ЖЕТИНЧИ БАП

ЖЕТИНЧИ БАП

ЭР-АЯЛ

Экинчи бөлүм

Жалпы эрежелер

Эр менен аялдын үй-бүлөдө өзүнчө милдеттери, мүнөздөрү болушу менен бирге экөөнө тең жалпы болгон эрежелер да бар. Бул эрежелерди ар бир үй-бүлөдө үйрөнүү, балдарга устаздар аркылуу окутуу керек. Эгер бул эрежелерди эки тараптын бири билбесе жана аларга амал кылбаса, көйгөйлөр түгөнбөйт. Эң биринчи эреже мындай: эр аялдын, аял эрдин мүлкү эмес. Эр аялдын кулу же аял эрдин күңү эмес. Экөө тең Кудайдын алдында өз амалдары үчүн жооп беришет. Эр өз напсисине жетеленип аялды кыйнабашы, ага зулумдук кылбашы, аны кордобошу канчалык шарт болсо, аял да өз акылына жана напсисине таянып, эрине төмөн көз жана кайдыгерлик менен карашы мүмкүн эмес. Экинчиден, үй-бүлөдө эр — башчы. Бул өзбек элинин байыркы баалуулуктарындагы жана дүйнө таанымындагы өзгөрбөс чындык. Бул чындыкты эр да, аял да бирдей түшүнүүгө жана кабыл алууга милдеттүү. Эр акыркы чечим дайыма ага таандык экенин, аял болсо эрине бардык жагынан баш ийиши керек экенин ар дайым эсте сакташы зарыл. Үчүнчүдөн, үй-бүлөнүн максаты — кимдир бирөөнүн бийлигин камсыз кылуу эмес, тескерисинче, үй-бүлөнү түбөлүк сактоо, адамча бейпилдикте, таза абалда жашоо. Ар кандай жамаатта башчыга сөзсүз баш ийилгендей эле, үй-бүлөдө да башчыга сөзсүз баш ийилет. Эр менен аял кандай абалда болбосун үй-бүлөнү сактап калуу үчүн күрөшүшөт. Максат — үй-бүлө дайыма бекем болсун. Төртүнчүдөн, ар бир үй-бүлөнүн көйгөйү өзүнө гана тиешелүү. Эч ким — ата-эне да, ага-инилер да, устат-тарбиячылар да, имамдар менен султандар да үй-бүлө көйгөйүнүн чыныгы себебин биле алышпайт. Башкача айтканда, эр менен аял өз ара көйгөйлөрүн эч качан сыртка чыгарбашы керек. Экөө тең бирдей үй-бүлө сырын сактасын, келишпестиктерин жана чыр-чатактарын элге жайбасын. Анткени сыртка чыккан сыр жана көйгөй үй-бүлөнүн — эр менен аялдын абийирине абдан терс таасир этет, бул зыянды кийин эч кетирүүгө болбойт. Бешинчиден, эр-аял бири-бирин аяшы жана түшүнүшү керек. Кандай абалда болбосун бири-бирин капа кылуудан тыйылууга аракет кылышсын. Тил менен болобу, кол менен болобу — эки тарап тең андан тыйылууну өзүнө жогорку ураан кылып алсын. “Мен аялымды урбайм! Ага зулумдук кылбайм!” — “Мен күйөөмө зулумдук кылбайм! Аны аздектейм!” Алтынчыдан, эр да, аял да жашоого ойноп-күлүп жыргоо үчүн келбегенин, жашоо кыйынчылык менен ырахаттан турарын түшүнүшү керек. Эр менен аял бири-бирине сабыр кылышы шарт. Каталарын кечиришкени — көркөм. “Бул — менин күйөөм!” — “Бул — менин аялым!” — деген жетиштүү, бири-биринин кемчиликтерине сонун сабыр кылуу жана кечирүү үчүн ушул эле жетет. Жетинчиден, үй-бүлөнүн өзүнүн ички мыйзамдары болушу жана аларды эки тарап тең сакташы талап кылынат. Эр-аял бири-бирине ишенсин. Бири-биринин ар-намысын жана абийирин сактасын. Сырттан үй-бүлө ишине кийлигишкендердин токсон тогуз пайызы үй-бүлөнү бузуучулар болуп эсептелет. Эгер эр аялды жамандаса, аял эрди жамандаса, алардын сөздөрү чынбы же жалганбы — айырмасы жок, дүйнөгө тарайт, ал тургай имам да бир киши ушундай деди деп жума күнү жамаатка айтып берет.

Алардын ушагын кылуу бардык адамдарга жагат — бир топ эрди, бир топ аялды жамандайт. Чынында, эки топ тең дал ушул учурда шайтандын аскери — шайтан алардын тилдери менен үй-бүлөнү бузууга аракет кылат. Алар эр же аял үчүн кайгыргандай болушса да, үй-бүлө бузулмайынча тынчышпайт. Бир тарап жараксыз, акмак аялдан жигитти куткаргысы келгендей; экинчи тарап болсо залим эрден аялды бошоткусу келгендей. Эки тарап тең эр-аялдын ичинен бири-бирине умтулуп турганын сезүүгө алсыз. Бир айбаттуу адам чыгып, эки тарапты элдештирүү жөнүндө ойлобойт. Натыйжада эр-аял арты ачылган маскарапоздой кор-зар, шерменде-шерменделер болуп кала беришет. Эми кайсы даврада сөз болбосун, сөзсүз экөөнүн биринин ар-намысына ылай чапталат. Далил катары өздөрүнүн эле сөздөрү келтирилет. Байкуш наристелер үчүн ата-эне жөнүндө кордогон сөз угуудан оор нерсе жок, бирок айрым акылсыздар ошол наристелерге атасын же энесин жамандоодон да тартынышпайт, бул иштери менен наристенин таза жүрөгүн таманы менен тебелешет. Ошондуктан үйлөнө турган жигит менен кыз эки кулагына куюп алышы абзел, “Эч качан үй-бүлөмдүн сырын сатпайм!” “Эч качан күйөөмдүн сырын сатпайм!” “Эч качан аялымды жамандабайм!” “Эч качан күйөөмдүн ар-намысына жаман сөз айтпайм!” Билүү керек: эр-аялды бири-бирине жамандаган адам, чоң ыктымалдык менен, шайтан. Шайтан үчүн эр-аялдын чатагынан жана үй-бүлөнүн бузулушунан чоң бакыт жок. Эр-аялдын ортосуна чыр жана душмандык уругун себүү — шайтандын иши, бул ишти кылган адамдар эң жийиркеничтүү адамдар. Алар адам эмес, алар жаныбар да эмес, алар жөн гана ыплас табияттуу макулуктар. Билүү керек: эр-аял бири-бирин эч жерде мактабашы керек. Аял эрин мактаса, анын сөзүн уккан тарбиясы начар, ою чачыранды аялдардын ойлору чаташат; өз күйөөсүн коюп, курбусунун, эжесинин же сиңдисинин күйөөсүн кемчиликсиз көрө баштайт. Эр өз аялын эч жерде мактап айтпасын, антпесе башка бөтөн эр өз аялын коюп, досунун, агасынын же инисинин аялына көңүлү алсырап кетет. Ал тургай акмакчылык менен өз аялына келип, башка бирөөнүн аялын мактоосу да мүмкүн. Эр да, аял да үй-бүлө — анын толук бакыты экенин түшүнүшү керек. Үй-бүлө ал үчүн эң баалуу нерсе. Байлыктын баалуусу жашырылат. Эл оозунда үй-бүлөң тууралуу дуу-дуу сөз жүргөнүнөн өткөн уят абал болбосо керек. Жашыруун түрдө — ар бир адам өз үй-бүлөсү менен бактылуу жашаса, кандай гана сонун! Бактылуу адам бактысын дүйнөгө көз-көз кылбасын, антпесе тез эле ажырап калат. Үй-бүлөсү бар адамдын бактысыз болушу акылга сыйбайт, үй-бүлөсү бар эркек же аял өзүн бактысызмын деп ойлоп жүргөн болсо, ал — ак ичпес жана пас, акмак жана кыраакысыз экен. Үй-бүлөдөй бакытты көрбөгөн макулук, үй-бүлөсүн гүлзар-бакча кылып койбогон жандык, албетте, бактысыздыкка, балким, андан беш бетер жаманына буюрулган.

Акром МАЛИК