Боби нӯҳум

Боби нӯҳум

ҲОМИЛАДОРӢ, НИГОҲУБИН ВА ТАРБИЯИ КӮДАК

Фасли дуюм

Навзод

Таваллуди навзод – бахти бузург аст. Дар ин ҷо ҳама бояд модари ҷавонро дастгирӣ кунанд: бештар хушдоман дар ин ҷо масъулиятро ба дӯш мегирад. Хуб аст, ки хушдоман ба омодагии келин ба таваллуд, баромадани ӯ аз таваллудхона, гуфтугӯ бо доя ва табибзанон, ҳамчун ҳимоятгари келин таъмини масъулият дар равандҳои таваллуд сарварӣ кунад. Агар хушдоман дар ин ҷо келинро партофта, «худат аз уҳдаи худат бар о» гӯяд, келин аз бетаҷрибагӣ азоб мекашад: ҳоло дар таваллудхона бисёре аз дояҳо ва табибон ба дасти ҳама чашм дӯхтаанд; ба онҳое, ки пул намедиҳанд, бо чашми чап менигаранд, диққат намедиҳанд, дағалона муомила мекунанд; духтурони меҳрубон, самимӣ ва бетамаъ хеле каманд, аксар агар пул надиҳӣ, туро одам намешуморанд. Хушдоман ба ҳамон тамаъкорон ҳадя медиҳад, онҳоро розӣ мекунад ва ҳамчунин бо ҳайбати худ сабаби ҷиддӣ нигаристани духтурон ба кор мегардад. Модар ва навзодро бе исроф, вале бо тантана, шодӣ ва ҳолати идона аз беморхона баровардан аз урфҳои хуб ҳисоб мешавад. Меҳмони навро бо нияти нек, дуо ва эҳсонҳо пешвоз мегиранд. Агар кӯдак хеле хурд таваллуд шуда бошад, интизор мешаванд, ки каме калон шавад; агар хубу полвонча бошад, беҳтар аст, ки ба гаҳвора банданд. Баъзеҳо имрӯз ба гаҳвора санг мепартоянд. Ин хатост. Гаҳвора ҳеҷ гуна иллате надорад. Ҳар навзодро бояд ба гаҳвора баст. Ин ӯро аз азоби чизе, ки «памперс» ном дорад, наҷот медиҳад, аз ба баданаш часпида мондани пешоб ва наҷосаташ халос мекунад; инчунин, ин ҷиҳатҳои хуби онро шумурдан мумкин аст:

1. Кӯдак дар даруни гаҳвора хуб хоб мекунад, зеро пӯшиши гаҳвора инро таъмин мекунад – кӯдак дар торикӣ, дар макони ором бо хотири ҷамъ истироҳат мекунад. 2. Навзод одатан бисёр меларзад (метарсад). Азбаски пойҳо ва дастҳояш маҳкам ва ба меъёр баста шудаанд, аз тарсу ларзиш пайваста безобита намешавад. 3. Кӯдаки навзод бо се сабаб гиря мекунад – вақте ки гурусна мешавад; вақте ки шикамаш дам мекунад; вақте ки ба гӯшаш шамоли хунук медарояд. Агар кӯдак гиря кунад ва шикамаш сер бошад, бояд шикамашро сила карда дид; агар таранг бошад, пас дам кардааст; гӯшашро бо ангушти шаҳодат бо эҳтиёт пахш мекунанд, агар кӯдак чир-чир карда фарёд занад, пас ба гӯш шамол расидааст. Пӯшиши гаҳвора ва қундоқ кӯдакро аз ҳамин гуна шамоли хунук ҳифз мекунанд. 4. Модоме ки кӯдак ҳанӯз навзод аст, ҳамин ки каме овозаш барояд, ҳатман бояд ӯро ором кард: агар гурусна бошад, шир додан; агар шикамаш дам карда бошад, сачоқеро, ки бо дарзмол каме гарм карда шудааст, ба шикамаш гузошта, сила кардан; агар гӯшаш дард кунад, бо духтур маслиҳат карда, чора дидан лозим аст; то ки кӯдак муддати дароз гиря карда намонад ва гирягин нашавад. Модоме ки кӯдак навзод аст, дар давоми се моҳи аввал дар як рӯз бояд 14 – 18 соат хоб кунад. Ин хоб барои хуб рушд кардани ӯ, сабзидани устухонҳояш ва аз ҷиҳати эҳсосӣ устувор будани ӯ шарт аст. Агар ба гаҳвора баста нашавад, кӯдак чунин хобро ёфта наметавонад. Дар гаҳвора, ҳамин ки каме овозаш барояд, бо эҳтиёт меҷунбонанд ва хоби бефосила ва босифати кӯдак таъмин мегардад. Ҳеҷ кас гаҳвораро то он дараҷа намеҷунбонад, ки мағзи навзод ларзад, албатта, ақли ҳама ба ин мерасад. Агар ба гаҳвора баста нашавад, эҳтимоли кофӣ хоб карда натавонистани кӯдак калон аст. Баъзе падару модарони ҷавон бо нияти «фарзандам хоб кунад» метавонанд ба ӯ моеъҳои сунъӣ нӯшонанд. Ин корҳо дуруст нестанд. Пас, гаҳвора лозим аст, кӯдаконро ҳатман бояд ба гаҳвора баст. Касоне, ки ба гаҳвора забон мерасонанд, худашон дониста-нодониста ба осиёби онҳое об мерезанд, ки мехоҳанд моро аз роҳи санҷидашуда берун кунанд, афсӯс. Нахустин оббозии кӯдак вақте мешавад, ки ӯ якҳафта мешавад. Дар ин кор ҳам модари ҷавонро танҳо гузоштан мумкин нест; модари худи келин ё хушдоман бояд дар ин кор сарварӣ кунанд, худашон кӯдакро шуста, оббозӣ диҳанд. Инчунин, аз ин модарон талаб карда мешавад, ки худашон наберагонашонро ба гаҳвора банданд ва илми ба гаҳвора бастанро ба модари ҷавон омӯзонанд. Хушдоман бояд то баромадани чиллаи келин ӯро эҳтиёт кунад, ба хонаи навзоддор бегонагонро роҳ надиҳад, испанд дуд кунад ва доимо дуо хонад. Келин бояд 5 – 10 рӯз хуб хобида, қуввати худро барқарор кунад, баъд мувофиқи ҳолаш ба рӯзғор ва корҳои дигар менигарад. Хушдоман дар ин рӯзҳо бояд ба келин боз ҳам нармтар, шафқатноктар бошад, ҳолати наберааш дар зери назорати худ нигоҳ дорад. Давре, ки модари ҷавон ба ёрӣ аз ҳама бештар эҳтиёҷ дорад, ҳамин давр ҳисоб мешавад. Хушдоман бояд дар ором кардани кӯдаки гирянда, дар рафъи дами шикам ёрӣ диҳад, дуруст хӯрок хӯрдани келинро бе танбалӣ худаш идора кунад. Тақрибан дар давоми шаш моҳ меъдаи кӯдак кори ҳазми хӯрокро меомӯзад. Хӯроке, ки модараш мехӯрад, ба шир табдил меёбад; меъдаи навзод моддаҳои таркиби хӯрокро дар шакли шир қабул карда, то ба ҳазми он мутобиқ шудан машаққат мекашад. Аз ин сабаб шикамаш дам мекунад; барои кам кардани ин машаққат беҳтар аст, ки модар интихоб карда-карда хӯрок хӯрад. Агар дар ин кор хушдоман ёрӣ надиҳад, табиист, ки модари ҷавон бепарвоӣ мекунад ва ба ҳар ҳол хӯрокҳоро омехта хӯрда мемонад. Кӯдак шабҳо гиря мекунад. Тагпӯшҳояшро тоза кардан, иваз кардан лозим аст. Муҳимаш, ҳар модар қасд кунад, ки «албатта, фарзандамро шир медиҳам». Инро бояд арзиши олӣ донист. Бо шири модар ба ҷисми кӯдак меҳр ва қувват медарояд. Модоме ки кӯдак то дусолагӣ пурра шири модарро мемакад, ҳам ҷисман ва ҳам рӯҳан солим ба воя мерасад. Модарони ҷавон ва падарон низ агар кӯдак гиря кунад, хашм нагиранд. Сабр кунанд. Зеро онҳо метавонанд худро чунон ҳис кунанд, ки гӯё ба ин гиря тоб оварда наметавонанд. Ба гиряи навзод воқеан тоб овардан душвор аст, аммо набояд фаромӯш кард, ки он гиря раҳмати Аллоҳ аст. Ҳеҷ гоҳ ба кӯдак ғазаб накунед. Ӯ раҳмати Аллоҳро меорад, ғазаби Ӯро бозмедорад, сабаби кушода шудани дарҳои барака мегардад. Гуноҳҳои мо хеле бисёранд, кӯдак бошад, барои мо сипар аст.

Агар кӯдакон, пиронсолон, бечорагон, маъюбон ва беморон дар миёни мо намебуданд, бар мо шафқати илоҳӣ наборида, қатъ мегардид, балки аз осмон сангҳо меборид. Ва умуман, ба кӯдак ғазаб кардан кори ҳайвон ҳам нест. Ҳар қадаре ки навзод калон шуда, ба даст гирифтанӣ ва ба чашм намоён мегардад, ташвишҳо каме кам мешаванд, шодии ҳама зиёд мегардад. Агар навзод каме бемор ба назар расад, набояд баданашро бо сӯзан сӯрох карда, ба баданаш доруҳои гуногун ворид намуда, ӯро заҳролуд кард. Агар то ҳадди имкон бо калонсолон, бо духтурони ботаҷриба маслиҳат карда шавад, онҳо роҳҳои безарар ва сабукро мегӯянд. Клиникаҳои хусусӣ зиёд шуда, аз духтурон ҳам инсоф гурехтааст; агар кӯдакро бемор гуфта баред, бешармону беинсофон, беадолатону дурӯғгӯёне, ки аз навиштани як халта дору ибо намекунанд, хеле зиёданд. Аллоҳ тавфиқ диҳад. Навзод оҳиста-оҳиста хандидан, овоз баровардан, ифода кардани ҳиссиёташро оғоз мекунад. Баъд ҳарфҳои гуногунро низ мегӯяд. Оҳиста чордаст мекунад. Нишастанро меомӯзад. Барои аз ҷояш хестан кӯшиш мекунад. Ҳамаи ин дар вақти худ мешавад. Духтарон барвақттар гап мезананд, барвақттар хӯрок мехӯранд, барвақттар чордаст мекунанд, барвақттар роҳ мегарданд ва менишинанд. Дар писарон ин каме дертар мешавад. Шитоб накардан, хавотир нашудан, дар ин бобат ба суханони хушдоман гӯш додан лозим аст. Кӯдак оби илиқ менӯшад; аз семоҳагӣ сар карда, ғайр аз шир, ба миқдори хеле кам, масалан, аз сафедаи тухми ҷӯшондаи мурғи хонагӣ ба андозаи як дона мош дар як рӯз хӯрда метавонад. Агар инро моҳ ба моҳ зиёд карда раванд, ба гуфтаи духтурони ботаҷриба, калсийро таъмин мекунад. Кӯдакро набояд пайваста печонда пӯшонд, бояд ба ӯ имкон дод, ки обу ҳаворо ҳис кунад. Бигзор бадани ӯ дар зимистон салқиниро, дар тобистон гармиро ба андоза ҳис кунад, хусусан, пӯсти кӯдак бояд аз нурҳои субҳгоҳии офтоб сер шавад. Онҳое, ки дар шаҳр зиндагӣ мекунанд, бояд соати ҳар рӯз дар ҳавои тоза гардонидани кӯдакро муайян кунанд. Дар ин ҳол бояд чораи шамол нахӯрдани кӯдакро дид. Кӯдакро мувофиқи фасл дар фосилаҳои муайян оббозӣ медиҳанд. Ӯ тамоман набояд либоси синтетикӣ пӯшад, ҳатман бояд танҳо либосҳои мулоими сад дар сад пахтагӣ пӯшад. Кӯдаки яксола хӯрокҳои дар хона дар дег пухташударо бемалол хӯрда метавонад. Онро ба андоза майда карда, нарм карда медиҳанд. Чизҳои барои кӯдак қувватбахшро бояд ба андоза хӯронд. Ҳам шири модар ва ҳам хӯрок сабаби бақувват ба воя расидани ӯ мешаванд. Кӯдак рӯз аз рӯз ширин мешавад, ба бозича шавқ пайдо мекунад, мефаҳмад, ки эркагӣ чист; набояд аз кӯдак меҳру шафқатро дареғ дошт. Албатта, дар вақташ хобонидан шарт аст. Ҳамин тавр, кӯдак ба дусолагӣ қадам мегузорад. Давраи навзодии ӯ ба охир мерасад, акнун навбати давраи савол додан ва фикр кардан мерасад.

Акром МАЛИК