Mukaddime

Mukaddime

19. yüzyılın sonlarına gelindiğinde dünyanın her köşesinde eski değerlere darbe vurulmaya başlandı. Bu, savaşlar şeklinde bile gerçekleşti. Biz savaşları siyasi sebeplere bağlarız, ama savaşların temelinde kültürlerin ve değerlerin asıl etken olması ihtimali de yok değildir. Ülkelerin ekonomik amaçlarla fethedildiğini söyleriz, ama ekonomik amaçlara ulaşılmasıyla sömürge siyaseti durmadı — halkların zihniyetine ve örf âdetlerine, inançlarına ve bakışlarına müdahale edildi; bu, aşama aşama gerçekleştirildi: işgalci bu ülkelere kendi yurdundan kelle kesenleri ve darağacından kaçmışları getirdi; bu durum neredeyse bütün sömürgelerde gözlendi; sonra o kelle kesenler burada serbestçe kendi “kültürleri” doğrultusunda yaşadılar; bu “kültürü” yaydılar — içki, fuhuş ve zevk ü sefanın diğer türleri bu “kültürün” merkezinde yer aldı. Yerli halkların manen daha zayıf temsilcileri işgalcilerin “kültürüne” uydular; ama bununla yetinmeyip kendi değerlerine karşı savaşarak yabancı “kültürü” yaymaya giriştiler, çünkü efendilerinin talebi ve satılmışlığın tabiatı bunu gerektiriyordu. İlk saldırı aileden başladı: evlatlar anne babaya isyan eden, onlara itaat etmeyen kimseler olmaya başladılar; özellikle olgun edebî eserlerde de bunun yansıması görülür; mesela bazı eserlerde başkahramanlar babasını hiç umursamaz: babadan izinsiz, ona danışmadan evlenir; babasına hep karşılık verir, babasını suçlar; anneyi ise asla dikkate almaz, hatta güya “anne babanın rızası için evlenir” ve benzeri — böylece sömürge halklarının zihninde anne babanın kıymeti yere çalınıp çocuklar anne babanın yolundan gitmeyen, onları suçlayan bir aşamaya hızla yöneldiler. Bununla birlikte — ailenin dayanağı olan, ailenin temeli sayılan, ailenin kalbi denilen kadın, ailedeki yüce vazife olan annelik görevini yerine getirmekten koparıldı. Yani ona toplumdaki işler yüklendi: tarlaya çıkarıldı, fabrikada işe sokuldu, traktöre oturtuldu ve benzeri; böylece çocuklar terbiyecilerinden mahrum edilince kreşlere — anaokullarına teslim edildi; anaokullarında tay tay yürüyen yavrular anne babalarına sevgisiz olarak büyüdüler ve ailenin değerlerini — babaya itaat ve saygıyı, anneye hürmetin ne olduğunu unuttular; onlar kendi hayatlarını kendileri kurmaya çalışarak nefislerine uyup amaçtan ters yöne gittiler. Kalbin teselli kaynağı, hayatın gül bahçesi olan aileden değil, sokaktan, haramdan huzur arayan kimseler oldular. Onlar da aile kurdular, ama onlarda ailenin nasıl korunacağı, karı koca arasındaki seçkin ahlak, çocuk terbiyesi hakkındaki amelî ilim eksikti; onların çocukları da kreşlerde, sonra okullarda büyüdüler, anne babalarından daha da uzaklaştılar; anne babalarına daha az boyun eğen ve isyankâr oldular; kendileri için yeni bir hayat modeli aramaya başladılar; onlarda kendinden büyüğe itaat tamamen kaybolmaktaydı. Artık anne baba ile çocuklar arasındaki çatışma şiddetlendi. Bu nesil de aile kurdu, ama onların zürriyeti kendilerinden de beter bir hâlde kaldı: anne babayı yalnızca geçimi sağlayan kimseler olarak gördüler, anne baba da kendini böyle sanıyordu; artık çocuklar anne babayı umursamayan kimseler oldular; anne babanın nasihati ve azarı çocuklara ağır gelir oldu; anne babadan tereddütsüz yüz çeviren bir hâle geldiler; anne baba fıtri sevgisiyle çocuklarını kaybetmemek için onlara yalvarıp tatlı konuşmaya başladı; giderek çocuklara sert davranmamak, onları yasaksız büyütmek, bağırmadan yetiştirmek bir “kültüre”, bir “değere” dönüşüp bilerek bilmeyerek yayılır oldu; ailede çocuk ben üstünmüşüm diyerek büyümeye başladı; böylece anne babaların çocuklarının kölelerine ve cariyelerine dönüştüğü bir zaman başladı.

Bugün işte bu zamandayız; bugün çocuklarımızı efendi bilip onlara köle olarak hizmet ediyoruz; bugün ailenin nasıl olması gerektiği sorusunun cevabını kaybettik ve ilmi kâmil olmayanların gevezeliğine bakarak aileyi modellemek istiyoruz, ama çıkmaz sokaktayız: kendimiz seçkin ve kâmil bir aile modelini görerek büyümediğimiz için bunu hayata geçiremiyoruz; ve dendiği gibi, aileyle ilgili sözlerin çok büyük kısmı tamamen yanlıştan ibaret; artık bugün bütün gücümüzü seçkin aileyi yeniden kurmak için seferber etmek zorundayız, aksi hâlde durum hayal edilemeyecek derecede ağırlaşacaktır. Şimdi bunun hakkında konuşalım, dualarınızla...

Mukaddime kısmı sona erdi.

Akrom MALIK