Büyüklerin şöyle bir öğüdü vardır: “Kâmil ahlakı on parçaya bölsek, dokuz parçası tegafülden ibarettir.”

Büyüklerin şöyle bir öğüdü vardır: “Kâmil ahlakı on parçaya bölsek, dokuz parçası tegafülden ibarettir.” Tegafül – bilip de bilmezlikten gelmektir. Yani etrafındaki insanların hatalarını, cahilce davranışlarını görüp görmezlikten, bilip bilmezlikten gelirsiniz. Onlara göz yumarsınız. Bunun birkaç sebebi vardır. Bazılarını zikredelim: 1. İnsana hatasını söylerseniz her zaman onu düzeltmez, bilakis aranızda tatsız bir durum ortaya çıkar. 2. Hata cehaletten veya acizlikten kaynaklanıyor olabilir. Cehalet, yani bilmemek sebebiyle yapılan hata ilimle ortadan kalkar. Acizlik, kendini idare edememek, öfkeye ya da duygulara yenik düşmektir. İnsanların hepsi öfkeyi ve duyguları yenmeye kadir değildir. Demek ki burada tedavi, öfkeyi ve duyguları yenmeye yetecek bir iç kuvvet kazandırmaktır. Böyle bir kuvveti olmayan kişiyi azarlamak şu an için doğru olmaz. 3. İnsanın nasihati kabul etmesi için iki durumun ortaya çıkması gerekir: 1) Nasihate muhtaç olanın kalbi yumuşamış, nefsi kırılmış olmalıdır; o zaman kulağına söz girer, düşünür; 2) Nasihat eden kuvvetli tesir sahibi olmalıdır; nasihat etmenin en doğru ve uygun yollarını kullanmakta mahir olsun. O zaman nasihat meyve verir, yoksa sözler boşa gider. 4. Bazı insanlar tamamen cahil ve hastalıklı olup kutsal değerleri hiçe sayarlar; bu yüzden onlara hiçbir zaman anlamlı bir söz söylenmez; davara ve eşeğe “deh” ile “höşt” demek yettiği gibi, ona da bildiği lügatle konuşulur. İmkân bulunur bulunmaz böyle hastalıklılardan kaçıp uzaklaşılır. 5. Nasihat uzun sözlerle değil, şefkat ve muhabbetle, amel ve ibretle daha çok netice verir. Birini düzeltmek isteyen kişi o insana sevgi vermeli, onu affetmeli ve hatasını kendisinin anlaması için zaman tanımalıdır. Ya Hak, belki de bir netice olur. Her güzel şey sabrın ardından gelir. Cahillere sabır, hem sizi hem onları pek çok uğraştan kurtarır: Siz sözü israf etmezsiniz; o da size itiraz etmez. Bu arada gönlünüzü acılardan, keyfinizin kaçmasından korumak istiyorsanız gayret edin: Sizi üzen yerden, insanlardan yürekten uzaklaşın; sizi kıracak sözlerin söylenmemesine çalışın; en önemlisi, kötü düşünceleri kovun. Kendiniz için sakin ve huzurlu bir ortam oluşturun. Belki o zaman ahlakımız korunur; sağlığımız yerinde kalır; gönüllerimiz kan, kendimiz hafakan olmayız; aksi halde gücümüz gider, paha biçilmez dakikalarımızı ve nefeslerimizi faydasız kavgaya, gönül kırgınlığına ve kedere harcayıp tüketiriz. Gıybet, başkalarının hayatı, işi, günahı, sevabı, başarı ve başarısızlıkları sohbetimizi kirletmeseydi, nur üstüne nur olurdu. Kendi hayatımız o kadar düzene mi girdi ki başkalarını tartışalım?! İmkân ölçüsünde hoşnut yaşayalım, azizlerim.