Эмне үчүн кээде адегенде күчтүү сүйүү, кийин жек көрүү пайда болот? Сүйүү – бир тараптын экинчи тарапка…

Эмне үчүн кээде адегенде күчтүү сүйүү, кийин жек көрүү пайда болот? Сүйүү – бир тараптын экинчи тарапка умтулуусу. Бул ач көздүк же кумар максатындагы умтулуу эмес, тескерисинче, ушул кызыкчылыктан эркин болгон сезим – биздин бул тексттин негизги темасы. Сүйүүнүн пайда болушун изилдөөдө мындай сөздөр бар экен: сүйүү кемелдиктен улам ойгонот, башкача айтканда, бир адамдын белгилүү бир маселедеги чеберчилиги, илими, мүнөзү жүрөктө ага карата жылуулук ойготот. Сүйүү жакшылыктан улам жаралат, башкача айтканда, бир адамдан миндетсиз жакшылык көргөн адам ага катуу байланып калат. Бул абалдан айрым түзүлүштөр жаман ниет менен пайдаланышкан: жетим балдарга адегенде катуу зулум кылышкан; кийин бирөө аны куткарган, ошол куткарганына бечара жетим катуу сүйүү байлайт. Сүйүү сулуулуктан улам келет – көз-кашы кооз, сымбаты сыйда болгондорго да адамдын эрксизден ашык болуп калышы мүмкүн. Сүйүүнүн чектен ашышы коркунучка алып барат. Кемелдик жана жакшылык жараткан сүйүүгө караганда сулуулук – көрк ойготкон сүйүүдө коркунуч күчтүү. Бул кандай коркунуч? Сүйүүнүн, же ашыктын жүрө турган жолунун картасы мындай: адегенде жүрөктө жылт эткен жактыруу сезилет; эгер бул сүйүүнүн үрөнү болсо, көз ачып-жумганча гуулдап бүт жүрөктү жалын сыяктуу каптап алат. Бензин чачып, үстүнөн ширеңке чагылганда от кандай көтөрүлсө, ашыктыктын оту да дилдин ичинде ошондой көтөрүлөт. Сүйүү жаатында адам эки баскычтан өтөт: биринчи баскычта ал сүйүүнүн табиятын жана маңызын билбейт; бул тууралуу анын не илими, не тажрыйбасы болот. Бул көбүнчө жаштарга тиешелүү. Ошондуктан ашыктык ашыкты алгачкы чабуулу учурунда эле жиндидей кылып коёт. Ал сүйгөнүн чексиз сагынат; жүрсө да, турса да аны ойлоп, акылынан адашып калчудай болот. Сүйүүсүн билдирейин десе, кайрат жок. Кайрат кылайын десе, сүйгөнүнөн биротоло ажырап калуудан чочулайт. Ушинтип ашык күйүп-бышып жүрө берет. Бирок бул ашыктык акырындап басаңдайт. Бул баскычтан аман-эсен өтсө, ашык зыян-залалсыз кутулат. Бирок ашыктыктын алгачкы чабуулунан да, кайталанган чабуулунан да зыян тартпай кутулгандар абдан аз.

Сүйүүнүн экинчи баскычы – ашык ашыктыктын бир келип, бир кетери жөнүндө түшүнүккө ээ болгондон кийин, анын чабуулун алдын ала сезүү жөндөмүнө ээ болот. Дагы бирөөгө карата ичинде умтулуу пайда болсо, башына эмнелер түшөрүн билип, топон сууга же отко кирүүгө даярдангандай даярданат; ашыктык анын башына кандай кайгы-капаларды салаарын так түшүнөт. Абдан акылдуу адамдар бул балээден кутулуп калышы мүмкүн, мында да ошол сүйгөнүнөн качуудан башка жол калбайт. Эгер алгачкы учкун учурунда ашык качып кетсе, утту. Кача албаса, экинчи жолугушууда жалын көтөрүлөт; кийинкисинде сүйгөнү ага бир жылуу мамиле кылса, бүттү, эми ал маашуктун кулу; кийинки жолу маашук ага көңүл бурбай, башкалар менен бир аз алек болсо, мына эми тамашаны көрүңүз – ашык үчүн бүт дүйнө караңгылыкка чөгөт; кыямат кайым болуп кеткендей. Бул – чыныгы ашыктык жана анын дабасы жок. Мына ушул аралыкта кызык нерселер болот – эгер ашыктык чын болсо, бул күйүп-бышуулардан кийин баары бир калыпта кетет; бирок чийки бир сүйүү болсо, ашык сүйгөнүн жек көрүп калышы мүмкүн. Анын чийкилиги – ага нафс аралашып, нафстын каалоолору менен сүйүүнүн аралашып кеткендиги. Бул аралашма – абдан коркунучтуу уу. Нафстын дене жана рухий кумары бар. Дене кумары тен ырахаты кейпинде көрүнсө, рухий кумар текеберлик жана атак-даңк кумарлыгы менен көрүнөт. Нафс сүйүүгө аралашса, эки апааттын бири пайда болот. Мунун натыйжасында сүйүү деп аталган сезим жек көрүүгө айланат. Ашык сүйгөнү үчүн олуттуу душманга айланып, ага жамандык кылууга киришет. Ошондуктан ариф жана акылдуу адам сүйүүнүн коркунучун сезсе, ага жол бербейт. Анткени анын акыры белгисиз. «Сүйдүм» деп дүйнөгө жар салуудан тыйылганы оң. Эгер сүйүүдөн кийин жек көрүү пайда болсо, тообо кылып, бардык ишти Кудайга тапшырып, ибадат менен көбүрөөк алек болгондун куткарылышына үмүт бар. Бул сүйгөн тараптын көйгөйү эле. Сүйүлгөн тарап эгер акылдуу болсо, өзүн сүйүп калышуудан сактайт. Сүйүлсө да, бул сүйүүнүн акыры жек көрүү болбошу үчүн бечара ашыкка даанышмандык жана ыкма менен мамиле кылат. Бирок бул үчүн ал абдан ак ниеттүү, берешен болушу керек, антпесе, бирөө үчүн жанын күйгүзүп эмне кылат?! Бирок чыныгы ашыктык, чыныгы таза бир сүйүү да бар, бул даражада эки тарап бири-бирин түшүнөт, бири-биринин алдында топурак болот, бул жерде нафстын не кумары, не атак-даңк кумарлыгы бар! Тескерисинче, бул сүйүү дүйнөнү бейишке айлантып, акыретте тозок азаптарын унуттура турган жана жүрөккө чексиз бейпилдик бере турган, бейишти да түбөлүк жана элестетүүгө сыйбаган бир мекенге айлантуучу бир сүйүү. Ага суктанууга гана болот.

Акром МАЛИК