Эътимод

(Ҳақиқате, ки дар таърих навишта шудааст)

Вақте гуфтанд, ки «Ҳоқон шуморо даъват мекунад», Ботир Бошчӣ ҳама чизро фаҳмид: ҳукмдор қарор додааст, ки салтанаташро васеъ кунад. Зеро шаш моҳ пеш дар шикор дар соҳили Иссиқкӯл Ҳоқон пурсида буд: «Мехоҳам сарҳадҳоро васеъ кунам, чӣ мегӯӣ?» Ботир Бошчӣ гуфта буд: «Пеш аз ҳама лашкарро сахт машқ диҳед, баъд оҳиста-оҳиста онҳоро зиёд кунед, хӯрокворӣ ва яроқу аслиҳа, аспу уловҳои лашкарро таъмин намоед. Робитаи ҳамаашон бо тартиби аниқ ба ҳам пайваст бошад: оҳангарон барои лашкар ҳар рӯз шамшер, камон, пайкон, найза, сипар созанд; чорводорон ва деҳқонон гӯшт, ҷав ва гандум парвариш кунанд, ин ҳаргиз қатъ нашавад. Пас аз ин дар бораи ба салтанат ҳамроҳ кардани ягон ҷо сар қотондан мумкин аст». Ботир Бошчӣ ба се ҳоқон хизмат карда буд: аз вақте ки худро шинохтааст, дар миёни лашкар буд. Дар ҷанг кардан, лашкар ташкил додан, нақша ва макр андешидан устод буд. Ҳоқони пешин намедонем чаро ӯро аз дарбор дур кард; ягон вазифа надод; Ботир Бошчӣ дар кӯҳҳои Олтой бо худ шамшер бозӣ карда, камон партофта мегашт; ба ҳеҷ чиз дахолат намекард; Ҳоқони нав бошад, ӯро ҷеғ зад ва дар суҳбати аввал мақсадашро баён кард. Ҳозир, ки аз Ҳоқон хабаррасон омад, Ботир Бошчӣ ҳис кард, ки акнун хизмати ӯ лозим шудааст. ... Ҳоқон дар хаймаи васеъ аз ин сӯ ба он сӯ мерафту меомад. Ботир Бошчӣ даромада таъзим кард. – Ботир Бошчӣ, – гуфт Ҳоқон бо чашмони дурахшон. – Қарор додам, ба ҷанг мебароем. Ту лашкарбошӣ мешавӣ. Ба кадом кишвар юриш карданро ҳам худат мегӯӣ. Ботир Бошчӣ хомӯш монд. Сукути ӯ ба Ҳоқон маъқул нашуд. – Дар бузургии мақсадам шубҳа дорӣ? – гуфт ӯ бо хашм. – Ҳаргиз, Ҳоқонам, – гуфт Ботир Бошчӣ бо эҳтиром. – То қатраи охирини хунам дар хизмати шумоям. – Пас чӣ мехоҳӣ? Чаро хомӯшӣ? – гуфт Ҳоқон каме ором шуда. – Дар бораи доно Кӯкаман шунидаем... – гуфт Ботир Бошчӣ. – Кист, ки ӯро нашунида бошад! – гуфт Ҳоқон мақсади лашкарбоширо нафаҳмида. – Ӯ шогирди аз ҳама боэътимоде дошт. Номаш Тоғалп. Тоғалп дасти рости Кӯкаман, балки боғи боварӣ ва кӯҳи такягоҳаш буд. Дар овули Тоғалп боз касе буд. Номи ӯ ҳам Тоғалп. Ҳамин ҳамном одам кушта будааст. Қозӣ ӯро ба зиндон андохтааст. Касе ба назди модари Тоғалпи мо омада гуфтааст: «Писарат одам куштааст!» Кампир дуксаришта нишаста будааст. «Гум шав, дурӯғгӯй!» – гуфта хабаррасонро рондааст. Ним соат нагузашта боз касе омада, ба кампир гуфтааст, ки писарат одам куштааст, кампир хеле ба андеша фурӯ рафта будааст. «Рав-э», – гуфтааст, бас. Боз каме гузашта, шахси сеюм омада ҳамин гапро гуфтааст, кампир «ман чунин писар надорам» гуфта, дукро партофта, аз хона гурехта рафтааст. Ботир Бошчӣ хомӯш монд. – Чӣ гуфтан мехоҳӣ? – гуфт боз Ҳоқон. – Ҳоқонам, ман Тоғалп, шогирди доно ва покизаи доно Кӯкаман нестам. Шумо ҳам маро он қадар, ки модари Тоғалп ӯро хуб медонист, намешиносед. Фардо, вақте ман сардори лашкар шавам, агар касоне омада маро бадгӯӣ кунанд, гапҳои гуногуни бемаънӣ гӯянд, кӣ кафолат медиҳад, ки шумо ба онҳо бовар карда, сари маро наканед? Ҳоқон акнун Ботир Бошчиро фаҳмид. – Яъне агар шумо ба ман пурра бовар накунед, лашкарро идора карда наметавонам. Лашкарро ба ҷанг бурда наметавонам. Ба ман пурра бовар мекунед, ба ҳеҷ гуна иғво бовар намекунед. Танҳо хабареро, ки ман медиҳам, қабул мекунед, аз ман шубҳа намекунед, он гоҳ сардори лашкар мешавам ва ҳамаи ҷойҳоеро, ки шумо мехоҳед, ба шумо тобеъ карда медиҳам! Акнун ҳама чиз равшан буд. Ҳоқон ба андешаи амиқ фурӯ рафт ва ба ҷанговари кӯҳансол гуфт, ки равад. Пас аз ду рӯз Ботир Бошчиро ҷеғ зад ва гуфт, ки чунон ки ту гуфтӣ, мешавад. ... Пас аз як сол Ботир Бошчӣ заминҳоеро, ки Ҳоқон мехост, пурра забт карда, ба ӯ пешкаш намуд.

Акром МАЛИК