АЛТЫНЧЫ БАП

АЛТЫНЧЫ БАП

ҮЙ-БҮЛӨ КУРУУ

Биринчи бөлүм

Зарылдык

Рисалабыздын негизги бөлүгүнө келдик. Үй-бүлө куруу — өмүр соодасы. Ар бир жигит менен кыз үй-бүлө куруу анын жашоосундагы эң маанилүү маселелердин бири экенин ойлошу керек. Той — бул көңүл ачуу эмес. Той — бул ырчылардын ааламга коюп жаткан көрүнүшүнөн да тереңирээк маңызга ээ окуя. Той — бул белги, башкача айтканда, эки рухтун, Кудайдын алдында илахий тагдыр менен жаралган эки адамдын — жигит менен кыздын эң олуттуу келишиминин, ант беришүүсүнүн белгиси, эл алдында жарыяланган анттын кол тамгасы. Жигит кандай аял менен өмүр бою жашагысы келерин ой жүгүртөт. Аял да кандай жигит менен өмүр өткөргүсү келерин терең түшүнөт. Үй-бүлө болуп жашоо, адал эрди-катындык мамилелер адамзат жашоосунун ажырагыс бөлүгү экенин түшүнөт. Эрди-катын өмүр бою бир дене сыяктуу үй-бүлө коргонун коргойт. Үй-бүлөдө эрдин да, аялдын да текебердиги жана нафсы үстөмдүк кылышы мүмкүн эмес; үй-бүлөнүн гүлдөшү, тынчтыгы үчүн эки тарап тең өзүн курмандыкка чалат. Эрди-катын — бул жүрөгү бири-бирине чырмалышкан, бири-бирин аяп, коргогон, түбөлүк биримдик үчүн ант беришкен адамдар. Үй-бүлө курбаса, адамда адамдык келбет жана руханият калбай калуу ыктымалдыгы чоң. Үй-бүлө курбоо адамдын бактысыз жашоосуна, өмүрдөн маани таппай, жаныбардай өтүп кетишине алып келет. Ар бир жигит менен кыз, ар бир эркек менен аял сөзсүз сонун бир үй-бүлө курууну максат кылышы шарт. Бул көрсөтмөчүлүктүн, маскарапоздуктун, тайкылыктын чечими эмес; бул Кудайдын алдында да, адамдардын көз алдында да олуттуу бир келбетке жана айбатка ээ болуунун негизи болуп саналат. Үй-бүлө курбаган эркек да, аял да — жарым адам. Үй-бүлөсүздүк — бул рухий жалгыздык жана таянычсыздык. Ар бир эркек сөзсүз адал бир аялга муктаж, эркек аялсыз кароосуз калат. Ар бир аял, шексиз, бир мард эркектин никесинде болууга муктаж, эрсиз аял — коргоосуз балапан; буттун астында калган роза гүлү; үзүлүп алынган кызгалдак. Аял жок үй — көрүстөн. Эркек жок короо — кулап бараткан урандынын өзү. Эркек менен аялдын биргелешкен жашоосу — чыныгы жашоо. Күндөрдүн даамы, көз ирмемдердин түсү ар бир адам үчүн адал жубайында. Турмушка чыкпаган кыздар же турмушу бузулган аялдар ичтен муңайып жүрүшөт. Алар канча акча тапса да, мансап-даража жагынан чокуларга чыкса да, илим-ирфандын жетинчи кабатына көтөрүлсө да, кемтиктик жана жетишпестик сезими менен жашашат. Алар иш орундарында жетекчи болсо да, камералардын алдында шаңдуу каткырып күлсө да, колдорунда шыбыраган акчалар айланса да, эң кымбат кийимдерди кийишсе да, атүгүл намахрам эркектер аларды даңазалап мактаса да, гүлдөргө, белектерге көмүп салышса да, башында бир эри жок экен, ошол эрдин колунун астында, ысык кучагында, толук баш ийүүсүндө эмес экен — ошол аял уу гана жутат. Эркиндик, азаттык жана дагы кандайдыр бир сөздөр менен өздөрүн алдасын, актасын, чатак салсын — чындык өзгөрбөйт. Үй-бүлө курган ар бир эркек жана аял үй-бүлөсүн сактап-аяшы важиб. Үй-бүлөдө эр менен аялдын ахлагы кандай болушу — өзүнчө баптын темасы, биз бул жерде турмуш куруу, үйлөнүү адам баласы үчүн канчалык зарыл экенин негиздеп жатабыз. Үй-бүлө курбайм деп жүргөн аял-кыздарга кайрылып, эскертүү коңгуроосун кагып жатабыз. Же үй-бүлөмдү бузам деп жүргөндөргө «эсиңди жый!» деп кыйкырып жатабыз. Ошентип, үй-бүлө куруу өмүр менен өлүмдүн маселеси экени жөнүндө кудуретибиз жеткенче айтылды. Эми үй-бүлө куруу курагы жөнүндө айтуу керек.

Үй-бүлө куруу мүмкүнчүлүгүн мыйзам уруксат берген курактан баштап дароо пайдаланган оң. Кыздар жагынан сөз мындай: тезирээк турмушка чыкканы жакшы. Үй тиричилигине чебер болуп, ашпозчулукту жана тигүүчүлүктү өздөштүрүп, бала багуу илимин үйрөнүп, берекелүү бир үйдү гүлдөтүү — эң сонун тандоо. Боло турган иштин болгону жакшы. Канчалык кечиксе, абал ошончолук жагымсыз болот. Кыздар үчүн негизги насааттын мааниси мындай: турмушка чыкканга чейин өздөрүн бөтөн жигиттердин жана эркектердин кумар менен жаныбарча назар салуусунан коргошу шарт; иттер тартып чайнай турган сөөк эмес экени ар бир кызга өзүнө белгилүү. Мага жигиттер назар салсын деп өз денесин базарга салуу кыз бала үчүн шерменделиктен башка нерсе эмес. Мындан келип чыгат: кыз баланын бөтөн жигиттер жана эркектер менен сүйлөшүүсү, жазышуусу ыйба эрежелерине каршы. Бул иштер кыз баланын баасын жерге урат, эч бир шылтоо жана себеп мындай иштерди актабайт. Ар кандай жигиттин кыз балага никесиз көз карашында арам жана булганыч шаһват жатканы чындыкка жакын; жигит кааласа да, каалабаса да, ачык кийинген кызга шаһват жана кумар назары менен карашын танууга мүмкүн эмес; шаһват ойготуунун же шаһват кандыруунун куралы болуу кыз балага жарашпайт. Жогорку окуу жайларында, техникумдарда же колледждерде, атүгүл мектептерде; жалпысынан, ар кандай жерде кыз баланын өзүнүн «сүйүү» тарыхын «жазышы» — бул анын жашоосундагы эң олуттуу ката болуп саналат. Романдарда, повесттерде, аңгемелерде, кино жана сериалдарда сыпатталган жана романтизацияланган сүйүү окуяларынын баары куру сөз жана калптан турат. Мына ушундай контенттерди ичип, жеп, аны менен жүрөк менен акылды уулап, ыйбасына жана ар-намысына каршы түрдө кандайдыр бир жигиттер менен «таза ышк» окуяларын «жаратуу» — нафстын, тагыраак айтканда, дененин биологиялык каалоолоруна ээрчүү жана бул нерсени романтика, сүйүү деп актоо гана. Бул иштер үй-бүлөсүн ыйык баалуулуктардын үстүнө курам деген сыймыктуу, көз карашы бийик, денеси таза, акылы жарык кыздардын өзүнө ылайык көргөн иштери эмес. Бир сөз менен айтканда, кыздардын мындай «романтикасы» урматсыздыкты гана алып келет жана адепсиз эркектердин уятсыз аңгемелерине каарман болууга гана жетелейт. Бул маселеде корутунду мындай — кыздар өздөрүн таза кармап, кыялдарын арам ойлор менен булгабай, татыктуу жана мард адал жубай буйрурун билиши керек; бул тууралуу ашыкча ойго батышпасын; анткени бул да жакшы эмес; боло турган иш болот. Бул бапта жигиттер билиши керек болгон эскертүүнүн мазмуну болсо мындай: бир кесиптин же өнөрдүн башын кармап, аялды баалоону, аны менен мамиле кылуу илимин үйрөнүп, үй-бүлөнүн жүгүн мойнуна алып үйлөнүү керек, вассалам. Жигиттер менен кыздардын үйлөнүүсүн ата-энелери уюштурат. Ак менен караны ажырата албаган жаштар өздөрүнө кайсы жубай ылайык экенин билишпейт, ошондуктан улуулар бул милдет үчүн жоопкер; ар бир ата-эне кызы болсо, жакшы жерге узатуусу; уулу болсо, жакшы жерден ага аял алып берүүсү — мойнунан түшпөй турган карыз; эгер ата-эне болбосо, бул иш башкалардын мойнуна түшөт, бул тууралуу өзүнчө бапта сөз болот; башкача айтканда, жаштардын тайкы жүрүшүнө ата-эне уруксат бербесин, өзү үйлүү-жайлуу кылсын деген корутундуну бекем түрдө баса белгилегибиз келет.

Акром МАЛИК