Sekizinci bölüm

Sekizinci bölüm

KAYINYURT

Altıncı kısım

Görümceler, eltiler ve dünürler

Gelinin meselesi yalnızca kayınvalide ya da kayınpeder, damat beyle bitmez: öte yandan görümce denen insanlarla da devam eder. Gelinin onlara karşı muamelesi bellidir: güler yüz, saygılarını yerine getirmek, “siz” diye hitap etmek, gereken yerlerde onlara karşılıksız yardım etmek. Büyük görümceye bazı bölgelerde kaynegeçi, kaynegaçi de denir; çoğu zaman evlenip gitmiş olur, zaman zaman baba evine kadem basar. Akıllı, uyanık büyük görümceler ağabeylerinin ya da kardeşlerinin mutluluğunu düşünür. Gelini kıymetli bilir, hakkında güzel konuşur. Ahmak büyük görümceler gelini çekiştirir, yılanlık eder, arkasında bir bulanıklık bırakır. Küçük görümceler çoğu zaman şımarık olurlar. Onların bir kısmı yengesine – bazı bölgelerde kennayi, kennoyi, yanga ve benzeri denir – dayanır, sırdaş olur; bu çok iyidir, çünkü böyle dostane bir ilişki ailenin ruhî ve duygusal dengesini sağlamada önemlidir. Birincisi, yenge ile küçük görümce arasındaki yakınlık iki tarafın kalbi için önemlidir; kalp her zaman birini dost edinmek ister, kadın cinsinden iki taraf birbirini dost edinirse sırlaşır, dertleşir, ferahlar, hayatın çeşitli zorluklarının üstesinden gelmek kolaylaşır. İki taraf da aralarındaki saf ve samimi dostluğu korursa, yani yenge her şeyi anlatıp küçük görümcenin anlamayacağı şeyleri söylemezse, gelecekte bu ittifak güzel meyveler verir: görümce için yengenin öğütleri bir okul olur, onu gelecekteki hayata hazırlar; yenge küçük görümce için ev işlerinde bir örnek olur; hatta gelecekte dünür olmaları da hiç olmayacak şey değildir. Yenge ile küçük görümcenin dostluğu dünürler arası sıcak ilişkilere de olumlu tesir eder. Ama bunun tersi kötüdür – eğer yenge ile küçük görümce düşman olursa, birbirinin kusurunu arayarak vakit geçirir; birbirini her yerde kınamaktan kendini alamaz; küçük görümceye gelen dünürcülere bazı yengeler tesir etmeye çalışır; küçük görümceler annelerine yengelerini kötü göstermek için uğraşır; çaresiz ve zayıf gelinin baba evine gidip küçük görümceyi kötülemesi hiç olmayacak şey değildir; sonuçta dedikodu genç kızın şerefine yakışmayacak şekilde yayılır.

Bu sebeple akıllı kayınvalide durumu akıllıca eline almalı, yani gelinle kızının arasının güzel olmasını sağlamalıdır. Bunun için kızının zihnine gelin hakkında olumlu bir tasavvur yerleştirse, kızı yengesini çekiştirdiğinde gelini savunsa, iyi bir sonuç olur: “Kızım, yengeni doğru anla, gayret ediyor, sen de gençsin...” Bazı büyük ve küçük görümceler evlenip gitseler bile baba evlerine gelip yengeleriyle mahsus kavga çıkarırlarmış. Sebebi sadece hoşlanmamakmış. Sebepsiz yere hoşlanmamak şeytana hastır. Şeytanlık etmemek gerekir. İnsan nefsini dizginlemelidir: o benim yengem, bu benim ağabeyim. Neden ağabeyimin ailesini huzursuz etmeliyim? Neden birinin kalbini yıkmalıyım? Büyük ve küçük görümce ağabeyin çocuğu için haladır; ağabey ise kız kardeşlerinin çocukları için dayıdır; böylece hala çocuklarıyla dayı çocuklarının birbirleriyle ittifakı aile için önemlidir. Gelecekte yabancıya değil, birbirlerine dayanırlarsa iyi olur. Bu da yenge ile görümceler arasındaki ilişkiye bağlıdır. Eltiler ailede önemli figürlerdendir. Her birinin kendi kocasına tesir etme gücü vardır. Onlar akıllı olmalı, ailenin, sülalenin ortak menfaatini asla unutmamalıdır. İçinde hasedi olan elti mutlaka bir şey söyler. Bazı eltiler elinde olmadan ikiyüzlü olurlar: kayınvalideye ağzından bal damlar, ama eltisini çekiştirir; o eltinin yanına gidip kayınvalideyi kötüler; bu marifeti eltiler arasında da uygular: ötekine gidip berikini, berikine gelip ötekini çiğner. Böylece her yer kokuşur. Koca denen çoğu zaman karısının sözüne uyar – “Vay, kardeşimin karısı ne ahmakmış” ya da “Vay, ağabeyimin karısı ne kötüymüş” diye düşünür. Mesele bununla bitmez – eltiler kardeşleri de birbirine karşı kışkırtabilirler. Saf koca, karısının sözüne bakarak kardeşi hakkında kötü zan besleyip durur: “Ağabeyim (ya da kardeşim) tam bir kılıbık çıktı!” diye. Eltiler bazen çocuklar kavga ettiğinde araya da girerler. Böylece çocukların kavgası büyüklerin savaşına dönüşür. Keşke bu kadınlardan birinin aklına, çocukları barıştırıp “Anlaşarak oynayın, birbirinizi kıskanmayın” demek gelse! Hayır, onlar çocuğun önüne düşüp koşarlar. Bu gibi ufak tefek sözler yıllar geçtikçe kokuşur, küf bağlar, kök salar, filizlenir, zehir biriktirir; sonunda çocuklar büyür, bu kadınlar da yaşlılığın eşiğine adım atarlar; ama eski önemsiz sebepler üzerine kurulmuş düşmanlıklar sülalenin birleşmemesine, birbirini çekiştirip dırdır etmesine, hatta âleme rezil rüsva olmasına götürür. Bu sebeple ailelerin çoğunda bu tür düşmanlıkları görürsünüz. Tarihine merak salarsanız, ahmakça “dedi-dedi”ler üzerine kurulduğu ortaya çıkar. Bundan şu sonuç çıkarılabilir: muhterem kocalar, muhterem kayınvalideler eltilerin düşmanlaşmalarına, düşmanlık uyandırmalarına, birbirlerini çekiştirmelerine izin vermemeli, birinin tarafına geçmeden adalet ve insaf gözüyle durumu değerlendirmelidirler; ufak kusurlara göz yummaları, fitneleri bastırmaları, gereken yerde sıkı durmaları şarttır. Dünür oldun – ayrı düştün. Dünürlük – bin yıllıktır. Evet, dünür oldun mu, artık karşılıklı dikkat, hürmet ve ihtiram şarttır. Dünürler birbirinin kadrini bilmeli, her zaman başköşeye oturtmalı, onları her şeyden önce aziz tutmalıdırlar. Dünür tarafların gönlü naziktir. Aynı zamanda dünürler birbirlerini affetmeli, kusurlarına göz yummalı, birbirlerine yardım etmeye her zaman hazır olmalıdırlar. Şayet kızları şikâyet edecek olursa, onu şikâyetten vazgeçirmeli, insafa ve diyanete çağırmalıdırlar. Hediye güzel bir şeydir. Dünürler birbirlerine güzel hediyeler versinler. Yarışmak için değil, sevgi ve muhabbetin bekası için. Birbirlerine samimi olsunlar ki bu çocukların mutluluğu ve kemali için olsun. Gençler, yani çocuklar bazen atışacak olurlarsa, araya girip seyirlik oyun sergilemesinler; aksine güzel nasihatle gençleri doğru yola yöneltmelidirler. Eğer kız kocasından şikâyet ederse, hemen damadı kötü görüp ona taş atmadan önce “Kızım, senden ne kusur geçti?” diye öğrenmek gerekir. Hatta hemen sert bir tedbire başvurmadan önce damada güzel bir hediye verip gönlünü yumuşatmak gerekir. Sorunu iyilikle çözmek akıllıların işidir. Güce ve zulme dayanmak cahillerin işidir. Dünürler aile içinde de, sokakta da birbirlerini övsünler, savunsunlar – bu en önemli ahlaktır. Dünürlük çok nazik bir bağdır. İki taraf da bu bağı koparmamak, hatta azıcık bile zarar vermemek için çaba göstersin. İki taraf da çocuğuna nasihat etsin: “Oğlum, gelini koru, ona güzel söz söyle!” “Kızım, damadıma itaat et, söz geri çevirme, gönlünü al!” Yalnızca ahmaklığın en yüksek mertebesine çıkmış anneler kızlarına “Kocanı avucuna al” diye öğretir. Allah korusun. Aziz okuyucu! Amacımız aile kalesini sağlam tutmaktır. Bu yolda ne gerekiyorsa en muhtasar şekilde söyledik. Mümkün olduğunca güzel konuşun, güzel zanda bulunun, iyilik yapın, kırgınlıkları unutun, affedin. O zaman aile binası baki kalır.

Akrom MALIK