АЗАТ АДАМ ФИЛОСОФИЯСЫ

АЗАТ АДАМ ФИЛОСОФИЯСЫ

Кіріспе сөз

Қолына қалам берілген адам – қоғамдағы сұрақтарға жауап іздейтін адам. Ол басқаларды қинап жүрген мәселелерді шешумен айналысады. Осы мағынада ол ойшыл деп аталады. Әрбір қаламгер ойшыл болуға міндетті.

Біз жазуға кірісіп отырған кезекті рисала ғылыми зерттеу де, көркем шығарма да емес, публицистика немесе сентименталды жазбалар да емес. Ол біреуге жек көрушілік шашуды не біреуге мейірім сатуды жоспарламайды. Бұл шығарма дәл осы күндері, дәл осы пішін мен дәл осы бейнеде дүниеге келуі тиіс еді. Өйткені кеше бұл шығармаға қажеттілік сезілмеген болса, таң қалмаймын. Жазылуы кешіксе, бәлкім, өзектілігі қалмас. Қалай болғанда да, бүгін автор осы тақырыпта жазуға бір міндеттілік сезінді.

Құдайдан жәрдем сұрап, оны тезірек аяқтауды армандайды.

Кітаптың тақырыбы – бүгінгі күн адамдарының қиялдарын, армандарын, өмір салтын, ойларын, белгілі бір мағынада, нанымдарын сипаттау мен талдау.

Кітап адамдарды азат болып өмір сүруге шақырады. Күмәнсіз, бұл шақырудың ең классикалық үлгілерінің бірі Азизуддин Насафидің «Кемел адам кітабы» еді. Кейінірек Батыста да адамды түрлі қыспақтардан азат етуге талпыныстар болды. Бірақ мақсат әлі күнге орындалмағандай – Батыс үлгілеген адамдар азат боламыз деп түңілуге, зеріктіретін ойын-сауық пен тежеусіздікке тұтқын болғандай. Бұл зынданға бәрін тартқысы келетіндей.

Кітап көбінесе өзбек қоғамындағы бүгінгі ой үдерістеріне назар аударады. Мүмкіндігінше барлық топтарды қамту мақсат етілген. Бұл мүмкін болмаса, ең көп ықпал етіп отырған ойларға назар аударылады.

Сипаттау барысында нақты тұлғалар немесе топтар аталмауы мүмкін. Бұл жай ғана автордың таңдауы.

Кітап жасы үлкендерге қызықты көріне ме, жоқ па, белгісіз, бірақ ол көбінесе жастарды ойлануға тарту жолында қағазға түсуде. Кітап белгілі бір идеологияны немесе көзқарасты сіңіру жолымен жүрмейді.

Керісінше, әрбір ақыл иесін үдерістер дариясында ағып кетпеуге шақырады; оқиғалар батпағына батпауға үндейді, біз қайдамыз, не істеп жатырмыз, қайда бара жатырмыз деген мәселені ұсақ-түйегіне дейін талқыға салады. Талқылаудан ешкім шетте қалмауы әбден мүмкін. Талқылауда автордан біржақтылық күтпеңіз. Автор әділет пен шыншылдық жағында тұруға күш салады.

Кітап біздің жыл санауымыздың XX ғасырының соңынан бастап XXI ғасырдың 26-жылына дейінгі уақыттағы көбінесе еліміздегі ой өзгерістерін орталыққа шығарады. Бүгінгі абыр-сабыр мен асығыстықтың түпкі себептерін көтереді. Рух пен ақылдың қалай ұрланып, нәпсі мен құмарлықтың, надандық пен арамдықтың қалай жеңіске жетіп жатқаны жайлы сөз қозғайды.

Біздіңше, YouTube-та соңғы бес жылда етек алған бос сөзділікті есептемегенде, бұл тұрғыда жүйелі талдау жоқ. Ал кітап туралы әзірге сөз болуы мүмкін емес. Өйткені барлық талдаулар саяси бағытта болғандықтан, күтілген мақсат – қайда бара жатырмыз және немен әуреміз деген сұрақтың жауабы ашық қала береді.

Кіріспе сөзіміздің соңғы жолдары жекеленіп кетті. Демек, кітаптың кейбір тұстарында автордың жеке пікірлері де көрініп қалады екен, мұны да ескеріп оқисыз деген үміттеміз. Әзірге мазмұнымызда бүгінгі күннің пікірталастары, рухани-ойлық контекст, батыспен интеграция, даму қарқыны, адамдардың рухани күйі алғашқы тақырып болса, кейін адамды ұстап тұрған қыспақтар туралы сөз қозғайтын шығармыз.

Барлық сөзіміз ешқашан дұрыс бола бермейді, қате тұжырымдардан да дұрыс әрі ақиқат мазмұнды түсінесіз деп үміттенеміз.

Дұғаларыңызға мұқтажбыз, тәуфиқ Алладан.

Құрметпен Акром Малик.

Сәрсенбі кеші, 16 қыркүйек, 2026 жыл, 21:43. Ташкент қаласы.