БОБИ ҲАФТУМ

БОБИ ҲАФТУМ

ЗАНУ ШАВҲАР

Фасли дуюм

Қоидаҳои умумӣ

Дар баробари он ки зану шавҳар дар оила вазифаҳо ва рафтори хоси худро доранд, қоидаҳое низ ҳастанд, ки барои ҳар ду умумианд. Ин қоидаҳо бояд дар ҳар оила омӯхта шаванд ва ба фарзандон ба воситаи устодон таълим дода шаванд. Агар яке аз ду тараф ин қоидаҳоро надонад ва ба онҳо амал накунад, мушкилот поён намеёбад. Аввалин қоида ин аст, ки шавҳар моли зан ва зан моли шавҳар нест. Шавҳар ғуломи зан ё зан канизи шавҳар нест. Ҳар ду дар пешгоҳи Худо барои амалҳои худ ҷавоб медиҳанд. Чӣ қадар ки шарт аст, ки шавҳар аз рӯи нафси худ занро азоб надиҳад, зулм накунад ва хор насозад, ҳамон қадар ҳам зан ҳақ надорад, ки ба ақлу нафси худ такя карда, ба шавҳар бо назари паст ва беэътиноӣ нигарад. Дуюм, дар оила шавҳар роҳбар аст. Ин ҳақиқати тағйирнопазир дар арзишҳо ва ҷаҳонбинии деринаи халқи ӯзбек аст. Ин ҳақиқатро ҳам шавҳар ва ҳам зан баробар дарк ва қабул кардан вазифадор мебошанд. Бояд ҳамеша дар хотир дошт, ки қарори охирин ба шавҳар тааллуқ дорад ва зан бояд ҳамеша аз ҳар ҷиҳат ба шавҳар итоат кунад. Сеюм, мақсад аз оила таъмини ҳокимияти касе нест, балки ҳамеша нигоҳ доштани оила ва ҳамчун инсон дар оромиш ва покӣ зистан аст. Чӣ тавре ки дар ҳар ҷамоа ба роҳбар бечуну чаро итоат мекунанд, дар оила низ ба роҳбар бечуну чаро итоат мекунанд. Зану шавҳар дар ҳар ҳол барои ҳифзи оила мубориза мебаранд. Мақсад – оила ҳамеша устувор бошад. Чорум, мушкили ҳар оила ба худи он тааллуқ дорад. Ҳеҷ кас – на падару модар, на бародарон, на устоду мураббиён, на имому султонон сабаби аслии мушкили оиларо дониста наметавонанд. Яъне зану шавҳар ҳаргиз набояд мушкилоти байни худро ба берун бароранд. Ҳар ду баробар сирри оиларо ҳифз кунанд ва ихтилофу низоъҳои худро ба олам паҳн насозанд. Зеро сирру мушкиле, ки ба берун мебарояд, ба обрӯи оила – обрӯи зану шавҳар бисёр таъсири манфӣ мерасонад ва ин заҳматро баъдан дур кардан мумкин нест. Панҷум, зану шавҳар бояд ҳамдигарро эҳтиёт кунанд ва фаҳманд. Дар ҳар ҳол кӯшиш кунанд, ки аз озор додани якдигар худдорӣ намоянд. Хоҳ бо забон, хоҳ бо даст – ҳар ду тараф худдорӣ аз инро шиори олии худ қарор диҳанд. “Ман занамро намезанам! Ба ӯ зулм намекунам!” – “Ман ба шавҳарам зулм намекунам! Ӯро эҳтиёт мекунам!” Шашум, ҳам шавҳар ва ҳам зан бояд дарк кунанд, ки ба ин ҷаҳон барои айшу ишрат наомадаанд ва ҳаёт аз душворӣ ва роҳат иборат аст. Зану шавҳар бояд ба якдигар сабр кунанд. Бахшидани хатоҳои ҳамдигар зебост. “Ин – шавҳари ман аст!” – “Ин – зани ман аст!” – басанда аст, барои зебо сабр кардан ба камбудиҳои якдигар ва бахшидани онҳо кифоя аст. Ҳафтум, оила бояд қонунҳои дохилии худро дошта бошад ва ҳар ду тараф ба онҳо риоя кунанд. Зану шавҳар ба якдигар бовар кунанд. Шаъну обрӯи ҳамдигарро нигоҳ доранд. Навад нӯҳ фоизи онҳое, ки аз берун ба кори оила дахолат мекунанд, вайронкунандагони оила ба шумор мераванд. Агар шавҳар занро бадгӯӣ кунад, зан шавҳарро бадгӯӣ кунад, фарқ надорад, ки суханони онҳо рост аст ё дурӯғ – ба дунё паҳн мешавад, ҳатто имом рӯзи ҷумъа ба ҷамоат нақл мекунад, ки фалон кас чунин гуфт.

Ғайбати онҳоро кардан ба ҳамаи одамон писанд аст – як гурӯҳ шавҳарро, гурӯҳи дигар занро бадном мекунад. Дар асл, ҳар ду гурӯҳ дар ҳамин лаҳза лашкари шайтонанд – шайтон бо забони онҳо барои вайрон кардани оила мекӯшад. Онҳо гӯё ғами шавҳар ё занро мехӯранд, вале то оила вайрон нашавад, ором намегиранд. Гӯё як тараф мехоҳад ҷавонро аз зани нобобу аҳмақ наҷот диҳад; тарафи дигар мехоҳад занро аз шавҳари золим озод кунад. Ҳар ду тараф аз ҳис кардани он ки зану шавҳар дар ботин ба якдигар майл доранд, оҷизанд. Як одами бонуфузе пайдо намешавад, ки дар бораи оштӣ додани ҳар ду тараф андеша кунад. Дар натиҷа зану шавҳар мисли масхарабозе, ки пушташ луч мондааст, хору залил ва шармандаи шармсор мемонанд. Акнун дар ҳар маҳфиле, ки сухан равад, албатта, ба шаъни яке аз онҳо лой молида мешавад. Ҳамчун далел суханони худи онҳо оварда мешавад. Барои кӯдакони бечора аз шунидани сухани таҳқиромез дар бораи падару модар вазнинтар чизе нест, аммо баъзе нофаросатон аз бадгӯӣ кардани падар ё модар назди ҳамон кӯдакон ҳам ибо намекунанд ва бо ин кори худ дили поки кӯдакро зери пошнаи худ поймол мекунанд. Аз ин рӯ, ҷавону духтаре, ки оила барпо мекунанд, бояд инро ба ҳар ду гӯши худ ҷо кунанд: “Ҳеҷ гоҳ сирри оилаамро намефурӯшам!” “Ҳеҷ гоҳ сирри шавҳарамро намефурӯшам!” “Ҳеҷ гоҳ занамро бадгӯӣ намекунам!” “Ҳеҷ гоҳ ба шаъни шавҳарам сухани бад намегӯям!” Бояд донист, ки касе, ки зану шавҳарро назди якдигар бадгӯӣ мекунад, бо эҳтимоли калон шайтон аст. Барои шайтон аз ҷанҷоли зану шавҳар ва вайрон шудани оила саодати бузургтаре нест. Пошидани тухми низоъ ва душманӣ байни зану шавҳар кори шайтон аст ва инсонҳое, ки ин корро мекунанд, нафратовартарин одамонанд. Онҳо одам нестанд, ҳайвон ҳам нестанд, онҳо танҳо махлуқоти зиштсиратанд, бас. Бояд донист, ки зану шавҳар набояд дар ҳеҷ ҷо якдигарро таъриф кунанд. Агар зан шавҳарашро таъриф кунад, хаёли заноне, ки суханашро мешунаванд ва тарбияашон суст ва хаёлашон парешон аст, печида мешавад; шавҳари худро гузошта, шавҳари дугона, хоҳари калон ё хоҳари хурдиашро комил дидан мегиранд. Шавҳар низ набояд дар ҳеҷ ҷо зани худро бо ситоиш зикр кунад, то ки марди бегонаи дигар зани худро гузошта, ба зани дӯсташ, бародари калон ё бародари хурдиаш дил набандад. Ҳатто мумкин аст аблаҳона назди зани худ омада, зани каси дигарро таъриф кунад. Ҳам шавҳар ва ҳам зан бояд фаҳманд, ки оила саодати комили ӯст. Оила барои ӯ аз ҳама гаронбаҳотар аст. Гаронбаҳотарин сарватро пинҳон медоранд. Эҳтимол ҳолате шармовартар аз он нест, ки дар бораи оилаат дар забони мардум овозаҳо гардад. Ба таври пинҳонӣ – агар ҳар инсон бо оилаи худ хушбахт зиндагӣ кунад, чӣ қадар зебост! Одами хушбахт саодаташро ба дунё намоиш надиҳад, ки зуд аз он маҳрум мешавад. Бадбахт будани одами соҳибоила ба ақл намеғунҷад; агар марду зани соҳибоила худро бадбахт гумон кунад, пас ӯ ношукр ва нокас, аҳмақ ва нофаросат будааст. Махлуқе, ки саодате чун оиларо надидааст, офаридае, ки оилаашро гулзору баҳористон насохтааст, албатта, ба бадбахтӣ, балки аз ин ҳам панҷ бадтар маҳкум аст.

Акром МАЛИК