Фикри машҳур шудан аз бемории дил аст. Машҳур будан, шону шӯҳрат – ин аст, ки як касро бисёриҳо мешиносанд.…

Фикри машҳур шудан аз бемории дил аст. Машҳур будан, шону шӯҳрат – ин аст, ки як касро бисёриҳо мешиносанд. Албатта, агар бо сифатҳои нек шиносанд, боз ҳам гуворотар аст: бисёр оқил, донишманд, меҳнатдӯст, зебо, тавоно ва ғайра. Ҳамаи мо дӯст медорем, ки суханони некро дар бораи худ бишнавем, махсусан, агар дар ҷойҳое гуфта шаванд, ки мо нестем, агар бисёриҳо номи моро бо шараф ёд кунанд, дар пӯсти худ намеғунҷем. Сухани бад ба ҳеҷ кас писанд нест, одатан, суханони рост. Моро назар ба туҳматҳо дар бораи худамон бештар маҳз ҳақиқатҳо ба хашм меоранд. Агар паси сарамон гап зананд, бо гӯянда зуд душманӣ мекунем. Сухан дар бораи машҳур шудан сар шуда буд. Мувофиқи китобҳои мо, ки ҳазор сол пеш навишта шудаанд, масалан, аз “Таърихи паёмбарон”-и ҳазрати Рабғузӣ маълум мешавад, ки Худо мегӯяд: “Ман як ганҷ будам ва хостам шинохта шавам, сипас одамро офаридам”. Иродаи Худо – шиносондани Худ буд. Дар масъала амиқ нарафта, ба як маъное, ки дар китоби ҳазрати имом Ғаззолӣ омадааст, диққат медиҳем: “Дар одамизод сифатҳои рубубият, ҳайвоният, шайтоният ва раҳмоният ҳаст”. Дар ин ҷо бояд рубубиятро шарҳ диҳем, зеро ба мавзӯи мо бештар алоқаманд аст – худро ба Худо монанд кардани инсон ин рубубият аст. Худо Худро ситоиш мекунад, ба ситоиши Худ амр мекунад, касонеро, ки Ӯро ситоиш мекунанд, дӯст медорад, ба шинохтани Худ амр мекунад. Агар одам низ худро ситоиш кунад, ситоиш шуданро дӯст дорад, кӯшиш кунад худро шиносонад, ин таҷаллии хоҳиши «Худо шудан» мешавад. Бо пурра аз дарун тоза кардани ҳамин хоҳиш инсон ба Худо маҳбуб мегардад. Ин масъалаи дигар аст; суханоне, ки мо гуфтан мехостем, дар бораи машҳур шудан буд ва мо дар бораи решаи он гуфта гузаштем; инро ба забони арабӣ “ҳуббуз-зуҳур” – дӯст доштани зуҳур кардан ҳам мегӯянд. Машҳурӣ хоси Худост. Ҳама бандаҳо вазифадор мебошанд Худоро шиносанд. Агар нашиносад, ба худ ҷабр мекунад. Агар одам ин корро гузошта, ба шиносондани худ машғул шавад, оҳиста-оҳиста ба чанголи бадбахтӣ меафтад. Чӣ қадар ки ташнагии шӯҳрат дар одам бузург бошад, нафс ҳамон қадар бузург аст. “Чӣ гуна машҳур шавам?” – бо ин дард одам худро ба ҳар ҳол меандозад. Навиштааш, гуфтааш, симои вазмини ӯ – ҳама-ҳамааш ба машҳур шудан нигаронида мешавад. Дар дохили коре, ки ҳамчун эҷод пешниҳод мешавад, на ғоя, балки даъвои «ман» садо медиҳад. Одамони ташнаи шону шӯҳрат арзиши дигаронро низ аз рӯи миқдори шону шӯҳрат меченанд. Машҳур будан – хатар аст. Пеш аз ҳама, одам ба кибр ва худбинӣ гирифтор мешавад. Агар ӯро беэътибор гузоранд, яъне ҳеҷ кас ӯро пайгирӣ накунад, ранҷида мешавад. Имрӯз – аз набудани лайк ва эътирофҳои гуногун азоб мекашад. Баъд барои баргардонидани тахти шону шӯҳрат худро ба ҳар ҳол меандозад. Ҳамин тавр, дар одам шикасти ахлоқӣ – марҳилаи худро хор кардан, шарманда кардан оғоз мешавад. Шароби шону шӯҳрат чунон қавист, ки одами тобеи он ҳеҷ гоҳ аз он сер намешавад; аз ин шароб қувват мегирад ва дар ҳолати мастӣ кӯшиш мекунад, кор мекунад. Касе, ки мехоҳад тавассути машҳурӣ аз дигарон бартар бошад, оқибат вобастаи чашм ва сухани инсонҳо мегардад. Аз чапакзании одамон маст шуда, худро бисёр хандаовар ва раҳмовар нигоҳ медорад. Ақлаш кам мешавад. Вале ба одамизод танҳо тамошо лозим аст, бас. Қисми хеле калони одамон ба машҳурон барои тамошо менигаранд. Барои он ки зиқ нашаванд. Агар фардо ин машҳур аз ёд барояд, ба дигаре мафтун мешаванд. Танҳо чашмони гурусна ва суханони беасос. Дигар ҳеҷ. Соҳибони дилу ақл каманд. Онҳое, ки илми аслиро қадр мекунанд, соҳибони ирфону маърифат, ихлосу самимият аз ҳад зиёд каманд. Агар онҳо касеро олим донанд, бо хоҳиши фоида гирифтан гӯш медиҳанд. Авом бошад, ин суханро барои ривоят кардан, ёфтани камбудӣ, ситоиш ё таҳқир кардан гӯш медиҳад. Аз ин рӯ, як воиз ҷон месӯзонад, шунавандагон ба моҳияти ғоя наменигаранд, гӯянда ва суханро ғайбат карда пароканда мешаванд.

Бо диққати одамон, бо бисёрии онҳо ба мақсад намерасанд. Мақсад бо ёфтани инсонҳои аслӣ, соҳибдилони аслӣ ва бо онҳо розу ниёз кардан ҳосил мешавад. Чунон ки аз чил тонна хок чор грамм тилло мебарояд, аз миёни миллионҳо одам зотҳои аслӣ низ ёфт мешаванд. Дар ҳақиқат, нидо ба онҳост. Авом низ беҳтар менамояд, ки ба ҷои машғул шудан бо сафсата ба сухани маърифатнок гӯш диҳад. Сухан зиёд шуд ва мақсад, шояд, як сӯ монд. Хулосае, ки гуфтан мехостем, ин аст: нопухта ба миён набаро. Боле надошта, фарёд назан. Вақте ки ҳақиқатҳоро дарк мекунӣ, қуввати нагуфтан намерасад. Баъд бошад, қуввати гуфтан намерасад. Хоҳиши ба ҳама ҳама чизро фаҳмондан исроф мешавад. Ҳақиқати ҳақиқӣ одамро пахш мекунад ва ҳайрон мегардонад. Яъне хомӯшон аз ҳама қавитаранд. Ғайр аз ин, сухани рост агарчи мӯътабар бошад ҳам, барои гӯянда на лаззат, балки танҳо азоб меорад. Эҳтимоли хеле калон аст, ки ҷумлае, ки каме ҳам дард намедиҳад ва бисёр писанд меояд, аз дурӯғи маҳз иборат бошад.

Акром МАЛИК