиздеги каржылык кубатты билип алат жана ошол өлчөмдө сизден карыз сурайт. Ушундай сурайт, кайтаруу күнү, атүгүл кандайдыр бир пайда, карызды кайтаруу үчүн негиздер – баары так жана ачык эсептелген болот. Сиз ага акчаны кантип бергениңизди билбей каласыз. Ошону менен алдамчы канат какпастан учуп жок болот. Аны эми таба албайсыз. Вассалам. Бирок стратег алдамчылар акчалууларды туруктуу түрдө сүйрөп жүрүшөт. Бул түрү абдан түлкү.

Ушундай бир алдамчы бар, Кыргызстанда, Ошто жашаса керек. Швециябы, кыскасы, 2004-жылы болсо керек, Европага качып кетип, жарандык алган Муким Махмуддун күйөө баласы. Муким ака да андан алда качан жүз үйрүгөн. Бул баланын аты – Рахимжон Али. 2021-жылы жайында келип, мага аялым өлүп жатат, карыз бер деген. Аңкоолук менен Рустамжон домладан он миң АКШ долларын алып бергем. Ошондон бери ал жок. Бир амалын кылып, кысым менен 2 – 3 миңи алынды. Бирок калганын жеп, сиңирип жиберген. Чындыгында, ошол акча жетимдердин акчасы болчу, Рустамжон домла ошондо жетимдерге камкордук көрүү иши менен алектенчү.

Кыскасы, рахимжон алидей арсыздар абдан көп. Анын үйүнө, Ошко адам жиберген элем. Барып келгендер айтышты: эч нерсеси жок, кедей экен. Ушундай жолдор менен адамдарды алдап, акчасын жеп жүрөт экен.

Сөздүн жыйынтыгы мына: ар-намыстуу адам муктаж болуп калганы жөнүндө айтпайт, оорусун душманга же бөтөнгө билдирбейт. Дартын ачыкка чыгарып, жардам суроо болсо, чындыгында, эрдикке жана тектүүлүккө каршы.

Өзүн бечара көрсөткөн кайырчы адамдын жок дегенде калпычы алдамчы болуп чыгышы эч таң калыштуу эмес.

Сиз садака кылууну кааласаңыз, чыныгы муктаждарды өзүңүз издеп таап бериңиз. Бирок аңкоолордун катарына кошулуп калбаңыз.

Акром МАЛИК