Бузургон чунин панде доранд: «Агар ахлоқи комилро ба даҳ қисм тақсим кунем, нӯҳ қисмаш аз тағофул иборат аст».

Бузургон чунин панде доранд: «Агар ахлоқи комилро ба даҳ қисм тақсим кунем, нӯҳ қисмаш аз тағофул иборат аст». Тағофул — дониста худро ба нодонӣ задан аст. Яъне хатоҳо, рафтори ҷоҳилонаи одамони атрофро дида, худро ба нодидан, дониста, ба надонистан мезанед. Аз онҳо чашм мепӯшед. Ин якчанд сабаб дорад. Баъзеашонро меорем: 1. Агар ба инсон хатояшро гӯед, ӯ ҳамеша онро ислоҳ намекунад, балки дар миён вазъияти ноқулай пеш меояд. 2. Хато метавонад аз ҷаҳолат ё аз оҷизӣ содир шавад. Хатое, ки аз ҷаҳолат, яъне аз надонистан содир шудааст, бо илм бартараф мегардад. Оҷизӣ — ин натавонистани идораи худ, мағлуби ғазаб ё эҳсосот шудан аст. На ҳамаи инсонҳо қодиранд, ки бар ғазаб ва эҳсосот ғалаба кунанд. Пас, дар ин ҷо муолиҷа ҳосил кардани як қуввати ботинист, ки барои ғалаба бар ғазаб ва эҳсосот кифоя кунад. Ба одаме, ки чунин қувват надорад, дар айни ҳол танбеҳ додан дуруст нест. 3. Барои он ки инсон насиҳатро қабул кунад, бояд ду ҳолат ба миён ояд: 1) қалби касе, ки ба насиҳат ниёз дорад, бояд нарм гашта, нафсаш шикаста бошад, он гоҳ сухан ба гӯшаш медарояд, андеша мекунад; 2) насиҳаткунанда бояд соҳиби таъсири қавӣ бошад, дар истифодаи дурусттарин ва мувофиқтарин усулҳои насиҳат моҳир бошад. Он гоҳ насиҳат самар медиҳад, вагарна суханҳо беҳуда мераванд. 4. Баъзе инсонҳо комилан ҷоҳил ва мараз буда, муқаддасотро писанд намекунанд, бинобар ин ба онҳо ҳеҷ гоҳ сухани маънидор гуфта намешавад; чӣ тавре ки ба чорво ва хар калимаҳои «чух», «ишшш» ё «ихх» кифоя мекунанд, бо ӯ ба луғате, ки ӯ медонад, сухан мегӯянд. Ба қадри имкон аз чунин маразҳо гурехта, дур мешаванд. 5. Насиҳат на бо суханҳои дароз, балки бо меҳру муҳаббат, амал ва ибрат бештар ҳосил медиҳад. Шахсе, ки мехоҳад касеро ислоҳ кунад, бояд ба он одам меҳр диҳад, ӯро бубахшад ва барои он ки худаш хатояшро дарк кунад, вақт диҳад. Ё Ҳақ, аҷаб не, ки натиҷа бошад. Ҳар чизи хуб аз паси сабр меояд. Сабр бар ҷоҳилон ҳам шуморо ва ҳам онҳоро аз саргардониҳои зиёд халос мекунад: шумо суханро исроф намекунед; ӯ ба шумо эътироз намекунад. Воқеан, агар хоҳед, ки дилатонро аз дардҳо, кайфиятатонро аз паст шудан нигоҳ доред, кӯшиш кунед: аз ҷое, аз одамоне, ки шуморо хафа мекунанд, аз сидқи дил дур равед; барои он ки суханони ранҷонанда гуфта нашаванд, саъй кунед; аз ҳама муҳим, андешаҳои бадро дур кунед. Барои худ муҳити ором ва осуда фароҳам оред. Шояд он гоҳ ахлоқамон ҳифз шавад; саломатиамон бехатар монад; дилҳо хун ва худамон ғамгин нашавем; вагарна қувватамон меравад, дақиқаҳо ва нафасҳои бебаҳоямонро ба ҷанҷоли бефоида, дилхирагӣ ва ғам сарф мекунем. Агар ғайбат, ҳаёт, кор, гуноҳ, савоб, комёбӣ ва нокомиҳои дигарон суҳбати моро ифлос намекард, нур болои нур мебуд. Магар ҳаёти худамон он қадар ботартиб шудааст, ки дигаронро муҳокима кунем?! Ба қадри имкон, хушнуд зиндагӣ кунем, азизонам.