Боби ҳаштум

Боби ҳаштум

ХОНАИ ШАВҲАР

Фасли шашум

Хоҳарони калону хурди шавҳар, абсунҳо ва қудоҳо

Масъалаи келин танҳо бо хушдоман ё хусур, шавҳар анҷом намеёбад: аз ин тараф бо одамоне, ки хоҳари калон ва хоҳари хурди шавҳар ном доранд, низ идома меёбад. Муомилаи келин бо онҳо маълум аст: чеҳраи кушод, ба ҷо овардани эҳтиромашон, бо «шумо» хитоб кардан, дар ҷойҳои зарурӣ ба онҳо беғаразона ёрӣ расондан. Хоҳари калони шавҳар, ки дар баъзе минтақаҳо «қайнагачӣ», «қайнегачӣ» ҳам мегӯянд, – дар бисёр ҳолатҳо шавҳар карда рафтааст ва гоҳ-гоҳ ба хонаи падариаш қадам ранҷа мекунад. Хоҳарони калони оқилу ҳушёри шавҳар дар бораи бахти бародари калон ё хурдиашон фикр мекунанд. Келинро қадр мекунанд, хуб гап мезананд. Хоҳарони аблаҳи шавҳар келинро мегазанд, морӣ мекунанд, аз худ тирагӣ мегузоранд. Хоҳарони хурди шавҳар аксар вақт эрка мешаванд. Як гурӯҳи онҳо ба янгаашон – дар баъзе минтақаҳо «кеннайӣ», «кенноӣ», «янга» ва ғайра – такя мекунанд, ҳамроз мешаванд; ин хеле хуб аст, зеро чунин муносибати дӯстона дар таъмини мувозинати рӯҳӣ ва эҳсосии оила муҳим аст. Аввалан, наздикии байни янга ва хоҳари хурди шавҳар барои дили ҳар ду тараф муҳим аст: дил ҳамеша мехоҳад касеро дӯст гирад; агар ду тарафи ба ҷинси зан мансуб якдигарро дӯст гиранд, ҳамроз мешаванд, дарди дил мекунанд, сабук мешаванд ва паси сар кардани душвориҳои гуногуни зиндагӣ осон мегардад. Агар ҳар ду тараф дӯстии софу самимиро байни худ нигоҳ доранд, яъне янга ҳама чизро гуфта, чизҳоеро, ки хоҳари хурди шавҳар намефаҳмад, нагӯяд, дар оянда ин иттифоқ меваҳои хуб медиҳад: барои келини оянда (духтар) панди янга мактаб мешавад, ӯро ба ҳаёти оянда омода мекунад; янга барои хоҳари хурди шавҳар дар корҳои рӯзғор намуна мешавад, ҳатто ҳеҷ гап нест, ки дар оянда онҳо қудо шаванд. Дӯстии янга ва хоҳари хурди шавҳар ба муносибатҳои гарми байни қудоҳо низ таъсири мусбат мерасонад. Вале акси он бад аст – агар янга ва хоҳари хурди шавҳар душман шаванд, айби якдигарро ҷуста вақт мегузаронанд; аз маломат кардани якдигар дар ҳар ҷо худдорӣ карда наметавонанд; баъзе янгаҳо мекӯшанд ба хостгороне, ки ба хоҳари хурди шавҳар меоянд, таъсир расонанд; хоҳарони хурди шавҳар барои бад нишон додани янгаашон ба модарашон мубориза мебаранд; ҳеҷ гап нест, ки келини бечора ва заиф назди падару модари хоҳари хурди шавҳар рафта, ӯро бадгӯӣ кунад; дар натиҷа, ғайбат ба шаъни духтари ҷавон ноҳақ паҳн мешавад.

Аз ин сабаб хушдомани доно бояд вазъиятро оқилона ба даст гирад, яъне хуб будани муносибати келин ва духтарашро таъмин кунад. Барои ин агар ба духтараш дар бораи келин тасаввури мусбат ҷо кунад, агар духтараш янгаашро ғайбат кунад, ӯ келинро ҳимоя намояд, натиҷаи хуб мешавад: «Духтарам, янгаатро дуруст фаҳм, кӯшиш дорад, ту ҳам ҷавонӣ...» Мегӯянд, баъзе хоҳарони калону хурди шавҳар, ҳатто шавҳар карда рафта бошанд ҳам, ба хонаи падариашон омада, бо янгаашон қасдан ҷанҷол ташкил мекардаанд. Сабабаш танҳо дӯст надоштан будааст. Беҳуда дӯст надоштан хоси шайтон аст. Набояд шайтонӣ кард. Инсон бояд нафси худро ҷиловгирӣ кунад: вай янгаам, ин бародарам. Чаро ман бояд оилаи бародарамро ноором кунам? Чаро ман бояд дили касеро вайрон кунам? Хоҳари калон ва хурди шавҳар барои фарзанди бародар амма мебошанд; бародар бошад, барои фарзандони хоҳаронаш тағо аст; ҳамин тавр, иттифоқи байни аммабачаҳо ва тағобачаҳо барои оила аҳамиятнок аст. Хуб мешавад, ки дар оянда на ба бегона, балки ба якдигар такя кунанд. Ин бошад, ба муносибати янга ва хоҳарони калону хурди шавҳар вобаста аст. Абсунҳо аз чеҳраҳои муҳими оила мебошанд. Ҳар яке аз онҳо қудрати таъсир расондан ба шавҳари худро дорад. Онҳо бояд доно бошанд, манфиати умумии оила ва сулоларо ҳеҷ гоҳ фаромӯш накунанд. Абсуне, ки дар дилаш ҳасад дорад, албатта, чизе мегӯяд. Баъзе абсунҳо беихтиёр дурӯя мешаванд: ба хушдоман аз даҳонашон асал мечакад, аммо абсунашонро ғайбат мекунанд; назди ҳамон абсун рафта, хушдоманро бадгӯӣ мекунанд; ин ҳунарро байни абсунҳо низ амалӣ месозанд: назди якеаш рафта, дигареро; назди дигаре омада, якеашро мехоянд. Ҳамин тавр, ҳама ҷо бадбӯй мешавад. Шавҳар дар бисёр ҳолатҳо ба гапи зан медарояд – э, зани бародари хурдиам ин қадар аблаҳ будааст ё э, зани бародари калониам ин қадар бад будааст, гуфта фикр мекунад. Масъала бо ин тамом намешавад – абсунҳо метавонанд бародаронро низ бар зидди якдигар шӯронанд. Шавҳари содда ба гапи зан нигариста, дар бораи бародараш гумони бад карда мегардад: «Бародари калониам (ё бародари хурдиам) тамоман занғулом баромад-да!» – гӯён. Абсунҳо гоҳо, агар кӯдакон ҷанҷол кунанд, ба миён ҳам медароянд. Бо ҳамин тариқ ҷанҷоли кӯдакон ба ҷанги калонсолон табдил меёбад. Кошки ба яке аз ин занон ақл расида, кӯдаконро оштӣ дода, «бо ҳам созиш карда бозӣ кунед-да, аз якдигар рашк накунед» мегуфт! Не, онҳо пешопеши кӯдак медаванд. Чунин гапҳои майда-чуйда сол то сол бадбӯй мешаванд, пӯпанак мебанданд, реша медаванд, сабз мешаванд, заҳр ҷамъ мекунанд; оқибат, кӯдакон калон мешаванд, ин занон ҳам ба остонаи пиразанӣ қадам мегузоранд, вале адоватҳое, ки бар сабабҳои кӯҳнаи ночиз бино ёфтаанд, ба он мебаранд, ки сулола муттаҳид нашавад, байни ҳам ғайбат карда, ғур-ғур карда гардад, ҳатто пеши олам шармандаву шармсор шавад. Аз ин сабаб дар аксари оилаҳо адоватҳои ин навъро мебинед. Агар ба таърихаш таваҷҷуҳ кунед, маълум мешавад, ки бар «гуфт-гуфт»-ҳои аблаҳона бино шудааст. Аз ин хулоса баровардан мумкин аст, ки шавҳарони мӯҳтарам, хушдоманҳои мӯҳтарам бояд ба душманӣ кардани абсунҳо, адоват бедор кардан ва ғайбати байниҳамдигарии онҳо иҷозат надиҳанд, ба тарафи касе нагузашта, вазъиятро бо чашми адолат ва инсоф баҳо диҳанд; ба камбудиҳои майда чашм пӯшанд, фитнаҳоро пахш кунанд, дар ҷойи лозима сахт истанд. Қудо шудӣ – ҷудо шудӣ. Қудоӣ – ҳазорсолагӣ. Бале, қудо шудӣ, акнун эҳтиёти тарафайн, иззату эҳтиром шарт аст. Қудоҳо бояд қадри якдигарро донанд, ҳамеша дар сари дастархон, дар тӯр шинонанд, дар ҷойи аввал онҳоро азиз доранд. Дили тарафҳои қудо нозук аст. Дар айни замон қудоҳо бояд якдигарро бубахшанд, ба айбу нуқсҳо чашм пӯшанд, ҳамеша барои ёрӣ ба якдигар омода бошанд. Агар духтарашон шикоят карда монад, бояд ӯро аз шикоят бозгардонанд ва ба инсофу диёнат даъват кунанд. Ҳадя – чизи хуб аст. Бигзор қудоҳо ба хонаи якдигар ҳадяҳои хуб диҳанд. На барои мусобиқа, балки барои бақои меҳру муҳаббат. Бигзор бо якдигар самимӣ бошанд, барои бахту камоли фарзандон. Агар ҷавонон, яъне фарзандон гоҳо ғиҷиллашӣ кунанд, ба миён даромада тамошо насозанд, баръакс, бояд бо насиҳати зебо ҷавононро ба роҳи рост раҳнамоӣ кунанд. Агар духтар аз шавҳараш шикоят кунад, пеш аз он ки дарҳол домодро бад бинанд ва ба ӯ санг андозанд, бояд пурсид: «Духтарам, аз ту чӣ гузашт?» Ҳатто пеш аз ба зудӣ ягон чораи қатъӣ дидан, бояд ба домод тӯҳфаи хубе карда, дилашро нарм кард. Бо некӣ ҳал кардани мушкил – кори оқилон аст. Ба зӯру зулм такя кардан – кори ҷоҳилон аст. Бигзор қудоҳо ҳам дар байни оила ва ҳам дар кӯчаю кӯй якдигарро таъриф кунанд, ҳимоя намоянд – ин муҳимтарин ахлоқ аст. Қудоӣ – риштаи хеле нозук аст. Бигзор ҳар ду тараф мубориза баранд, ки ин риштаро наканда, балки ҳатто андак бошад ҳам ба он осеб нарасонанд. Бигзор ҳар ду тараф ба фарзандашон насиҳат кунанд: «Писарам, келинро эҳтиёт кун, хуб гап зан!» «Духтарам, ба домодам итоат кун, гап нагардон, дилашро ба даст ор!» Танҳо модароне, ки ба авҷи аблаҳӣ расидаанд, ба духтарашон «шавҳаратро ба даст гир» меомӯзонанд. Худо нигоҳ дорад. Хонандаи азиз! Мақсади мо – мустаҳкам нигоҳ доштани қалъаи оила аст. Дар ин роҳ он чи лозим буд, ба мухтасартарин шакл гуфтем. То ҳадди имкон хуб сухан гӯед, гумони нек кунед, некӣ кунед, дилхириҳоро фаромӯш кунед, бубахшед. Он гоҳ бинои оила боқӣ мемонад.

Акром МАЛИК