Дүйнө ахли — дүйнөнү бардык нерседен артык койгондор. «Кысасул Рабгузи»де айтылышынча, Адам алейхиссалам…

Дүйнө ахли — дүйнөнү бардык нерседен артык койгондор. «Кысасул Рабгузи»де айтылышынча, Адам алейхиссалам жерге түшүрүлө элек кезде Алла адамдардын рухтарын жаратып, жер бетине — дүйнө жашоосуна жиберип, кайра келүүнү буюрган экен. Адамдар дүйнө жашоосуна кадам коюшуптур жана айтылган мөөнөттө бир бөлүгү Кудайдын алдына кайтышыптыр. Бир бөлүгү дүйнөдө калыптыр. Анан Кудай аларды бейишке жибериптир да, бир сейил кылып кайтып келүүнү буюруптур. Бир топ адамдар бейиште калыптыр, бир бөлүгү кайрадан ызаттуу даргага келиптир. Автор айтат: жер бетинде калгандар дүйнөнү сүйгөн дүйнө ахли — капырлар эле. Бейиште калгандар бейиш ахли — момундар эле. Кудайдын алдына кайткандар Кудайдын достору, олуялары, өзгөчө пенделер, башкача айтканда, Кудайдын ашыктары эле. Кудай алардан: «Эмне үчүн бейиште калбадыңар?» — деп сурады. Алар: «Кудайым, Сен биз үчүн дүйнөдөн да, бейиштен да артыксың. Сенин ыраазылыгың жана жамалың бизге жетиштүү». Кудай андан кийин баарынын рухун амр ааламына кайтарды, анан кийинки окуялар болду: Адам алейхиссалам энебиз Хавва алейхассалам менен жерге түштү. Анан кезеги менен рухтар өздөрү үчүн бөлүнгөн денелерге жол ала башташты... Аңгемени ушул жерде бүтүрөбүз. Калганын китептен окуса болот. Биз айтайын деген сөз — дүйнө ахли жөнүндө. Дүйнө ахлин таанып алуунун жок дегенде эки пайдасы бар: биз өзүбүз дүйнө ахлинен болуп калган жокпузбу? Экинчи пайда — ушул илим аркылуу таанып, дүйнө ахлинен качуу мүмкүнчүлүгү пайда болот. Дүйнө ахлинин абалы мындай болот: — алар өздөрүндөй акчалуу, мал-мүлктүүлөрдү сүйүшөт; — алар адамдардын баркын алардын каражаты менен ченешет, акчасы көптү көбүрөөк, акчасы азды азыраак урматташат; — дүйнөлөрү көбөйсө, сүйүнүшөт; азайса, кайгыга батышат; — акчасы көп адамдарга көрө албастык кылып, аларга душмандык кылуунун пландарын түзүшөт; — илим жана ирфан, маърифат жана руханият маегине эч качан чыдамдары жетпейт; — окумуштууларды жана илим ахлин теңсинишпейт, жүрөктөрүнүн ичинде илим ахлине карата такыр сүйүү болбойт, алар илим ахлинен кылчалык да айбыгышпайт; — илим ахлинин каталарын көрүшсө, кордошот; — акчаны көбөйтүү үчүн пастыктан жана арамдан кайтышпайт; — алар жакырларды жана кембагалдарды айыптап, аларды тоотушпайт; — байлыкты жана акчаны бардык жетишкендиктердин белгиси деп эсептеп, ийгиликти акчанын көптүгү менен ченешет жана бул «ийгиликке» өз күчү, акылы, амалы жана шамдагайлыгы менен жеткенине ишенишет; — дүйнө ахлинде кичипейилдик жасалма болуп, эч качан момундуктун чокусуна чыга алышпайт; — алардын байлыгы тартып алынса, аны кайтаруу үчүн катуу күрөшүшөт, кайтара алышпаса, башкача айтканда, кайтаруунун жолуна акылдары жетпесе, тез эле өлүп калышат; — алар азыраак садагаларын чоң кылып көрсөтүшөт; миннет кылышат; — ибадаттарын адамдардын көзү үчүн окуп, окуган жасалма намазы менен чыныгы ибадатчылардын үстүнөн күлүүгө аракет кылышат; — мал-мүлкүнө бирөө зыян келтирсе, катуу ачууланышат; — эң негизгиси, алар мүмкүн болушунча ырахаттын бардык түрүнөн пайдаланууга жана бул байлыктары менен баарын таң калтырууга бүт күчүн жумшашат; — алар байлыкка жана дене күчүнө гана баш ийишет, ошондуктан аларды баш ийдирүү, сатып алуу, кул катары иштетүү абдан оңой. Көп адамдар улуттун жана диндин камын жеп жүргөндөй болушса да, чынында акчанын, атак-даңктын жана мансаптын камында болушат. Алар эч качан чындыкты кабыл алышпайт жана өздөрүндөйлөр менен топтошуп, башкаларды эшиктин сыртында калтырышат. Алардан жийиркенбеген жакшы, аларга көңүл бурбаган оң; бир гана ошолорго окшоп калбаш үчүн адам өз мүнөзүнүн үстүндө эмгектениши, ахли хал, ахлуллах жана ахли ышк менен достошуусу сооптуу. Ар ким сүйгөндөрү менен бирге тирилет.

Акром МАЛИК