БОБИ ЁЗДАҲУМ

БОБИ ЁЗДАҲУМ

ХӮРОКХӮРӢ, САЛОМАТӢ ВА ТОЗАГӢ ДАР ОИЛА

Саломатӣ ва покизагӣ ҳамеша паҳлӯи ҳамдигаранд. Дар оила ҳифзи покизагӣ ва саломатӣ ба ҳам пайванди ногусастанӣ дорад. Табиист, ки боз як асоси саломатӣ таом аст. Агар покизагӣ ва таом ончунон ки талаб карда мешавад бошад, тамоми оила солиму саломат мешавад, худо хоҳад. Дар таомхӯрӣ бояд ба қоида – принсипҳои ҳалолӣ ва покизагӣ такя кард. Вақте ки ҳалолӣ мегӯем, сухан дар бораи он меравад, ки хӯроке, ки ба ҳалқум афтода, ба меъда меравад ва ба қувват табдил ёфта, ба бадан ҷаббида мешавад ва сипас қисми зиёдатиаш берун мебарояд, бо пули бо арақи ҷабин ёфташуда тайёр карда шавад. Барои хӯрок равған, орд, пиёз, картошка, сабзӣ ва дигар сабзавоту маҳсулотро бо пул мехарем; бигзор ҳамин пул пули худамон бошад, ки чун шири модар ҳалол аст ва бо меҳнат ба даст овардаем. Бо пуле, ки бо хун гирёнидани касе, ба нафрини ӯ гирифтор шуда, ба сифати пора ё бо дуздӣ, фиреб ситонда шудааст, нон нахарем. Чунин пулро ҳаром мегӯянд. Инсон дар кори давлатӣ кор мекунад. Давлат ба ӯ барои коре, ки мекунад, маош медиҳад, вале шахс ба ин маош қаноат намекунад, балки аз одамоне, ки ба ӯ муҳтоҷанд, пули иловагӣ талаб мекунад; номи ин пул ришва ё пора аст ва гирифтани он ҳаром аст. Дар ин шубҳае нест. Ҳар бечора ва мазлуме, ки бояд кораш анҷом ёбад, ҳатто ба унвони садақа ҳам бошад, ин пулро медиҳад. Вале духтуре, ки барои пул надоданашон одамонро табобат намекунад, валломате, ки кори илмиро тасдиқ намекунад, мансабдоре, ки ҳуҷҷатҳоро имзо накарда, айб меҷӯяд, миршабу қозиҳое, ки бегуноҳро гунаҳкор ҳукм мекунанд ва ҳатто туҳмат месозанд, умуман, ҳамаи одамоне, ки ҳамин корро мекунанд, луқмаи ҳаром мехӯранд ва бар сари онҳо нафрини мардум меборад. Агар инсон ба кори давлатӣ даромад, бо ният ба маош қаноат мекунам даромадааст; агар қаноат накунад, биравад ва кори дигаре кунад, вале аз номи давлат ҳаққи ҳам мардум ва ҳам давлатро нахӯрад. Худаш хӯрад ҳам, майлаш, вале ба зану фарзанд хӯронданаш чӣ мегӯед?

Ҳамин тавр, ёдовар шудем, ки барои хӯрок бояд пули ҳалол сарф кард, акнун картошка, пиёзу сабзиро пӯст карда, пеш аз ба хӯрок андохтан ҳар кадомашро се маротиба зери оби равон молида шустан лозим аст. Бале, ҳамин тавр: ба сабзавот об мерезед, молида мешӯед, обро мерезонед ва боз ба ҳамин тарз онро мешӯед. Ба тухм бояд ҷиддӣ нигарист. Тухм аз ҷойи наҷосатбарории мурғ мебарояд ва рӯйи сахти он бо наҷосати лазиҷу шаффофи мурғ пӯшида мешавад; агар онро ҳадди ақал бо хокистар ё гели махсус нашӯед, тоза намешавад. Вақте ки онро шикаста ба тоба меандозед, ҳамон лазиҷӣ об шуда, якҷоя ба хӯрок ва тавассути хӯрок ба бадани қиматбаҳои шумо ворид мешавад; аз ин сабаб тухмро бо хокистар ё гел се маротиба шустан лозим ва ногузир аст. Аз ифлосӣ ё нопокӣ тоза кардани зарфҳо низ кофӣ нест, онҳоро боз се маротиба алоҳида зери оби равон шуста гирифтан талаб карда мешавад. Ба шустани даст низ хеле бодиққат бошед: пас аз баромадан аз ҳоҷатхона, ҳатман бо собун шӯед. Ҳангоми шустан ҳам тамоми панҷа ва дастатонро то оринҷ, байни ангуштонро низ се маротибагӣ алоҳида шӯед. Диққат кунед, ки ба хӯрок обҳои чиркин начакад. Дар натиҷаи бепарвоӣ ба чунин корҳо ба таоматон ифлосӣ ва чирк омехта мешавад. Ин чизҳо агарчи таъми таомро вайрон накунанд ҳам, ба вуҷудатон ворид шуда, ба сифати қувват ба хунатон омехта мешаванд ва боиси он мегарданд, ки табъатон тира гардад, одами бешарму бераҳм, сангдил ва ақлфалаҷ шавед. Одамоне, ки даст нашуста, дар зарфҳои нопок бо дасти чап хӯрок мехӯранд, албатта, дилашон чиркин аст, албатта, ақлашон кӯтоҳ аст. Пас, мувофиқа кардем, ки барои таом покизатарин маҳсулотро то пок шуданашон шуста, истифода барем. Вақте ки маҳсулоти покиза мегӯем, гӯшт ва чизҳоеро дар назар дорем, ки барои мо ҳалол ҳисоб мешаванд. Гӯшти бе бисмиллоҳ забҳшуда, гӯшти хук, гӯшти саг ва умуман чизҳои ҳаромро тамоман намехӯрем, зеро онҳоро шӯед ҳам, пок намешаванд. Муҳим аст, ки таомҳо мувофиқи фасл ва обу ҳаво шӯрбодору ғализ ва қувватбахш бошанд. Бояд нонеро хӯрд, ки аз хамири хамирмоядор пухта шудааст. То ҳадди имкон аз шоколад, печене, умуман, аз ҳар навъи пухтаниҳое, ки дар берун пухта шудаанд, канора ҷустан беҳтар аст; сабаб, аввалан, ба мо маълум нест, ки то чӣ андоза ба принсипҳои покизагӣ риоя шудааст, сониян, моддаҳои кимиёвии сунъиеро, ки барои пешгирии вайроншавӣ ба таркиби онҳо илова мекунанд, банда заҳри оҳистатаъсир медонам. Аз ин рӯ, писандидатарин кор он аст, ки ҳар оила ҳамаи чизҳои мехӯрдагиашро худаш бо даст тайёр кунад. Ҳатто хӯроки нисфирӯзиро, ки дар ҷойи кор мехӯранд, аз хона бурдан одати хуб аст. Ғайр аз ин, хӯроки дар хона тайёршуда аз хӯроки шубҳаноки дар берун пухташуда чанд маротиба арзонтар меафтад. Дар дастархон набояд ҳеҷ гуна нӯшокии рангдор ва ҳеҷ гуна ширинии рангдор бошад. Балки агар дастархонамон бо қоқ, бодомча, мавиз, чормағз, писта, наввот, асал, равғани зард ва чизҳои дар хона тайёршуда пур бошад, зебо ва оқилона мебуд. Дар оила чор вақт таом хӯрдан тавсия дода мешавад. Субҳ наҳорӣ, нисфирӯзӣ, хӯроки сабуки пеш аз аср (инро дар баъзе минтақаҳо «алвон» мегӯянд), сипас таоми шом. Муҳимтарин қоида ин аст, ки ҳангоми таом ҳамаи онҳое, ки дар хонаанд, хоҳу нохоҳ ба дастархон оянд. Ҳеҷ кас бо баҳонаи хафа ҳастам, вақт надорам, банд ҳастам дар канор намонад. Албатта, ҳама дар як вақт ба дастархон оянд, дар як вақт ба хӯрдан шурӯъ кунанд, табиист, ки калонсолони оила хӯрокро оғоз мекунанд; ҳама дар як вақт аз сари хӯрок хезанд, ҳеҷ кас аз неъматҳои мавҷуда бебаҳра намонад, ҳама аз ризқе, ки Аллоҳ додааст, баҳраманд шаванд – барака ҳамин аст. Боз муҳимаш ин аст, ки ҳангоми дар як вақт хӯрок хӯрдан шиками ҳама сер шавад, он гоҳ ба ҷустуҷӯи хӯрок дар вақти бемаврид ҳоҷат намемонад ва бо таомхӯрии бонизом на фарбеҳӣ ва на бемории меъда пайдо мешавад. Агар банда аз таҷрибаи оилаи худамон гӯям, дар байни амакҳо ва аммаҳоям бемории меъда нест, зеро дар он хонадон ҳамеша ҳама дар як вақт, дар соати муайян хубу зебо таом мехӯранд. Агар шикам хуб сер шавад, хаёли одам парешон намешавад ва ӯ хуб кор мекунад, хуб илм меомӯзад, хуб ибодат мекунад. Каме-каме хӯрок хӯрда, баъд ҳар ним соат сер шуданро надониста, ба ҳар сӯ даст дароз кардан ҳам аз ҷиҳати ахлоқ ва ҳам аз ҷиҳати талаботи саломатӣ дуруст нест. Суханони умумӣ ва муҳимро дар бораи таомхӯрӣ гуфтем. Ҳангоми хӯрдан шитоб накардан, чалп-чалп накардан, оруғ назадан, аз пеши худ гирифтан, оҳиста хоидан ва монанди ин одобҳо, албатта, бояд ба ҳар кас маълум бошад. Боз як қоидаи муҳим ин аст, ки хӯрокро ба андозаи кофӣ тайёр кардан лозим – на зиёд монад ва на кам ояд; аз ях кардан ва гарм карда хӯрдани хӯроки зиёдатӣ бояд гурехт, балки ҳамеша бояд ба тайёр кардани хӯроки тоза кӯшид. Дар ин масъала танбалӣ набояд кард, ҳар дафъа тайёр кардани хӯроки тоза ҳадди ақал пеши роҳи заҳролудшавӣ аз хӯрокро мегирад. Ин суханон дар бораи одоби таомхӯрӣ буд, ки барои саломатии оила зарур аст, акнун каме дар бораи тозагии ҳавлӣ, хона ва либосҳо сухан меронем. Дар оила тавсия дода мешавад, ки дар як рӯз ду бор корҳои тозакунӣ анҷом дода шавад. Яъне бонувони хона ва духтарон бояд бе танбалӣ, корро дақиқ тақсим карда, ҳавлӣ ва хонаҳоро субҳ ва наздикии шом тоза кунанд, яъне рӯфтан, фарш ва гарду чангро пок кардан. Ин кор бояд дар давоми дувоздаҳ моҳи сол, ҳафт рӯзи ҳафта одатӣ бошад. Тозагӣ табъро соф ва покиза нигоҳ медорад, солим ва хушҳол будани инсонро таъмин мекунад ва фарзандони чунин оила низ одамони покиза ба воя мерасанд. Одаме, ки ба тозагӣ одат кардааст, ба андаке чирк тоб оварда наметавонад. Бо баҳонаи «тоза-ку» аз тоза кардан гурехтан дар оқибат ба он мебарад, ки одам ба нопокӣ одат карда, ифлосиро одатӣ қабул мекунад. Шарафу шаън бар покизагон бод! Дар хона либоси чиркин тӯда шуда наистад, либосҳои чиркинро зуд шустан лозим, хусусан, покизагии либоси таг бояд дар назорати аввалиндараҷа бошад. Дар рӯзҳои гарм беҳтар аст, ки либосҳои таг ҳар рӯз шуста шаванд. Ҳар кас бояд ба покизагии ҷисм хеле сахт нигоҳ кунад, падару модарон бояд ба тоза гаштани фарзандон хеле бодиққат бошанд. Либосҳои таги занон ва мардон на танҳо ба чашми бегонагон, балки ҳатто ба чашми аъзои оила набояд афтад. Барои он ки ҳавлӣ ва хонаҳо хушбӯй бошанд, бояд райҳон, садбарг ва дигар навъҳои гул шинонд. Тавсия дода мешавад, ки ҳар рӯз ба хонаҳо гулҳои навчидаро дар гулдонҳои пуроб гузоранд. Оила набояд аз ин корҳо танбалӣ кунад. Бояд ҳар рӯз ин корҳоро анҷом диҳад. Пас аз корҳои тозакунӣ бар сари дастархони зебои гулдор чойи гарму қаҳва нӯшидан чӣ қадар аҷиб аст, ҳамин тавр не? Масалан, бо пашмак, ҳолво, мураббои шафтолу ё зардолу ё нок ё бо хурмо? Олӣ-я? Чунин ҳаловатро танҳо онҳое медонанд, ки покизагиро дӯст медоранд ва онҳо ба ин сазоворанд! Дарвоқеъ, тоза кардан маънои онро надорад, ки ин танҳо кори занон аст; агар мардон низ дар рӯфтану тоза кардани назди дарҳо, даруни хона, дар пок кардану сурфидан мувофиқи имконашон ёрӣ диҳанд, фазилат аст. Агар кӯчаро тоза кардан лозим ояд, ин кор танҳо ба уҳдаи мард аст. Мард занони маҳрами худро ба тоза кардани кӯча берун намебарорад. Ҳамин тавр, суханамро ҷамъбаст кунам: оё дар хонадоне, ки дар вақти худ чунин ҳалол ва покиза таом мехӯранд, покиза зиндагӣ мекунанд, наменӯшанд, тамоку намекашанд, асабонӣ намешаванд, ҳеҷ гоҳ фарёд намезананд, зулм намекунанд, касе бемор шуданаш мумкин аст? Охир, бо ақлу фаросат дари бемориҳоро бастан мумкин будааст-ку! Мегӯед, мусибатҳо ва балоҳои ғайричашмдошт-чӣ? Агар бинии касеро хун накунед, ҳалол зиндагӣ кунед, балоҳо аз шумо дур меистанд; ғайр аз ин, агар ҳар рӯз дуоҳоеро, ки аз Расули Аллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам омадаанд, хонда гардед, ба изни Худо ҳеҷ мусибати ғайричашмдоште ба шумо зарар намерасонад.

Акром МАЛИК