Neden bazen önce güçlü bir sevgi, sonra nefret doğar? Sevgi, bir tarafın öbür tarafa doğru atılmasıdır.…

Neden bazen önce güçlü bir sevgi, sonra nefret doğar? Sevgi, bir tarafın öbür tarafa doğru atılmasıdır. Burada hırs ya da şehvet kastıyla atılmaktan değil; bilakis söz konusu tamahtan azade olan duygudan söz ediyoruz, bu metnimizin asıl konusu odur. Sevginin doğuşunu inceleyenlerin şöyle sözleri varmış: Sevgi kemal sebebiyle uyanır; yani bir insanın belli bir konudaki mahareti, ilmi, ahlakı kalpte ona karşı bir sıcaklık uyandırır. Sevgi nevâl, yani ihsan sebebiyle tecelli eder; bir kişiden karşılıksız iyilik gören insan ona sıkı sıkıya bağlanır. Bu durumdan bazı düzenler kötü niyetle yararlanmıştır: yetim çocuklara önce ağır zulmetmişler; sonra biri onu kurtarmış, zavallı yetim de o kurtarana derin bir muhabbet beslemiştir. Sevgi cemal yüzünden gelir — kaşı gözü güzel, boyu posu ince olanlara da insanın elinde olmadan gönlü düşebilir. Sevginin haddi aşması tehlikeye götürür. Kemal ve iyiliğin ürünü olan sevgiden çok cemalin, yani güzelliğin uyandırdığı sevgide tehlike güçlüdür. Bu nasıl bir tehlike? Sevginin, ya da âşığın yürüyeceği yolun haritası şöyledir: önce kalpte titreşen bir hoşlanma sezilir; eğer bu sevginin tohumuysa, bir anda gürleyip bütün kalbi alev gibi sarar. Benzin dökülüp üstüne kibrit çakıldığında ateş nasıl yükselirse, aşkın ateşi de gönlün içinde öyle yükselir. Sevgi bahsinde insan iki aşamadan geçer: birinci aşamada sevginin tabiatını ve mahiyetini bilmez; bu konuda ne ilmi ne de tecrübesi olur. Bu daha çok gençlere aittir. Bu sebeple aşk, âşığı ilk hücumunda deli eder. O, sevgiliyi hadsizce özler; yürürken de dururken de onu düşünüp aklını kaçıracak gibi olur. Sevgisini açmak istese cesareti yok. Cesaret etse, sevgiliyi büsbütün kaybetmekten korkar. Böylece âşık yanıp tutuşarak dolaşır durur. Ama bu aşk yavaş yavaş durulur. Bu aşamadan sağ salim geçerse, âşık zarar ziyan görmeden kurtulur. Fakat aşkın ilk hücumundan da tekrar hücumundan da zarar görmeden kurtulanlar çok azdır.

Sevginin ikinci aşaması: âşık aşkın bir gelip bir gittiğine dair bir fikir edinince, onun hücumunu önceden sezme yeteneğini kazanır. Yine birine karşı içinde bir yöneliş belirirse, başına neler geleceğini bilerek, tufana ya da ateşe girmeye hazırlanır gibi hazırlanır; aşkın başına ne musibetler açacağını açıkça anlar. Çok akıllı insanlar bu beladan kurtulabilir; bunda da o sevgiliden kaçmaktan başka yol kalmaz. Eğer ilk kıvılcım anında âşık kaçarsa kazandı. Kaçamazsa ikinci karşılaşmada alev yükselir; bir sonrakinde sevgili ona bir lütufta bulunursa, bitti, artık o maşukun kuludur; sonraki sefer maşuk ona ilgi göstermeyip biraz başkalarıyla meşgul olursa, işte o zaman seyreyleyin — âşık için bütün cihan karanlığa gömülür; sanki kıyamet kopar. Bu gerçek aşktır ve onun şifası yoktur. İşte bu arada ilginç şeyler olur — eğer aşk gerçekse, bu yanıp tutuşmalardan sonra her şey bir düzen içinde akar; ama ham bir sevgiyse, âşık sevgiliden nefret edebilir. Hamlığı, ona nefsin karışması, nefsin istekleriyle sevginin birbirine karışmasıdır. Bu karışım çok tehlikeli bir zehirdir. Nefsin bedenî ve manevi şehveti vardır. Bedenî şehveti ten lezzeti suretinde görünürken, manevi şehvet kibir ve itibar düşkünlüğüyle ortaya çıkar. Nefis sevgiye karışırsa iki afetten biri ortaya çıkar. Bunun neticesinde sevgi denen duygu nefrete dönüşür. Âşık, sevgilisi için ciddi bir düşmana dönüşüp ona kötülük etmeye koyulur. Bu sebeple arif ve akıllı insan sevginin tehlikesini sezerse ona izin vermez. Çünkü sonu belli değildir. “Sevdim” diye âleme ilan etmekten kaçınmak daha iyidir. Şayet sevgiden sonra nefret doğarsa, tövbe edip her işi Allah'a havale ederek ibadetle daha çok meşgul olanın kurtuluşuna umut vardır. Bu, seven tarafın sorunuydu. Sevilen taraf şayet akıllıysa, kendini sevilmekten korur. Sevilse bile bu sevginin sonu nefret olmasın diye zavallı âşığa hikmet ve tedbirle muamele eder. Fakat bunun için çok himmetli olması gerekir; aksi hâlde biri için neden can yaksın?! Fakat gerçek bir aşk, gerçek ve temiz bir muhabbet de vardır ki bu makamda iki taraf birbirini anlar, birbirinin önünde toprak olur; burada nefsin ne şehveti ne de izzet düşkünlüğü vardır! Aksine bu muhabbet, dünyayı cennete çeviren, ahirette cehennem azaplarını unutturan, kalbe sonsuz bir huzur veren, cenneti bile ebedî ve hayale sığmaz bir mekâna dönüştüren bir muhabbettir. Ona ancak imrenilebilir.

Akrom MALIK