БОБИ ҲАШТУМ

БОБИ ҲАШТУМ

Фасли сеюм

Хушдоман

Вақте ки «хушдоман» мегӯем, дар ин ҷо дар бораи модаршӯи арӯс сухан меронем; хушдомани домод мавзӯи яке аз фаслҳои минбаъда хоҳад буд. Хушдоман ҳамчун зан аз баъзе нуқсонҳое ки ба занон хос аст, холӣ нест, вале дар пушти сари ӯ на камтар аз 20 сол таҷрибаи ҳаёти оилавӣ ҳаст. Ҳамин таҷриба хушдоманро модари доно, оқила ва ҷасур гардонидааст. Хушдоман ба арӯс аз модар наздиктар аст. Зеро модар духтарашро ба шавҳар дод, акнун духтар ба ӯ тааллуқ надорад; акнун духтар то охири умр дар хизмати хушдоман хоҳад буд ва барояш ин зан ба зане наздиктар аз модараш табдил меёбад. Арӯс — духтар нест, ӯ ба хушдоман аз духтар наздиктар аст. Духтар дар оғӯши модар дуртараш 20 сол мебошад, аммо агар Худо умр диҳад, дар дасти хушдоман 30–40 сол тарбия мебинад. Худ аз худ мақоми хушдоман дар ҳаёти духтар мақоми бисёр муҳим ба шумор меравад. Хушдоман ҳангоми арӯс гирифтан бояд пеш аз ба хона ворид шудани арӯс ҳамаи қоидаҳои муомиларо таҳия кунад. Барои ин бояд нияташро дуруст кунад ва ба арӯс бо холисӣ, бо чашми меҳру шафқат назар кунад. Ӯро ҳамчун ҳамроҳи писараш донад. Некие ки ба арӯс карда шавад — некиест, ки ба писар карда мешавад. Эҳтироме ки ба арӯс нишон дода шавад — эҳтиромест, ки ба писар нишон дода мешавад. Қадри арӯс — қадри писар. Офияти арӯс — оромиши писар. Ғайр аз ин, гапи мардум гап аст: агар хоҳӣ ба писарат писанд оӣ, занашро таъриф кун. Аз ҳамин бармеояд, ки хушдоман нияти дилашро борҳо бисанҷад: «Арӯсамро эҳтиёт мекунам, ба ӯ хуб гап мезанам, нисбат ба ӯ одил ва шафқатманд мешавам». Хушдоман бо арӯс дугона нест — ин қоидаи асосист. Мегӯянд, баъзеҳо пеш аз арӯс овардан бо номзад наздик шуда мераванд; ин танҳо зиён меорад. Муомилаи хушдоман ва арӯс вобаста ба давраҳои муайян фарқ мекунад. Ба арӯси нав муомилаи ҷиддӣ, оҳиста, мулоим лозим аст. Зеро таҷрибаи ҳаётии ӯ кам аст, ҷавон аст, хом аст ва хато кардани ӯ табиист. Дар даҳ соли аввал ҷоиз аст, ки хушдоман арӯсро андаке дуртар нигоҳ дорад, яъне бо арӯс кам гап мезанад, бо ӯ шӯхию мазоҳ намекунад, розу ниёз намекунад, кинояву пичинг намезанад, барои як айбаш дарҳол танбеҳ намедиҳад, балки ду маротиба қатъӣ ва мулоим огоҳ мекунад, баъд метавонад ба танбеҳ гузарад; вале пеш аз ҳама бояд ҳар корро худаш карда нишон диҳад, зеро тартиботи хонаи арӯс ва таълиме ки ӯ гирифтааст, мумкин аст он тавре ки хушдоман мехоҳад набошад, ба завқ ва хоҳиши ӯ мувофиқ наояд.

Наберагон таваллуд мешаванд, оила аз маъракаву маросимҳои гуногун, мотаму идҳо мегузарад — дар тӯли даҳ сол хушдоману арӯс оҳиста-оҳиста ба ҳам қадрдон мешаванд. Хушдоман худро дарҳол дар сурати бад ва ғазабнок нишон намедиҳад, дар асл ба ин ҳоҷат нест; вале қонунҳои рӯзғордориро бе каҷравӣ риоя мекунад: хушдоман вақтҳои хобро назорат мекунад — аввал худаш бояд барвақт бедор шавад; ба намози бомдод мехезад; ба арӯс инро супориш медиҳад; пас аз зикру дуоҳо дар хона ва ҳавлӣ корҳои тозакунии субҳгоҳӣ мешавад — тобистон об мепошанд, мерӯбанд, ғуборро пок мекунанд; зимистон барфро тоза мекунанд, даруни хонаҳоро мерӯбанд ва ғайра; барои оила наҳорӣ тайёр мекунанд — бо қиёму қаймоқҳои хонагӣ, ширу равғани зард, асалу наботҳо, парвардаю қандҳои сафед, нону кулчаҳо, пистаю бодоми хандон, арахису чормағзҳо, мавизу турушакҳо, чойи сиёҳи ҷӯшону чойи кабуд болои дастархони гулдор наҳорӣ мекунанд. Пеш аз наҳорӣ ва баъд аз он дуо мехонанд. Ҳар як рӯз бояд нақша дошта бошад — пас аз наҳорӣ наберагонро ба мактаб, мардонро ба кор равона мекунанд; дар бисёр оилаҳои деҳот занонро ба саҳро ба кор мебаранд; агар имкон бошад, занонро ба корҳои калонҳаҷми каландзанӣ ҷалб накардан беҳтар менамояд; агар дар хона — ҳавлӣ чунин кор кунанд ва худашон хоҳанд, мумкин аст, албатта. Гоҳ-гоҳ меҳнати ҷисмонӣ зарурат мешавад, вале корҳоеро монанди деҳқонӣ ба қуввати онҳо такя карда набояд кард. Хушдоман бояд барои ҳар рӯз дар ҳавлӣ кори мақсаднок ташкил кунад: як рӯз банка пӯшидан, як рӯз палос шустан, як рӯз ҷилди кӯрпаҳоро шустан, як рӯз пардаҳоро шустан, як рӯз гулҳои ҳавлиро парвариш кардан, як рӯз нон пухтан ва ғайра. Арӯсон дар ҳавлӣ чанд нафар бошанд ҳам, албатта, бо кор банд буданашон хуб аст. Дар фосилаи байни пешин ва аср ба арӯсон истироҳат медиҳанд. Аммо боз муайян мекунанд, ки соати чанд мебароянд ва чӣ кор мекунанд. Пас аз хӯроки шом, хуфтанро хонда, арӯсон ба хушдоман: «Шаби хуш, ойиҷон!» — гуфта, ба макони ба онҳо додашуда мераванд. Дар даҳсолаи дуюм хушдоман ба арӯс андаке имтиёз медиҳад, метавонад ӯро бо худ ба меҳмонӣ барад, дар баъзе масъалаҳои оила аз ӯ маслиҳат мепурсад. Дар даҳсолаи сеюм ба арӯс акнун озодии зиёд медиҳанд. Аммо хушдоман ҳеҷ гоҳ набояд мақоми ҳукмфармои худро аз даст диҳад. Ин мақом барои мустаҳкамии оила ҳам шарт аст. Хушдоман бояд арӯсонро вобаста ба синну соли писаронаш фарқ гузорад — хуб аст, ки зани писари калон нисбат ба зани писари хурд мавқеи баландтар дошта бошад. Ин зарур аст, то хурдон ҳадду ҳудуди худро донанд. Хушдоман ҳеҷ гоҳ қудоҳояшро ғайбат намекунад; ба арӯс гуфтани «падарат чунин, модарат чунон» ба ақл намеғунҷад. Ба шахсият ва иззати нафси арӯс даст намерасонад. Арӯс бояд аз хушдоман ҳам ҳайиқад, ҳам ӯро эҳтиром кунад. Хушдоман бояд ба арӯс хизматро ба чунин шакл фармояд, ки арӯс хизматро шараф донад ва агар хушдоман хизмат нафармояд, арӯс дилтанг шавад. Хушдоман бо арӯс баҳс намекунад, дод намезанад; ин ба ахлоқи оила зарари ҷиддӣ мерасонад. Мулоимӣ ва сухани нарм меъёри асосӣ ба шумор меравад. Хушдомани оқила ҳеҷ гоҳ аз арӯс ба ҳеҷ кас шикоят намекунад. Балки мекӯшад камбудиҳоеро ки дар арӯс вомехӯранд, бо тадбир ва ақл ҳал кунад. Дар ин бобат шитоб намекунад, бузургии худро нигоҳ медорад. Хулоса, ба мақсад мувофиқ менамояд, ки хушдоман аз арӯс фосила нигоҳ дорад, бо ӯ ҳам мулоим ва ҳам қатъӣ гап занад, ҷиддият ва раҳмашро баробар нишон диҳад, марҳала ба марҳала мақоми арӯсро баланд бардорад.

Акром МАЛИК