ФАЛСАФАИ ИНСОНИ ОЗОД

ФАЛСАФАИ ИНСОНИ ОЗОД

Сарсухан

Одаме, ки ба дасташ қалам дода шудааст, одамест, ки ба саволҳои ҷомеа ҷавоб меҷӯяд. Ба ҳалли масъалаҳое машғул мешавад, ки дигаронро азоб медиҳанд. Бо ин маъно ӯро мутафаккир меноманд. Ҳар як аҳли қалам маҷбур аст мутафаккир бошад.

Рисолаи навбатие, ки ба навиштанаш шурӯъ мекунем, на тадқиқоти илмист ва на асари бадеӣ, на публитсистика ва на навиштаҳои сентименталӣ. Он нақша надорад, ки ба касе нафрат пошад ё ба касе меҳр фурӯшад. Ин асар бояд дар ҳамин шабу рӯз, дар ҳамин шакл ва дар ҳамин сурат таваллуд мешуд. Зеро аҷаб нест, ки дирӯз ба ин асар эҳтиёҷ эҳсос намешуд. Агар навиштанаш дер монад, шояд мубрамияташ боқӣ намонад. Ба ҳар ҳол, имрӯз муаллиф барои навиштан дар ин мавзӯъ як ӯҳдадорӣ ҳис кард.

Аз Худо мадад хоста, орзу дорад, ки онро зудтар ба анҷом расонад.

Мавзӯи китоб аз тавсиф ва таҳлили хаёлот, орзуҳо, тарзи зиндагӣ, андешаҳо ва, ба як маъно, эътиқодоти одамони имрӯза иборат аст.

Китоб одамонро ба озод зистан даъват мекунад. Бешубҳа, яке аз классикитарини ин даъватҳо «Китоби инсони комил»-и Азизуддини Насафӣ буд. Баъдтар дар Ғарб низ кӯшишҳо барои озод кардани одам аз фишорҳои гуногун шуданд. Аммо гӯё ҳанӯз мақсад амалӣ нагаштааст – гӯё одамоне, ки Ғарб моделсозӣ кардааст, бо гумони озод шудан ба маъюсӣ, айшу ишрати дилгиркунанда ва бебандуборӣ асир афтодаанд. Гӯё мехоҳанд ҳамаро ба ин зиндон кашанд.

Китоб бештар ба равандҳои фикрии имрӯзаи ҷомеаи ӯзбек диққат медиҳад. Ҳадаф гузошта шудааст, ки то ҳадди имкон ҳамаи қишрҳо фаро гирифта шаванд. Агар ин ғайриимкон бошад, ба андешаҳое диққат дода мешавад, ки бештар таъсир мерасонанд.

Дар раванди тавсиф мумкин аст шахсон ё гурӯҳҳои муайян зикр нашаванд. Ин танҳо интихоби муаллиф аст.

Маълум нест, ки китоб ба калонсолон ҷолиб менамояд ё не, аммо он бештар бо мақсади ба андеша ҷалб кардани ҷавонон ба коғаз меояд. Китоб роҳи талқини ягон мафкура ё назари муайянро пеш намегирад.

Балки ҳар соҳиби ақлро даъват мекунад, ки дар дарёи равандҳо шино карда нараванд; даъват мекунад, ки дар ботлоқи ҳодисаҳо ғарқ нашаванд, масъалаи «мо дар куҷоем, чӣ кор карда истодаем, ба куҷо меравем?»-ро то ҷузъиёташ ба муҳокима мекашад. Эҳтимоли зиёд дорад, ки ҳеҷ кас аз муҳокима дар канор намонад. Дар муҳокима аз муаллиф тарафгирӣ интизор нашавед. Муаллиф қуввати худро барои истодан дар тарафи адолат ва ҳақгӯӣ сарф мекунад.

Китоб давраи аз охири асри XX милодӣ то соли 26-уми асри XXI-ро фаро гирифта, бештар таҳаввулоти фикриро дар кишвари мо ба марказ мебарорад. Сабабҳои аслии тазоду шитобзадагии имрӯзаро ба миён мегузорад. Аз он сухан меронад, ки рӯҳ ва ақл чӣ гуна дуздида мешаванд ва шаҳвату нафс, ҷаҳолату разолат чӣ гуна пирӯз мегарданд.

Ба андешаи мо, агар сафсатабозиҳоеро, ки дар панҷ соли охир дар youtube авҷ гирифтаанд, ба ҳисоб нагирем, дар ин боб таҳлили низомнок мавҷуд нест. Дар бораи китоб бошад, ҳанӯз сухан буда наметавонад. Зеро азбаски ҳамаи таҳлилҳо самти сиёсӣ доштанд, ҳадафи интизоршуда – ҷавоби саволи «ба куҷо меравем ва бо чиҳо машғулем?» – кушода мемонад.

Сатрҳои охирини сарсухани мо хусусӣ шуда монданд. Пас, дар баъзе ҷойҳои китоб мулоҳизаҳои шахсии муаллиф низ намоён мешудаанд; умедворем, ки инро низ ба назар гирифта мехонед. Ҳоло агар дар мундариҷаи мо баҳсҳои имрӯза, контексти маънавию фикрӣ, ҳамгироӣ бо Ғарб, суръати пешрафт, рӯҳияи одамон мавзӯи нахустин бошад, баъдтар, шояд, дар бораи фишорҳое сухан ронем, ки инсонро дар банд нигоҳ медоранд.

Ҳеҷ гоҳ ҳамаи суханони мо дуруст нахоҳанд буд; умедворем, ки аз ифодаҳои хато ҳам мазмуни дурусту ҳақро дарк мекунед.

Ба дуоҳоятон ниёзмандем, тавфиқ аз Аллоҳ аст.

Бо эҳтиром Акром Малик.

Шоми чоршанбе, 16 сентябри соли 2026, соати 21:43. Шаҳри Тошканд.