ÖZGÜR İNSAN FELSEFESİ

ÖZGÜR İNSAN FELSEFESİ

Birinci bölüm

Manzara

Bugün gözlemlenen durum, bence, şöyledir: büyüklerde sorumluluk duygusu azalmış; genç nesil, özellikle de kendi çocuklarının geleceği ve ahlakı karşısında sorumluluk hissetmiyorlar.

Bu hakikatin tecellisini şöyle bir manzara bize gösteriyor: okulu bitirip gelen gençler – okulu bitirenler de, üniversiteyi tamamlayanlar da – kendi geleceklerini herhangi bir biçimde tasavvur edemiyorlar; bu birinci nokta. İkinci yön şudur ki gençler umumen ve hususen, toplu hâlde de, tek tek de, kendi değerini, insan olarak kıymetini belirleyen ahlak ve edep kurallarından, modern dille söylersek, insani kültürü gösteren temel becerilerden habersiz büyüyorlar.

Kendini arayan, kendini tanımaya istekli gençler akılları ermeye başlayınca, ben kimim, nasıl yaşamalıyım sorusuyla karşılaşırlar. Bu sorunun cevabını arayarak etrafına bakınır ve herkese göz diker. Bedeninde uyanan şehvet lezzetine ve toplumdaki düzensizliğe, kimsenin kimseyle işi olmadığına, insanların birbirini aldatıp birbirinin gönlünü kırdığına şahit olur ve omuz silkerek bir süre donakalır.

Çeşitli kaynaklara ilgi duyar; mizacına ve ailesindeki ortama, karşılaştığı ilk izlenim ve duygulara dayanarak yavaş yavaş hayat ilkelerini oluşturmaya koyulur. Toplumdaki kırmızı çizgileri görür – neyin mümkün, neyin mümkün olmadığını. En ilginci, bugün kırmızı çizgiler yalnızca siyasette kalmıştır.

Neredeyse diğer bütün kırmızı çizgiler çiğnenmiş ve silinmekte de. Aşırı derecede zayıflamış ahlaki, daha doğrusu örf ve adete ilişkin kırmızı çizgiler üzerinde ise yaygara koparıyorlar.

Gençlerin gözünü açıp gördüğü dünya şöyledir: herkes eğlencenin peşinden koşuyor, hiç kimse meşakkate ve zorluğa razı değil, insanlık mümkün olduğunca rahatlık ve ihtişam yaratma aşkıyla yanıp tutuşuyor; yiyecekler aşırı derecede bol; içecekler çeşit çeşit; her şey kapıya kadar getirilip veriliyor. İnsanların mutluluğu ve saadeti, sevinci ve neşesi üç şeyle ölçülüyor: zenginlik, lezzet ve şan şöhret. Herkes zengin olsam diyor.

Param çok olsa diyor. Çok paraya araba alsam, yüksek bir ev yapsam, yumuşak yataklarım olsa, güzel eşyalarım olsa ve saire. Bu zenginlik vasıtasıyla elde edilen şeylerden gözlerim, bedenim lezzet alsa – lezzetli yemekler, tatlı içecekler, deniz kenarında tatil, bedenin güzelliği için spor, güzel eşler ele geçse!

Sonra herkes onu tanısa, alkışlasa; bunun hangi vasıtayla gerçekleştiği önemli değil, aslolan insanların hayran kalıp parmağıyla göstererek ne kadar da ünlü biri demeleri, o kadar. Bu yüzden blog yazıyorlar, türlü türlü içerikler hazırlıyorlar, şarkı söylüyorlar, dans ediyorlar; halkın ilginç bulduğu konularda herkesin dikkatini çekecek tepkiler gösteriliyor; gerekli gereksiz her yerde her soruna burun sokuluyor.

Bu istekleri gerçekleştirmek için bütün imkânlar hazır: spor salonları, konserler, müzik ve şarkı yarışmaları, festivaller, sosyal ağlar ve teşvikler. Ne kadar bayağı olsan da seni azarlayacak kimse yok. Aklına gelen her türlü maskaralığı yapsan da ceza almazsın – yeter ki hareketin suç adıyla kanun kitabına yazılmamış olsun. Suç işlesen bile neredeyse meşakkatli bir yanı kalmamış gibi; örneğin adam öldürsen 20 yıl hapse girersin.

Hapiste bir yerden çıkamamanı saymazsak, yemen içmen yerinde. Yakınlarınla her üç ayda bir görüş. Zaten özgürken de onlarla pek sık görüşmezdin. Devlet senin gibi bir katili bedavaya besler. Üstüne üstlük, Batı taraflarındaki hükümetler, biz hükümlü suçluların haklarını koruyoruz, onlar bembeyaz kuş tüyü yastıklarda uyusunlar diye talepte de bulunuyorlar. Ve saire.

İşte bu bağlamda büyümekte olan bir delikanlıyı ya da genç kızı her şeyden önce şu mesele düşündürür: “Nasıl çalışıp para kazanırım?”

İnsan olmak, hayat ilkelerini belirlemek geride kalır. Hayatta kalma meselesi her şeyden önce gelir.

Elbette, ben kimim ve nasıl yaşamalıyım sorusu bu süreçte kendiliğinden çözülür: ben sosyal bir varlığım; çalışmam gerek, çalışmam için mesleğim olmalı, mesleğimi mükemmel öğrenmem için okumam gerek, okumam için azim ve sabır gerek, anne babamın parası gerek, iyi tanıdıklar edinmem gerek, çalışkan ve gayretli olmam gerek, patronu kırmamam gerek, insanlarla uzlaşmam gerek, güzel giyinmem lazım, endamım yerinde olsun, şişmanlamayayım, akıllı görüneyim, konuşkan olayım, kendi statümü keşfetmem gerek, düşman edinmem mümkün değil!

Bir de ekleyelim: iyileşmez bir hastalığa yakalanmayayım, itibarım zedelenmesin.

Ne için yaşıyorsun sorusu bu yoğunluğun içinde kaybolur, çünkü süreç o kadar hızlı ki bir an durup düşünmeye imkân yok: çabuk ol, koş, gecikme, para kazan, kutla, bayram et, elbise al, okula git, ehliyet al, üniversiteye hazırlan, oku, ezberle, sınav ver, dönem ödevi yaz!.. ve saire.

Eğer bu işlerin birinde gecikirsen, işin biter: toplumun en geri kalmış temsilcisine dönüşürsün: seni kimse hatırlamaz, toplantılara çağırmaz, saygı göstermez, instagramda içeriğine kimse ilgi göstermez.

Üstüne üstlük, dün yumurtadan çıkmış bir karışlık horoz piliçi vaizlerin bağırışı, sesi hiç dinmez: soft skill kazan; kendi üzerinde çalış; yurt dışı üniversitesinden burs kazan; çok kitap oku; hedefini net belirle; kendi yerini bulana kadar her yöne zıpla! – bütün bu işleri ben yaptım, işte, benden örnek al! (aslında itten beter tembelim, domuzdan beter pisim, söylediğim şey – sahnedeki rolüm)

Böylece herkesin gözü sanal âleme dikilmiş; yemek yemek, giyinmek, çalışmak ve tuvalete gitmek için ondan kopmak mümkün, ama bu anlarda bile sanal âlemden kopulamıyor:

“Toplum siyasi olarak uyanmalı! Siyasi olarak aktif olalım! İşte John Locke... İşte Montesquieu... İşte güçsüzlerin gücü... Bu, toplum düşüncesinin kristalleşmiş biçimi... Siyasi totoloji ve nepotizm... Demokratik ilkeler ve liberal görüşlerle aşırı muhafazakâr yaklaşımın arasını ayırmak gerek...”

“Siz atalarınızın işlediği günahların uğursuzluğuna uğramışsınız... Sizi ben tedavi edeceğim... Çocukluk travmalarınızdan kurtulun... Herkesi affedin... Bir kâğıda bütün günahlarınızı yazın...”

“Kadınlara kocaları zulmediyor... Kendinize zaman ayırın... Siz kadınsınız, bunu unutmayın...”

“Asıl mesele – mahrem hayat... Bizde ondan utanılıyor... Utanmamak gerek, ne de olsa bu hayat...”

“Toplum özgür düşünmeli... Düşünmeye engel koyanları asfalt silindiriyle ezip geçmek gerek... Kırk milyonluk biyokütle sanatı anlamaz... Sanat sanat içindir... Resim görülür, müzik dinlenir, şiir okunur...”

Elbette bu tür alıntılarla sanal âlemi dolduran gürültülerin hepsini kapsamak imkânsız, çünkü saçma sapan vine'lar, sahibi gibi zevksiz şarkılar ve kelimeye dökülmesi zor gevezelikler var ki onları sınıflandırmanın bile bir anlamı görünmüyor; ama bütün bunlar bugün neredeyse bütün insanların beyninde mağaradaki yankı gibi dönüp duruyor.

Kapkaranlık bir sık orman. Gece. Ağaçların gövdeleri, birbirine sarılmış çalılar, bataklıklar; cırlayan, hırıldayan sesler duyuluyor. Gökteki ayın ışığı sık dalların arasından zar zor geçerek orman zeminine düşüyor.

Tam o sırada birden pat diye bir ses duyulur: yere bir yerden, öylece, yokluktan bir beyin ve bir yürek birbirine bağlı hâlde bütün bir beden olarak düşer. Birden etraf uğuldar: ağaç ve çalıların arasından sayısız çakal, kurt, tilki ve başka yırtıcılar fırlar. Hepsi beyni ve yüreği kendine av etmek ister.

Beyin yerinde durur, üstünü başını silkeler. Yürek düzenli atıyor. Bu ikisi henüz bu yırtıcıları tanımaz, bu yüzden korkmaz. Herkese şaşkınlıkla bakar, her şey ilginç görünür. Aralarında çeşitli yılanlar da var: kobra, su yılanı, sarı yılan, kara yılan, ok yılanı...

Hayret, hiçbiri beyne ve yüreğe saldıramaz, çünkü beyin ve yürek bu hayvanlardan hangisine meylederse ona av olurmuş; bundan dolayı bütün vahşiler kendi hünerlerini gösterir: keşke hepsi beyni ve yüreği peşine takıp götürse...

Bu manzaranın anlamını muhterem okuyucu anlamıştır herhâlde: beyin ve yürek bugünün çocuğu; kapkara orman – sanal âlem; yırtıcılar – sanal âlemin sihirbazları. Genç kalp hangi yırtıcıya esir düşerse düşsün, onda herhangi bir hakikati kökten keşfetme imkânı olmayabilir.

Neden yaşıyorum? Nasıl yaşamalıyım? Huzur nedir? İnsan kimdir? İnsanlık nedir? Adalet nerede? Hakikat nedir?..

Bu gibi sorular açık kalır. Yarın büyüyüp kafası katılaşmış delikanlı ya da genç kız sonra yalnızca bedenin derdine düşer.

O henüz gençken, ruhu henüz kararmamışken, kalbi henüz hastalanmamışken, nefsi onu henüz zincirlememişken, her şeyi anlamalıdır. Özgür insan olarak kalmalıdır. Özgür insan olmak için âlem, hayat ve insan hakkındaki bütün sözleri sistemli olarak incelemek zorundadır.

İlginç, insanoğlu bu anlatılan duruma şimdi mi düştü? Tarihte nasıldı? Tedrici değişim nasıl gerçekleşti?..

Akrom MALIK