ON BİRİNCİ BÖLÜM

ON BİRİNCİ BÖLÜM

AİLEDE BESLENME, SAĞLIK VE TEMİZLİK

Sağlık ve temizlik her zaman yan yanadır. Ailede temizliği ve sağlığı korumak birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Tabii ki sağlığın bir diğer temeli de yemektir. Temizlik ve yemek gerektiği gibi olursa, bütün aile sağlıklı ve esen olur, Allah dilerse. Beslenmede helallik ve temizlik kuralına, ilkelerine dayanmak gerekir. Helallik derken, gırtlaktan geçip mideye varan, güce dönüşüp bedene emilen, sonra fazlası dışarı atılan yiyeceğin alın teriyle kazanılmış parayla hazırlanmasından söz ediyoruz. Yemek için yağ, un, soğan, patates, havuç ve benzeri sebze ve ürünleri parayla satın alırız; işte bu para, kendi çalışıp kazandığımız, ana sütü gibi helal bir para olsun. Birinin kanını ağlatıp bedduasını alarak, rüşvet olarak ya da çalarak, aldatarak koparılmış parayla ekmek almayalım. Öyle paraya haram denir. İnsan devlet işinde çalışır. Devlet ona çalıştığı için maaş verir; ama kişi bu maaşla yetinmez, bilakis kendisine muhtaç olan insanlardan ek para ister. Bu paranın adı rüşvettir, onu almak haramdır. Bunda şüphe yoktur. İşinin görülmesi gereken her zavallı ve mazlum bu parayı sadaka diye bile verir. Ama para vermedi diye insanları tedavi etmeyen doktor, ilmî çalışmayı onaylamayan yetkili, belgeleri imzalamayıp kusur arayan memur, suçsuzu suçlu diye hüküm veren, hatta iftira tezgâhlayan polis ve hâkimler, kısacası bu işi yapan bütün insanlar haram lokma yemektedirler ve üzerlerine insanların bedduası yağıp durmaktadır. İnsan devlet işine girdiyse, maaşla yetineceğim diye girmiştir; yetinmiyorsa gitsin başka bir iş yapsın, ama devlet adına hem halkın hem de devletin hakkını yemesin. Kendisi yese, neyse; ya çoluk çocuğuna yedirmesine ne dersiniz?

Böylece yemek için helal para harcamak gerektiğini hatırladık. Şimdi patates, soğan ve havucu soyup yemeğe koymadan önce her birini üç kez akan suyun altında ovarak yıkamak gerekir. Evet, böyle: sebzeye su dökersiniz, ovarak yıkarsınız, suyu dökersiniz, yine aynı şekilde yıkarsınız. Yumurtaya ciddi dikkat etmek gerekir. Yumurta tavuğun pisliğinin çıktığı yerden çıkar ve onun sert kabuğu tavuğun yapışkan ve şeffaf pisliğiyle kaplanır; onu en azından külle ya da özel bir jelle yıkamazsanız gitmez. Onu kırıp tavaya koyduğunuzda o yapışkanlık erir, birlikte yemeğe, yemek yoluyla da sizin kıymetli bedeninize girer. Bu sebeple yumurtayı külle ya da jelle üçer kez yıkamak gerekir ve bu zorunludur. Kapları da pislikten ve necasetten temizlemek yetmez, onları ayrıca üç kez akan suyla durulamak gerekir. El yıkamaya da çok dikkat edin: tuvaletten çıktıktan sonra mutlaka sabunla yıkayın. Yıkarken de bütün avucunuzu, elinizi bileklere kadar ve parmak aralarını da üçer kez ayrı ayrı yıkayın. Yemeğe kirli su damlamamasına dikkat ediniz. Bu tür işlere dikkatsizlik sonucunda yemeğinize pislik, kir karışır. Bunlar yemeğin tadını bozmasa bile vücudunuza girip kanınıza güç olarak karışarak tabiatınızın bulanmasına, utanmaz, yüzsüz, katı kalpli, aklı felç olmuş bir insan olmanıza yol açar. Elini yıkamadan pis kaplarda sol eliyle yemek yiyen insanlar mutlaka kirli kalplidir, mutlaka akılları kıttır. Demek ki yemeği en temiz ürünleri tertemiz olana kadar yıkadıktan sonra kullanmak konusunda anlaştık. Temiz ürün derken, bizim için helal sayılan et ve şeyleri kastediyoruz. Besmelesiz kesilmiş et, domuz eti, köpek eti ve genel olarak haram olan şeyleri asla yemeyiz; zaten onları yıkasanız da temizleyemezsiniz. Yemeklerin mevsime ve havaya göre sulu ve koyu, ayrıca besleyici olması önemlidir. Mayalı hamurdan yapılmış ekmek yemek gerekir. Mümkün olduğunca çikolata, bisküvi ve genel olarak dışarıda pişirilmiş her türlü hamur işinden uzak durmak iyidir. Sebebi, birincisi, temizlik ilkelerine ne kadar uyulduğu bizim için meçhuldür; ikincisi, bunların içine bozulmaya karşı katılan suni kimyasal maddeleri bu naçiz yavaş etki eden bir zehir olarak görür. Bu sebeple her ailenin yediği her şeyi kendi eliyle hazırlaması en makbul iştir. Hatta işyerinde yenen öğle yemeğini de evden götürmek güzel bir âdettir. Üstelik evde hazırlanan yemek, dışarıda pişen şüpheli yemekten birkaç kat daha ucuza gelir. Sofrada renkli hiçbir içecek, renkli hiçbir tatlı bulunmamalıdır. Bilakis soframızın kuru kayısı, kuru meyve, kuru üzüm, ceviz, çıtlak fıstık, nabat şekeri, bal, tereyağı ve evde hazırlanmış şeylerle dolu olması güzel ve akıllıca olurdu. Ailede günde dört öğün yemek tavsiye edilir. Sabah kahvaltısı, öğle yemeği, ikindiden önceki küçük öğün (buna bazı bölgelerde alvon derler), sonra akşam yemeği. En önemli kural şudur: yemek vaktinde evde bulunan herkes ister istemez sofraya gelsin. Hiç kimse “küskünüm, vaktim yok, meşgulüm” diyerek kenarda kalmasın. Elbette herkes sofraya aynı anda gelsin, yemeğe aynı anda başlasın; tabii ki yemeğe ailenin büyükleri başlatırlar. Herkes sofradan aynı anda kalksın, hiç kimse mevcut nimetlerden mahrum kalmasın, herkes Allah’ın verdiği rızıktan nasiplensin; bereket dediğimiz budur. Daha da önemlisi, aynı anda yemek yenince herkesin karnı doysun; o zaman vakitsiz yemek aramaya gerek kalmaz, düzenli beslenmeyle ne şişmanlık ne de mide hastalığı olur. Bu naçiz kendi ailemizin tecrübesinden yola çıkarak söyleyeyim: amcalarım ve halalarım arasında mide hastası yoktur, çünkü o evde her zaman herkes aynı anda, belirlenmiş saatte güzelce ve iyi bir şekilde yemek yer. Karın iyice doyunca insanın aklı dağılmaz ve iyi çalışır, iyi ilim tahsil eder, iyi ibadet eder. Yemekten bir parça çimdikleyip sonra yarım saatte bir doymak bilmeden atıştırmak hem ahlak bakımından hem de sağlık bakımından doğru değildir. Yemek yemek hakkındaki genel ve önemli sözleri söyledik. Yemek yerken acele etmemek, şapırdatmamak, geğirmemek, önünden almak, acele etmeden çiğnemek ve bunun gibi adapları elbette herkes biliyordur. Bir başka önemli kural da şudur: yemeği yeterli miktarda hazırlamak gerekir – ne artsın ne de yetmesin; artan yemeği dondurup ısıtarak yemekten kaçınmak, bilakis her zaman taze yemek hazırlamaya çalışmak gerekir. Bu konuda tembellik etmemek lazım; her seferinde taze yemek hazırlamak en azından yemekten zehirlenmenin önüne geçer. Bunlar aile sağlığı için gerekli olan yemek adabı hakkındaki sözlerdi; şimdi ise avlunun, evin ve giysilerin temizliğine biraz değinelim. Ailede günde iki kez temizlik yapılması tavsiye edilir. Yani ev hanımları ve kızlar üşenmeden, işi açıkça paylaştırarak avluyu ve odaları sabah ve akşama doğru temizlemelidirler; bu da süpürmek, yerleri silmek ve tozları almak demektir. Bu iş yılın on iki ayı, haftanın yedi günü olağan hâle gelmelidir. Temizlik tabiatı saf ve temiz tutar, insanın sağlıklı ve neşeli bir ruh hâlinde olmasını sağlar; böyle bir ailenin çocukları da temiz insanlar olarak büyürler. Temizliğe alışmış insan biraz kire bile dayanamaz. “Temiz ya” diyerek temizlikten kaçmak, sonunda pasaklılığa alışıp pisliği olağan kabul etmeye götürür. Temiz insanlara şerefler olsun! Evde kirli çamaşır yığılıp kalmasın; kirlenen giysileri hemen yıkamak, özellikle iç çamaşırların temizliğini ilk sırada denetlemek şarttır. Sıcak günlerde iç çamaşırların her gün değiştirilmesi yerinde olur. Bedenin temizliğine her kişi çok sıkı dikkat etmeli, anne babalar çocukların temiz gezmesine çok özen göstermelidirler. Kadınların ve erkeklerin iç çamaşırları yabancılar şöyle dursun, aile fertlerinin bile gözüne çarpmamalıdır. Avlu ve odaların güzel kokması için reyhan ve güller ve başka türden çiçekler ekilmelidir. Odalara her gün yeni koparılmış çiçekleri su konmuş vazolara koymak tavsiye edilir. Aile bu işlerden üşenmemelidir. Bu işleri her gün yapmalıdır. Temizlik işlerinden sonra çiçekli güzel bir sofra örtüsünün üzerinde sıcacık çay ve kahve içmek ne kadar harika, öyle değil mi? Mesela pişmaniye, helva, şeftali ya da kayısı ya da armuttan yapılmış reçel ya da hurmayla? Şahane, değil mi? Böyle bir huzuru yalnızca temizliği sevenler bilir ve onlar buna layıktırlar! Bu arada temizlik yalnızca kadınların işi demek değildir; erkekler de kapı önlerini, evin içini süpürüp toparlamada, silip temizlemede imkânlarına göre yardım ederlerse, bu bir fazilettir. Şayet sokağı temizlemek gerekirse, bu iş yalnızca erkeğin üzerinedir. Erkek kendi mahrem kadınlarını sokak temizliğine çıkarmaz. Böylece sözümü bağlayayım: vaktinde böyle helal ve temiz beslenen, temiz yaşayan, içki içmeyen, sigara içmeyen, sinirlenmeyen, hiç bağırmayan, zulmetmeyen bir evde bir kişinin hastalanması mümkün mü? Demek ki akıl ve ferasetle hastalıkların kapısını kapatmak mümkünmüş! “Ya beklenmedik musibetler ve belalar?” mı diyorsunuz? Kimsenin burnunu kanatmazsanız, helal yaşarsanız, belalar sizden uzak durur; üstelik her gün Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemden gelen duaları okursanız, Allah’ın izniyle size hiçbir beklenmedik musibet zarar vermez.

Akrom MALIK