Беҳтар аст, ки муносибатҳоро бо инсонҳо канда напартоӣ. Хуб аст, ки робитаҳоро бо одамон муддати дароз нигоҳ…

Беҳтар аст, ки муносибатҳоро бо инсонҳо канда напартоӣ. Хуб аст, ки робитаҳоро бо одамон муддати дароз нигоҳ дорӣ, ё ба мақсад мувофиқ аст, ки бо касоне, ки муддати дароз бо онҳо салому алейк мекунед, муомила барқарор созед. Инсони ташаккулёфта аз паси дӯстони нав намедавад ва ба буридани риштаҳо бо шиносҳои кӯҳна шавқ надорад. Одами оқил қадри қадрдононро медонад. Тамоми гап дар доштани ҳамин қадрдонони кӯҳна аст. Нигоҳ доштани робитаҳои гарм ва самимӣ бо одамони атроф илми худро дорад. Зеро ҳоло дар аксари ҷавонон, ҳатто дар калонсолон ҳам таърихҳои талх вобаста ба дӯстоне, ки замоне ҷонҷонӣ буданд ва баъд хунук шуданд, бисёр вомехӯранд. Ин таърихҳо захми дил мебошанд. Одам бояд худро аз ҳамин гуна захму ҷароҳатҳо саломат нигоҳ дорад, вагарна андӯҳу ғам истеъдоди одамро мекушад, дилашро сиёҳ мекунад, ақлашро кунд месозад, корҳояшро ба қафо мебарад. Одам бояд арзиши покӣ ва сафои дар худ бударо донад. На ҳамеша фикрҳо ҷорӣ шуда меоянд, на ҳамеша атроф аз дӯстон пур аст, ҳурмату эҳтиром, муҳаббату садоқат доимо нигоҳ дошта намешаванд, онҳо ба тағйирот рӯ меоранд, ларзишҳо рух медиҳанд, гум кардан пеш меояд. Вале имкони пешгирии чунин заминларзаҳои маънавӣ ҳаст. Илми ҳаминро имрӯз, то он ҷо ки Худо қодир кардааст, ба қадри тавон меомӯзем. Достони “Ҳайрат-ул-аброр”-и ҳазрати Алишер Навоӣ, мақолати шашум дар бораи адаб аст. Ба гуфтаи бобои бузурги мо, ҷойҳои зоҳир шудани адаб чунинанд: 1. Оила: адаб ба зан, фарзанд ва падару модар. 2. Адаб ба хизматгорон. 3. Адаб ба хурдон. 4. Адаб ба калонон. 5. Адаб ба ҳамсолон. 6. Одоби хизмати давлатӣ. Ҳар яке аз инҳо шарҳи алоҳида талаб мекунад; дар ин ҷо мехоҳем ба ду нуқта диққат диҳем: бузургон аз ҷой бархостанро барои кӯдакон ба ҳурмат адаб намешуморанд, зеро дар натиҷаи ин кӯдак мутакаббир ва ту беобрӯ мешавӣ. Ин панди ҳазрати Алишер Навоист. Дигаре, ки мехоҳем иқтибос кунем, ин аст: касе ки ба ту ҳамсол бошад, бо ӯ мувофиқи ҳамин муомила кун: на зиёд кун ва на кам. Ба назари мо, ин ҳикматҳо ёдоварӣ аз қоидаи «миёнаи заринро нигоҳ дор» мебошанд. Яъне миёнарав бош. Дар миёни ҳамин суханон бобои мо сухани бузурги «беҳтарини корҳо – миёнаи онҳост»-ро низ гуфта гузаштааст. Яке аз бузургтарин сабабҳои вайрон шудани муносибатҳо байни инсонҳо аз даст додани миёнаи зарин аст. Аз ҳад зиёд наздик шудан ба бегонашавӣ мебарад. Агар дур бошед, ба ҳам шеҳа мекашед, агар наздик бошед, якдигарро мегазед. Ҳикмати дигаре, ки ҳазрати Алишер Навоӣ дар “Назм-ул-ҷавоҳир” таъкид кардааст: “Дӯстонро бо фосила зиёрат кун, муҳаббат зиёд мешавад”. Агар одам нахоҳад маҳбубашро гум кунад, бояд гоҳ-гоҳ маҳбубашро аз худ озод кунад. Чунон ки бо ҳақиқати бузург таъкид шудааст, “Агар касеро дӯст дорӣ, аз ҳад гузашта дӯст надор, мумкин аст рӯзе бад бинӣ. Агар касеро бад бинӣ, дар ин ҳам аз ҳад нагузар, мумкин аст рӯзе дӯст дорӣ”. Аз ҳад зиёд наздик шудан аксари одамонро безор мекунад. Инчунин, беҳтар аст изҳорҳоро низ пинҳон нигоҳ дорӣ. Агар зиёд шаванд, қадрашон меравад, таъсир намекунанд. Ин қоидаест, ки ба омма хос аст. Касоне, ки ҳеҷ гоҳ аз якдигар зиқ намешаванд, Шамс ва Румианд. Онҳое, ки ба Шамс ва Румӣ шудан бовар надоранд, бояд байни худро гоҳ-гоҳ шамол диҳанд. Вале ба онҳое, ки дилашон дар оташи ишқ сӯхтааст, ин насиҳат фоида намекунад, ӯ ба ҳар ҳол аз паси маҳбубаш меравад ва дар натиҷа рӯзе маҳбубашро тамоман гум карда, баъд дилаш мисли ях хунук шуда, ба назди ҳамин ҳикмати навишташуда меояд ва ин қоидаро маҳкам аз худ мекунад. Беҳтар аст аз аввал миёнаравиро пеша кунӣ, ки он аз ин дарду азобҳо, аз ҷудоиҳову нолаҳо ҳимоя ва зиреҳ мешавад. Умуман, ҳама аз ин фоида меёбанд ва ҳама чиз равон мегузарад. Эҳтимоли ҳалокатҳо ҳам кам мешавад.

Акром МАЛИК