İnsanların çoğu kendi istedikleri şeylere inanırlar. Kendilerinin hak bildiği şey için delil ararlar.…

İnsanların çoğu kendi istedikleri şeylere inanırlar. Kendilerinin hak bildiği şey için delil ararlar. Kalplerindeki şüpheyi hakikat diye tasdik edecek ispatın peşine düşerler. Bu sebeple gördükleri şeyleri ve olayları kalplerindeki zannın tasdiki olarak kabul edip peşinden giderler. Aslında insan kendi düşüncesini, görüşünü ve isteklerini bir kenara bırakıp hakikatin kendisini bulmak ve onu anlamak için gayret etmelidir. Hakikatin insanın nefsindeki, aklındaki ve kalbindeki şeylere ters olma ihtimali büyüktür. Görünen şey göründüğü gibi olmayabilir, duyulan şey duyulduğu gibi olmayabilir. Yeşil yapraklara bürünmüş ve serinlik bahşeden ağacın bağrında ateş var dense, akıl kabul eder mi? Oysa her ağacın gövdesinde ateş yaşar. Bunun iki ispatı vardır: Ağaç su içmezse kurur; onu kurutan şey içindeki ateştir. İkinci ispat şudur: Kuru ağaç dalları sürtünürse ondan ateş çıkar. Görünüşte ağaç ateşten uzak gibi görünse de, özünde o ateşin karargâhıdır. Bunun gibi örnekler daha da getirilebilir: Âlemdeki bütün yaratılmışların içinden ateşi de, havayı da, suyu da bulmak mümkündür ve benzeri. Söylemek istediğimiz şudur: Her şeyin dış görünüşünün onun hakkındaki hakikati anlatmaması tabiidir. Maksada dönelim. Maksat, insanların çoğunun hakikati aramadıklarını, nefislerinin hoşuna giden şeyi hakikat diye belirleyip ona etraftan delil arayıp bulduklarını anlatmaktı. İnsan bazen dilinden gönlüne aykırı söz söyler. Sebebi şudur: Toplum neyi iyi biliyorsa onu iyi, neyi kötü biliyorsa onu kötü demek, yani taklit tabiatıdır. İnsan çoğu zaman kalabalığın peşinden gider; bunu kendisi fark etmez; oysa o, kitlelere yağdırılan yalan ve hile yağmurundan kana kana içip içtiklerini kusuyor olur, o kadar. Mesela minbere çıkanlar “Batıyoruz!” diye haykırırsa, aşağıdakiler de koro hâlinde aynı şekilde haykırırlar. “Kurtuluyoruz!” denirse onu da tekrarlarlar. Akılları bunu tasdik ediyor gibi görünür. Oysa o akıl, minberdeki adamın sunduğu delillere ve tahlillere dayanıp durmaktadır, o kadar. Kendisi hiçbir şey bulmuş, hiçbir şey anlamış değildir. Söz uzuyor, maksat bir kenarda kalıyor. Maksat, insanların nefislerinin istediği şeyi hakikat bildiklerini anlatmaktı. En ilginci, insanlar nefislerinin istediği şeyi ne kadar gizlerlerse gizlesinler, bunu iki noktada ortaya koyarlar ve bu onların iradesiyle olmaz. Birinci zuhur onların işleridir. İnsan onu yalnızca gönlünde gizleyip kendini ne kadar temiz göstermeye çalışırsa çalışsın, amelleri nefsindeki isteği ve hakikati gösterir. İkinci zuhur, onlara karşı takınılan tavırdır. Çoğu durumda insanlara istedikleri şey kaderleri aracılığıyla gelir. Eğer zannı iyilik yönündeyse iyi şeyler; kötülük yönündeyse kötü şeyler; günahsa günahlar; sevapsa sevaplar gelir. Böylece insan “Ben neden bu kadar eziyet çekiyorum?” demesin; sadece onun içindekiler karşısına çıkıp geliyor, o kadar. Yani sızlanmadan ve birilerini suçlamadan önce insanoğlu kendi kalp defterinin sayfalarına temiz ve pak sözler yazmalıdır ki o, bu sözleri kader yollarında okuyarak ilerlemek zorundadır. Sözler karışmış gibi. Kastedilen mana bir yerlere kaçmış gibi görünüyor. Karışık yemekler ve temiz olmayan yiyecekler insanı hasta ve helak ettiği gibi, türlü sözler ve incelenmemiş, doğrulanmamış bilgiler; hayâsız görüntüler ve sesler, genel olarak bunun gibi şeylerin hepsi göz ve kulak borularından kalp kuyusuna akıp düşer ve kalbi, nihayetinde bütün bedeni bozar. Kalp bozulursa haram şeylere meyleder; nefis azarsa insan onu boyun eğdiremez olur; akıl yolunu şaşırırsa insan doğru kararlardan uzaklaşır ve benzeri. Şimdi ne demek istiyorduk, en iyisi numaralayarak söyleyelim ki aklımızda daha iyi kalsın: 1. Nefsimize değil, hakikate uyarsak daha iyi olur. 2. Sızlanmadan ve hoşnutsuz olmadan kalbimizi düzeltmeye, içimizi temizlemeye çalışmamız iyidir. 3. Gözlerimizi ve kulaklarımızı sakınmakla içimizi temiz tutmayı başarırız.

Akrom MALIK