Ҳилаи қаллобон

Фирефта шудани мард ба шаъну дараҷаи ӯ сазовор нест. Зеро мард пеш аз ҳама инсонест, ки фаросат, ақл ва ҳикматро ҳамоҳанг сохтааст. Танҳо одами фаросату ақлаш нуқсондор ва беҳикмат ба фирефта шудан маҳкум аст. Фирефта шуданро бечорагӣ не, аблаҳӣ мегӯянд. Инсон ҳар қадар покдил бошад ҳам, бояд аз мавҷудияти дурӯғгӯёну каззобон, маккорону қаллобон огоҳ бошад.

Шайтон ба инсон на бо дағалӣ, балки бо сухани ширин меояд. Тимсоҳ барои сайд кардани шикораш худро мисли кундаи дарахт нишон медиҳад.

Қаллоб кист? Вай нопокест, ки пули касеро бо ҳар роҳи ҳила бошад ҳам кашида гирифта, бо ҳамин пул шикам сер кардан, либос пӯшидан, фарзандонашро боқиданро ба нақша гирифтааст. Ғоратгар бо зӯр мегирад, маккор бо макр соҳиб мешавад. Ҳам қаллоб ва ҳам ғоратгар ин корро бо нақшаи дақиқ анҷом медиҳанд. Ҳар касе, ки пул дорад, барои ӯ шикор аст.

Қаллобон аввал шикорро интихоб мекунанд. Агар қаллоб аз гурӯҳи майда бошад, одамони хонанда, соддадил, меҳнатдӯст ва дар айни замон лақма ва каме тарсу ва заифро ҳадаф қарор медиҳанд. Агар дар соҳаи қаллобӣ ба натиҷаҳои баланд ноил гашта, шуҳрат пайдо карда, ба қуллаҳои баланд-баланд баромада бошанд, барои фиреб додани пулдорони калон-калон, балки онҳоро мунтазам дӯшида гаштан, тӯр мепартоянд.

Лақмаҳо низ ду хел мешаванд: лақмаи камбағал, меҳнатдӯсту сода ва лақмае, ки ба ҳисоби пули падараш «бой» шудааст. Падар аз болғаҳои гуногуни зиндагӣ зарба хӯрда обдида шудааст, аммо писар дар шароити тайёр бо роҳат калон шудааст, бинобар ин на мубориз, на қатъӣ ва на фаросатманд аст – бештар маҳз ҳамин лақмаҳо ба дом меафтанд. Меҳнатро падар кардааст – як ширкати калон сохтааст, писар танҳо аз он сабаб ки писари пулдор аст, соҳиби он мешавад; қаллобони чолоке, ки мехоҳанд аз бинии чунин лақма ресмон гузаронида, ӯро ба ҳар оҳанги дилхоҳ рақсонанд, дар ҳар қадам ҳазорто ҳастанд. Дар бозор низ чунин қаллобон беҳисобанд – помидори пӯсидаашро аз ҳар килое, ки шумо мехоҳед, кам баркашида фурӯшад!

Акнун ҳилаҳои қаллобонро тафтиш мекунем.

Қадами якум – ба боварӣ даромадан. Барои ин дар реҷаи бечора ва меҳрубон кор мекунанд. Худаш бемор, фарзандаш бемор, оилааш дар ҳолати бисёр душвор, вале боз хеле покдомон, ибодаткор, нармдил – вой-вой, авлиёи комил! Хулласи калом, худро дар сурати фаришта муаррифӣ мекунад. Дар натиҷа боварии лақмаро забт мекунад.

Қадами дуюм – кам-кам қарз мепурсад. Масалан, сад ҳазор. Дар фалон вақт бармегардонам мегӯяд ва дар ҳамон вақт оварда медиҳад. Бо ин мисли одаме мегардад, ки гӯё ҳеҷ қарз намегирад. Баъд ногаҳон пайдо шуда, ин дафъа дусад мегирад. Ҳамин тавр кам-кам қарз мегирад, вале ҳар дафъа миқдори қарз меафзояд. Маҷбур будани худро ба қарз гирифтан чунон асоснок мекунад, ки бешубҳа докторанте, ки рисола дифоъ мекунад, кори худро он қадар асоснок карда наметавонад.

Марҳилаи сеюм – қаллоб бо тадқиқоти дуру дароз қудрати молиявии шуморо фаҳмида мегирад ва ба ҳамон миқдор аз шумо қарз мепурсад. Чунон мепурсад, ки рӯзи баргардонидан, ҳатто кадом як фоида, асосҳо барои баргардонидани қарз – ҳамааш дақиқ ва равшан ҳисоб карда шудааст. Шумо худ намефаҳмед, ки чӣ гуна пулро ба ӯ додед. Бо ин қаллоб бе он ки бол занад, парида ғоиб мешавад. Акнун ӯро намеёбед. Вассалом. Вале қаллобони стратег пулдоронро доимо дӯшида мегарданд. Ин навъашон хеле рӯбоҳанд.

Чунин як қаллоб ҳаст, гумон аст, ки дар Қирғизистон, дар Ӯш зиндагӣ мекунад. Домоди Муқим Маҳмуд, ки гӯё соли 2004 ба Аврупо, Шветсия буд ё не, хуллас, фирор карда, шаҳрвандӣ гирифтааст. Муқим ака низ кайҳо аз ӯ рӯй гардондааст. Номи ин бача Раҳимҷон Алӣ аст. Тобистони соли 2021 омада ба ман гуфта буд, ки занам мемирад, қарз деҳ. Аз лақмагӣ аз Рустамҷон домулло даҳ ҳазор доллари ИМА гирифта додам. Аз ҳамон вақт ӯ нест. Бо ягон роҳ, бо фишор 2 – 3 ҳазорашро гирифтанд. Вале боқимондаашро хӯрда ҳазм кардааст. Ҳол он ки он пул пули ятимон буд, Рустамҷон домулло он вақт ба фаъолияти ятимпарварӣ машғул буд.

Хуллас, беорҳое мисли раҳимҷон алӣ бисёранд. Ба хонааш, ба Ӯш одам фиристода будам. Рафта омадагон гуфтанд: ҳеҷ чиз надорад, қашшоқ будааст. Бо чунин роҳҳо одамонро фиреб дода, пулашонро хӯрда мегаштааст.

Хулосаи гап ин аст, ки одами шарафманд дар бораи муҳтоҷ монданаш намегӯяд, дардашро ба душман ё бегона ошкор намекунад. Дарди худро ошкор карда ёрӣ пурсидан бошад, дар асл ба мардонагӣ ва асолат зид аст.

Ҳеҷ гап нест, ки одами гадое, ки худро бечора нишон медиҳад, ақаллан қаллоби каззоб барояд.

Агар хоҳед эҳсон кунед, муҳтоҷони аслиро худатон ҷустуҷӯ карда ёфта диҳед. Вале ба сафи лақмаҳо ҳамроҳ нашавед.

Акром МАЛИК