Мубталоӣ — балои бад. Номи ба ягон кори зараровар ва манъшуда дода шудан — мубталоист. Аз ҳар коре ки Худо ва…

Мубталоӣ — балои бад. Номи ба ягон кори зараровар ва манъшуда дода шудан — мубталоист. Аз ҳар коре ки Худо ва Паёмбар манъ кардаанд, ҳар коре ки инсонҳои оқилу доно, поку бузург онро нахоҳанд, дар он кор барои инсон ва инсоният хатар ҳаст. Ҳам андаки он кор, ҳам бисёраш одамизодро ба ҳоли вазнин меандозад. Барои он ки кас худро аз чунин корҳо ҳифз кунад, ба ӯ ақл дода шудааст. Барои ҳифз ва рушди ақл адаб ва хулқ ато шудааст. Бо азхуд кардан ва дар ҳаёт татбиқ намудани адаб ва хулқ ақл афзун мегардад; вақте ки ақл зиёд шавад, рушд ёбад, барои одам худро аз иллатҳои ҳалоккунанда нигоҳ доштан осон мешавад. Пешонаи халқҳое ки адабро барои худ меъёр ва қоидаи асосӣ қарор додаанд, кушода аст, ҳаёташон аз ғам фориғ. Онҳое ки адабро лозим намедонанд, шабу рӯз дар вуҷудашон дард аст. Чӣ аҷаб, ки инсон ба василаи адаб аз бадтарин корҳо ҳам раҳо ёбад. Адаб ва ҳаё дугоникҳоянд. Адаб — ҷамъаш одоб — ба ҳар кас ва ҳар чиз муомилаи сазовор кардан аст. Ҳаё — эҳсосест, ки ба корҳои носазо иҷозат намедиҳад. Ҳаё сипар аст; агар ин сипар аз даст афтад, аз ҳуҷуми душманон ҳалокат рух медиҳад. Баъзе намунаҳои адаб: дар назди падару модар пой дароз накардан, чорзону нанишастан; дар хонае ки китоб ҳаст, урён набудан; дар миёни мардум либоси остинкӯтоҳ напӯшидан; китобҳоро ба замин нагузоштан; дар ҳеҷ ҷое бо овози баланд қаҳ-қаҳ назадан; ҳатто агар ҳеҷ кас набошад ҳам, ба чизҳои беҳаё чашм надӯхтан; ҳар ҷо ки бадӣ рух диҳад, аз он ҷо зуд рафтан. Фаҳш ва майгусорӣ намунаи бадиҳо мебошанд. Ҳам мард ва ҳам зан ба ҳаё муҳтоҷанд. Ҳаё аз чашм оғоз мешавад. Ба ҷойҳои ноҷоиз чашм надӯхтан, суханони ноҷоизро нашунидан ва суханони ноҷоиз нагуфтан ҳаёст. Баданро накушодан ҳаёст. Ҷои аслии ҳаё — дил. Аз омадани андешаҳои ноҷоиз ба дил шарм доштан — асли ҳаё. Сирри худ ва бегонаро нагуфтан — ҳаё. Айбҳои худ ва бегонаро пинҳон доштан — ҳаё. Худро таъриф накардан, таъриф талаб накардан, аз таъриф нороҳат шудан — ҳаё. Бо касе ҷангу ҷидол накардан, ҷанҷол накардан — ҳаё. Аз пушти сари дигарон гап заданро шарм доштан — ҳаё. Пардаи ҳаё зуд месӯзад. Пас аз сӯхтан онро баргардонидан мумкин нест. Агар одамизод адаб ва ҳаёи худро пайваста санҷида истад, онро гум намекунад; агар дар ҷойҳое ки ҳаё лозим аст, дар дил ҳисси шарм набошад, барои ин бисёр гиря кардан лозим аст. Аҷаб нест, ки ба сабаби ҳамин гиря Худо ҳаё ато кунад. Имрӯз дар бораи адаб ва ҳаё гап задан нороҳат аст. Зеро адаб ва ҳаё аз ҳоли имрӯзаи мо шарм дошта, гурехта рафта бошанд. Ба мо аз ҳама лозимтар адаб ва ҳаёст, аммо дарахти ҳаёте ки дар олам тухмаш нобуд шуда истодааст — адаб ва ҳаёст.

Акром МАЛИК