Tanınmış olacağım düşüncesi kalpteki bir hastalıktandır. Tanınmış olmak, şan ve şöhret, bir kişiyi çok…

Tanınmış olacağım düşüncesi kalpteki bir hastalıktandır. Tanınmış olmak, şan ve şöhret, bir kişiyi çok kişinin bilmesidir. Elbette iyi vasıflarıyla bilinirse daha da hoştur: çok akıllı, ilimli, çalışkan, güzel, kuvvetli ve benzeri. Hepimiz kendimiz hakkında güzel sözler duymayı severiz; özellikle bizim olmadığımız yerlerde söylenirse, çok kişi adımızı şerefle anarsa, kabımıza sığmayız. Kötü söz kimsenin hoşuna gitmez, genellikle de doğru sözler. Bizi, hakkımızdaki iftiralardan çok, tam da hakikatler çoğu zaman çileden çıkarır. Arkamızdan konuşulursa, konuşan kişiyle hemen düşman oluruz. Söze tanınmış olmak hakkında başlamıştık. Bin yıl önce yazılmış kitaplarımıza göre, mesela Hazret-i Rabguzi’nin “Peygamberler Tarihi”nden anlaşıldığına göre, Allah şöyle buyurur: “Ben bir hazine idim ve bilinmek istedim, sonra insanı yarattım.” Allah’ın iradesi Kendini tanıtmaktı. Meselenin derinine inmeden, İmam Gazali hazretlerinin kitabında geçen bir manaya dikkat çekelim: “İnsanoğlunda rububiyet, hayvaniyet, şeytaniyet ve rahmaniyet sıfatları vardır.” Burada rububiyeti açıklamamız gerekiyor, çünkü konumuzla daha çok ilgilidir – insanın kendini Allah’a benzetmesi, işte bu rububiyettir. Allah Kendini över, Kendini övmeyi emreder, Kendini övenleri sever, Kendini tanımayı emreder. İnsan da kendini överse, övülmeyi severse, kendini tanıtmaya çalışırsa, bu, ilah olmak arzusunun tecellisi olur. İşte bu arzuyu tamamen içinden söküp atmakla insan Allah’a sevimli olur. Bu başka bir mesele; bizim söylemek istediğimiz söz tanınmış olmak hakkındaydı ve onun kökü hakkında konuştuk; buna Arapçada “hubbu’z-zuhûr” – zuhur etmeyi sevmek de denir. Tanınmışlık Allah’a hastır. Bütün kullar Allah’ı tanımak zorundadır. Tanımazsa kendine zulmetmiş olur. İnsan bu işi bırakıp kendini tanıtmakla meşgul olursa, yavaş yavaş mutsuzluğun pençesine düşer. İnsanda şöhret düşkünlüğü ne kadar büyükse, nefis de o kadar büyüktür. “Nasıl tanınsam acaba?” – bu dertle insan kendini her kılığa sokar. Yazdıkları, söyledikleri, ağırbaşlı görünüşü – hepsi ama hepsi tanınmaya yönelir. Eser diye sunulan işin içinde fikir değil, “ben” iddiası yankılanır. Şana ve şöhrete düşkün insanlar başkalarının değerini de şan ve şöhretin miktarına bakarak ölçerler. Tanınmış olmak bir tehlikedir. Her şeyden önce insan kibre ve kendini beğenmişliğe düşer. Onu ilgisiz bırakırlarsa, yani kimse onu takip etmez olursa üzülür. Bugünlerde beğenilerin ve türlü takdirlerin olmamasından ıstırap çeker. Sonra şan ve şöhret tahtını geri almak için kendini her kılığa sokar. Böylece insanda ahlaki çöküş – kendi kendini alçaltma, rezil etme aşaması başlar. Şan ve şöhret şarabı o kadar güçlüdür ki ona bağımlı olan insan ona asla doymaz; bu şaraptan güç alır ve sarhoş hâlde çabalar durur, çalışır durur. Tanınmışlık yoluyla başkalarından üstün olacağım diyen kimse sonunda insanların gözüne ve sözüne bağımlı hâle gelir. İnsanların alkışından sarhoş olup kendini çok gülünç ve acınacak bir şekilde gösterir. Aklı azalır. Ama insanoğluna sadece seyirlik lazımdır. İnsanların çok büyük bir kısmı ünlülere seyretmek için bakar. Sıkılmamak için. Yarın bu ünlü unutulursa, başkasına hayran olur. Sadece aç gözler ve tutarsız sözler. Başka hiçbir şey. Kalp ve akıl sahipleri azdır. Asıl ilmi değerli bilen, irfan ve marifet, ihlas ve samimiyet sahipleri son derece azdır. Onlar birini âlim bilirlerse, fayda elde etme arzusuyla kulak verirler. Avam ise bu sözü rivayet etmek, kusurunu bulmak, övmek ya da hakaret etmek için dinler. Bu sebeple bir vaiz canını yakar, dinleyiciler ise fikrin özüne bakmaz; konuşanı ve sözü gıybet ederek dağılırlar.

İnsanların ilgisiyle, onların çokluğuyla maksada ulaşılmaz. Asıl insanları, asıl kalp sahiplerini bulup onlarla sırlaşmakla maksat hâsıl olur. Kırk ton topraktan dört gram altın çıktığı gibi, milyonlarca insan içinden de asıl zatlar bulunur. Gerçekte nida onlaradır. Avamın da safsatayla meşgul olmasındansa irfanlı söze kulak vermesi daha evla görünüyor. Söz uzadı, maksat bir kenarda kaldı galiba. Söylenmek istenen sonuç şudur: Pişmeden ortaya çıkma. Kanatların çıkmadan bağırma. Hakikatleri kavradığında susmaya gücün yetmez. Sonra ise konuşmaya gücün yetmez. Herkese her şeyi anlatacağım demek boşa gider. Gerçek hakikat insanı ezer ve hayran bırakır. Yani susanlar en güçlülerdir. Üstelik gerçek söz muteber olsa da söyleyene lezzet değil, yalnızca azap getirir. Hiç acı vermeyen ve çok hoşa giden bir cümlenin katıksız bir yalandan ibaret olma ihtimali çok yüksektir.

Akrom MALIK