ЭРКИН АДАМДЫН ФИЛОСОФИЯСЫ

ЭРКИН АДАМДЫН ФИЛОСОФИЯСЫ

Кириш сөз

Колуна калем берилген адам – коомдогу суроолорго жооп издеген адам. Ал башкаларды кыйнап турган маселелерди чечүү менен алектенет. Ушул мааниде ал ойчул деп аталат. Ар бир калемгер ойчул болууга милдеттүү.

Биз жазууга киришип жаткан кезектеги рисала илимий изилдөө же көркөм чыгарма эмес, публицистика же сентименталдык жазмалар да эмес. Ал кимдир бирөөгө жек көрүү чачууну же кимдир бирөөгө мээрим сатууну көздөбөйт. Бул чыгарма ушул күн-түндө мына ушул формада жана мына ушул кейпте жаралышы керек эле. Анткени кечээ бул чыгармага муктаждык сезилбеген болсо, таң калыштуу эмес. Жазылышы кечиксе, балким, актуалдуулугу калбайт. Кандай болгон күндө да, бүгүн бул темада жазууга автор бир милдеттенме сезди.

Кудайдан жардам сурап, аны тезинен аяктоону самайт.

Китептин темасы – бүгүнкү күндүн адамдарынын ойлорун, самоолорун, жашоо образын, пикирлерин, кайсы бир мааниде, ишенимдерин сыпаттоо жана талдоо.

Китеп адамдарды эркин болуп жашоого чакырат. Шексиз, бул чакырыктын эң классикалык үлгүлөрүнүн бири Азизиддин Насафийдин «Кемел инсан китеби» болгон. Кийинчерээк Батышта да адамды ар түрдүү кыспактардан бошотууга аракеттер болду. Бирок максат дагы эле ишке ашпагандай – Батыш моделдештирген адамдар эркин болобуз деп, түңүлүүгө, зериктирген кайф-сапага жана тыюусуздукка туткунга түшкөндөй. Бул зынданга баарын тарткысы келип жаткандай.

Китеп көбүнчө өзбек коомундагы бүгүнкү ой-пикир процесстерине көңүл бурат. Мүмкүн болушунча бардык катмарларды камтуу максат кылынган. Бул мүмкүн болбосо, эң көп таасир этип жаткан ойлорго көңүл бурулат.

Сыпаттоо процессинде белгилүү бир инсандар же топтор эскерилбеши мүмкүн. Бул жөн гана автордун тандоосу.

Китеп жашы улууларга кызыктуу сезилеби, жокпу, белгисиз, бирок ал көбүнчө жаштарды ой жүгүртүүгө тартуу максатында кагазга түшүүдө. Китеп белгилүү бир идеологияны же көз карашты сиңирүү жолунан барбайт.

Тескерисинче, ар бир акыл ээсин процесстердин дарыясында агып кетпөөгө чакырат; окуялардын сазына чөкпөөгө үндөйт, биз кайдабыз, эмнелерди кылып жатабыз, кайда баратабыз деген маселени майда-чүйдөсүнө чейин талкууга алат. Талкуудан эч ким четте калбашы ыктымал. Талкууда автордон бир тарапты кармоону күтпөңүз. Автор адилеттик жана чынчылдык тарабында турууга күчүн жумшайт.

Китеп биздин замандын XX кылымынын аягынан баштап XXI кылымдын 26-жылына чейинки убакытта көбүнчө өлкөбүздөгү ой-пикирдеги өзгөрүүлөрдү борборго алып чыгат. Бүгүнкү алай-дүлөйлүктүн жана шашылыштыктын түпкү себептерин көтөрөт. Рух менен акылдын кантип уурдалып, кумар менен напсинин, наадандык менен ыпластыктын кантип жеңишке жетип жатканы жөнүндө сөз кылат.

Биздин оюбузча, YouTubeда акыркы беш жылда чуркаган куру сөздөрдү эсепке албаганда, бул жагынан системалуу талдоо жок. Китеп тууралуу болсо азырынча сөз да болушу мүмкүн эмес. Анткени бардык талдоолор саясий багытта болгону үчүн күтүлгөн максат – кайда баратабыз жана эмнелер менен алекпиз деген суроонун жообу ачык бойдон кала берет.

Кириш сөзүбүздүн акыркы саптары жекелешип калды. Демек, китептин айрым жерлеринде автордун жеке ой-толгоолору да көрүнүп калат экен, муну да эске алып окуйсуз деген үмүттөбүз. Азырынча мазмунубузда бүгүнкү күндүн талаш-тартыштары, рухий-ойлук контекст, Батыш менен интеграциялашуу, өнүгүүнүн ылдамдыгы, адамдардын психологиясы алгачкы тема болсо, андан кийин адамды кармап турган кыспактар жөнүндө сөз кылсак керек.

Эч качан бардык сөзүбүз туура болбойт, ката туюнтмалардан да туура жана акыйкат мазмунду түшүнөсүз деп үмүттөнөбүз.

Дубаңыздарга муктажбыз, тоофик Алладан.

Урматтоо менен Акром Малик.

Шаршемби күнүнүн кечи, 16-сентябрь, 2026-жыл, 21:43. Ташкент шаары.