YEDİNCİ BÖLÜM

YEDİNCİ BÖLÜM

KARI-KOCA

İkinci kısım

Genel kurallar

Karı ve kocanın ailede kendilerine özgü görevleri ve davranışları olduğu gibi, ikisi için de ortak olan kurallar da vardır. Bu kuralların her ailede öğrenilmesi, çocuklara hocalar aracılığıyla öğretilmesi gerekir. Eğer iki taraftan biri bu kuralları bilmez ve onlarla amel etmezse sorunların ardı arkası kesilmez. En birinci kural şudur: Koca kadının, kadın da kocanın malı değildir. Koca karısının kölesi, kadın da kocasının cariyesi değildir. İkisi de Allah’ın huzurunda kendi amellerinden hesap verecektir. Kocanın nefsine uyarak karısına eziyet etmemesi, zulmetmemesi, onu hor görmemesi ne kadar şartsa, kadının da kendi aklına ve nefsine dayanarak kocasına küçümseyerek ve umursamazca bakması da o kadar caiz değildir. İkincisi, ailede reis kocadır. Bu, Özbek halkının eski değerlerinde ve dünya görüşünde değişmez bir hakikattir. Bu hakikati koca da, kadın da aynı şekilde kavramak ve kabul etmek zorundadır. Son kararın her zaman kocaya ait olduğu, kadının her yönden daima kocasına itaat etmesi gerektiği akılda tutulmalıdır. Üçüncüsü, aileden maksat birinin hâkimiyetini sağlamak değil, aileyi ebedî kılmak, insanca huzur içinde ve temiz bir şekilde yaşamaktır. Her toplulukta reise kayıtsız şartsız itaat edildiği gibi ailede de reise kayıtsız şartsız itaat edilir. Karı ve koca her durumda aileyi korumak için mücadele ederler. Maksat, ailenin her zaman sağlam olmasıdır. Dördüncüsü, her ailenin sorunu kendisine aittir. Hiç kimse – ne anne-babalar, ne kardeşler, ne hocalar ve mürebbiler, ne imamlar ne de sultanlar – aile sorununun asıl sebebini bilemez. Yani karı ve koca aralarındaki sorunları asla dışarı taşımamalıdır. İkisi de aile sırlarını aynı şekilde korusun, anlaşmazlıklarını ve kavgalarını âleme yaymasın. Çünkü dışarı sızan sır ve sorun ailenin – karı ve kocanın – itibarına çok olumsuz etki eder, bu zararı sonradan gidermek mümkün olmaz. Beşincisi, karı-koca birbirini gözetmeli ve birbirini anlamalıdır. Her durumda birbirlerini incitmekten kaçınmaya çalışsınlar. Gerek dille, gerek elle – iki taraf da bundan sakınmayı kendine yüce bir şiar edinsin. “Ben karımı dövmem! Ona zulmetmem!” – “Ben kocama zulmetmem! Onu el üstünde tutarım!” Altıncısı, koca da kadın da hayata keyif sürmek için gelmediklerini, hayatın zorluklardan ve rahatlıktan ibaret olduğunu anlamalıdır. Karı ve koca birbirine sabretmek zorundadır. Hatalarını bağışlamaları güzeldir. “Bu benim kocam!” – “Bu benim karım!” demek yeterlidir; birbirinin kusurlarına güzelce sabretmek ve onları bağışlamak için bu kâfidir. Yedincisi, ailenin kendi iç kanunlarının olması ve iki tarafın da bunlara riayet etmesi gerekir. Karı-koca birbirine güvensin. Birbirinin şanını ve itibarını korusun. Dışarıdan aile işine karışanların yüzde doksan dokuzu aile yıkıcıları sayılır. Eğer koca karısını, kadın kocasını kötülerse, sözlerinin doğru ya da yalan olması fark etmez – dünyaya yayılır, hatta imam bile cuma günü cemaate “Birisi şöyle dedi” diye anlatır.

Onların gıybetini yapmak bütün insanların hoşuna gider – bir grup kocayı, bir grup kadını kötüler. Aslında iki grup da tam o anda şeytanın askeridir – şeytan onların dilleriyle aileyi yıkmaya uğraşır. Sanki koca ya da kadın için kaygılanıyorlarmış gibi görünseler de aile yıkılmadıkça rahat etmezler. Sanki bir taraf delikanlıyı işe yaramaz ve ahmak bir kadından kurtarmak istiyor, diğer taraf ise kadını zalim bir kocadan özgür kılmak istiyor. İki taraf da karı-kocanın içten içe birbirine can attığını hissetmekten acizdir. Heybetli bir kimse çıkıp da iki tarafı barıştırmayı düşünmez. Sonuçta karı-koca, sırtı açık kalmış bir soytarı gibi hor ve zelil, rezil rüsva olmuş hâlde kalakalır. Artık hangi mecliste söz açılsa, mutlaka ikisinden birinin şanına çamur atılır. Delil olarak da kendi sözleri getirilir. Zavallı yavrular için anne-babası hakkında aşağılayıcı söz duymaktan daha ağır bir şey yoktur, ama bazı idraksizler o yavrulara anne ya da babayı kötülemekten bile çekinmezler; bu işleriyle yavrunun tertemiz kalbini topuklarıyla çiğnerler. Bu sebeple evlenecek delikanlı ve kızın şunu iyice kulağına küpe etmesi gerekir: “Asla ailemin sırrını satmayacağım!” “Asla kocamın sırrını satmayacağım!” “Asla karımı kötülemeyeceğim!” “Asla kocamın şanına kötü söz söylemeyeceğim!” Bilmek gerekir ki karı-kocayı birbirine kötüleyen kimse büyük ihtimalle şeytandır. Şeytan için karı-koca kavgasından ve ailenin yıkılmasından daha büyük mutluluk yoktur. Karı-koca arasına fitne ve düşmanlık tohumu ekmek şeytanın işidir; bu işi yapan insanlar en iğrenç kimselerdir. Onlar insan değildir, hayvan da değildir; onlar sadece çirkin tabiatlı yaratıklardır. Bilmek gerekir ki karı-koca birbirini hiçbir yerde övmemelidir. Kadın kocasını överse, onun sözünü duyan terbiyesi zayıf ve hayalleri dağınık kadınların hayalleri karışır; kendi kocasını bırakıp arkadaşının, ablasının ya da kız kardeşinin kocasını kusursuz görmeye başlar. Koca da karısını hiçbir yerde methederek anmasın; yoksa başka bir yabancı erkeğin gönlü, kendi karısını bırakıp dostunun, ağabeyinin ya da kardeşinin karısına kayar. Hatta ahmakçasına kendi karısının yanına gelip bir başkasının karısını övmesi bile mümkündür. Koca da kadın da ailenin kendi kusursuz mutluluğu olduğunu anlamalıdır. Aile onun için en kıymetli şeydir. Servetin kıymetlisi saklanır. Ailen hakkında insanların dilinde dedikodu dolaşmasından daha utandırıcı bir durum olmasa gerek. Gizli bir şekilde – her insan kendi ailesiyle mutlu yaşasa, ne güzel olur! Mutlu insan mutluluğunu dünyaya gösteriş yapmasın, yoksa çabucak ondan mahrum kalır. Ailesi olan bir insanın mutsuz olması akla sığmaz; ailesi olan bir erkek ya da kadın kendini mutsuz sanıyorsa, nankör ve namerttir, ahmak ve idraksizdir. Aile gibi bir mutluluğu görmeyen mahluk, ailesini gül bahçesine ve bahar bağına çevirmeyen yaratık, elbette mutsuzluğa, belki de bundan beş beter hâle mahkûmdur.

Akrom MALIK