Боби ҳаштум

Боби ҳаштум

ХОНАДОНИ ХУСУР

Фасли панҷум

Домод ва хонадони хусураш

Хонандаи гиромӣ шояд пай бурда бошад, ки мо мекӯшем ҳар як ҳолатро дар оила муфассал шарҳ диҳем ва қоидаҳои тағйирнопазирро зикр кунем. Аз он ки пас аз фасли «Зану шавҳар» фаслҳои «Арӯс» ва «Домод»-ро алоҳида баён мекунем, маълум бошад, ки ин фаслҳо дар бораи дуруст иҷро кардани вазифаҳои арӯсӣ ва домодии зану шавҳар ва ахлоқи онҳо дар ин мақом аст. Домод дар айёми навхонадорӣ ба шавқ омада, дар пӯсташ намеғунҷад, дар осмони ҳафтум парвоз мекунад. Рухсораҳояш гул-гул месӯзанд, ҳаяҷонеро, ки аз даруни ӯ ҷӯш зада меояд, пахш карда наметавонад. Арӯсаш ба чашмаш бениҳоят ширин менамояд, пур аз шавқ ҳар чӣ ба забонаш ояд, мегӯяд. Ин ҳам лозим аст. Бояд ҳамин тавр бошад. Аммо ақл ва ҳаё раги ҷони ҳаёт, тарозуи дуруст зистан аст. Домод ҳар қадар парвоз кунад ҳам, бояд кӯшад, ки худро нигоҳ дорад ва ором, босалобат бошад. Бикӯшад, ки на дар назди ёрону дӯстон ва на дар назди падару модар суханони нолозим аз даҳонаш напаранд. Ба баҳонаи орзую ҳавас ба дабдаба ва сохтакорӣ гирифтор нашавад. Ба тамошои тӯй фирефта нашуда, нагӯяд, ки ҳамеша чунин хоҳад буд. Арӯсак ҳар қадар ширин бошад, ӯ пеш аз ҳама шодии чашм, сурури дил ва як тӯҳфаи ҷолиби ҳаёт аст. Яъне арӯсак бут ё санам нест, ки ба ӯ парастиш карда, саҷда кунӣ ва ҳамаи хоҳишҳояшро иҷро намоӣ. Ба ӯ ваъдаҳои гуногун дода, доманашро аз чормағзи пуч пур накардан беҳтар аст. Албатта, марди ҳақиқӣ дар айёми домодӣ суханони ширинашро дареғ намедорад, дар таърифу тавсиф саховатманд мешавад. Беҳтар аст, ки домод дар ҳарами хоси худ кушодарӯ ва хушҳол бошад, аммо дар назди падару модар нисбат ба арӯсаш ҷиддӣ бошад, кам гап занад, то ҳадди имкон гап назанад. Ин суханон ба он ки ҳоло дар тӯйҳо рақс мекунанду ширинӣ бурида мехӯранд ва дар маросими салом-арӯс рафта пешонаи арӯсро мебӯсанд, рабте надоранд, яъне онҳое ки ин роҳро пеш гирифтаанд, гуфтаҳои моро иҷро карда наметавонанд; ин тавсияҳо барои касонест, ки мегӯянд: «ин роҳи мумтозу кӯҳнаро пеш мегирам».

Беҳтар аст, ки домод дар чил рӯзи аввал назди арӯс барвақттар дарояд ва шабона тамоман ба кӯча набарояд. Аммо агар дар рафтораш ҳаё ва шармгинӣ инъикос ёбад, ҳамин зебо менамояд. Ба модараш дар бораи арӯс сухан нагуфтан ба ақл ҳам мувофиқ аст, то фардо ҳама кор ба меъёр гузарад. Модари меҳрубон ба табиати занона рафта, метавонад писарашро аз арӯс рашк кунад, аз ин рӯ дар ҳузури модар ба арӯс илтифот кардан ба беадабӣ табдил меёбад. Бозиҳои муҳаббат (суханону нигоҳҳои пурмуҳаббат) агар пинҳон бошанд, зебоянд. Агар модар назди писар арӯсро танқид кунад, писар сар ба зер афканад, ҳаргиз арӯсашро ҳимоя накунад, сухане монанди «ақлашро ба сараш медароварам» гӯяд ва дар ин масъала ба занаш чизе нагӯяд. Балки хомӯшона бо чашми фаросат вазъиятро назорат кунад; эҳтимоли зиёд дорад, ки модар фардо аз ҳамон гапи гуфтааш баргардад. Агар арӯсак забонаш лағжида, аз хушдоманаш шикоят кунад, бо гуфтани «сабр кун, ин рӯзҳо мегузаранд» ба ӯ пуштибонӣ накунад, балки гӯяд: «дили модарамро ба даст ор, намехоҳам бори дигар шикоят бишнавам». Тӯҳфаҳоеро, ки ба арӯсаш медиҳад, пинҳонӣ диҳад. Ин на аз тарс, балки аз адаб аст. Бо арӯсаш хуб ва мулоим гап занад. Агар арӯсак ҳомиладор шавад, инро писар нагӯяд. Ҳатто вақте ки фарзанди нахустинаш ба дунё меояд, аз гуфтани «бачаам, духтарам, писарам» худдорӣ кунад; ин қоидаи кӯҳнаи адаб аст. Имрӯз агар ҷавонон дарҳол «занам ҳомиладор аст» гуфта ҷор зананд, арӯсон ҳам шикамашонро ба ҳама нишон дода гарданд, бешармона «бачаам, духтарам, азоб мекашам» гӯянд, ин маънои дуруст будани онро надорад. Агарчи аз мардуми замона адаб ғоиб шуда, пардаҳои ҳаё бардошта шуда бошанд ҳам, ин маънои онро надорад, ки он адабу ахлоқи кӯҳна, ҳаёву иффат нолозим гаштааст ё хатост; баръакс, бояд он қоидаҳоро омӯхта, огоҳона ба онҳо амал карданро ҷидду ҷаҳд намуд. Сабаб ин аст, ки дар натиҷаи чунин ошкорбаёнию бепардагӣ ҳайбати падару модар меравад; вақте ки ҳайбат нест шуд, итоат меравад; вақте ки итоат тарк кард, ҷавонон ҳар коре ба ақлашон расад мекунанд, хато болои хато карда, ба кӯчаҳои бунбасти ҳаёт ворид мешаванд. Аз ин рӯ дар ҳар ҳолат аз падару модар ҳаё кардан, қонунҳои адабро риоя намудан ҷоиз аст. Домод бояд ба падару модари арӯсаш — хусур ва хушдоманаш эҳтироми амиқ дошта бошад. Фаромӯш накунад, ки хусуру хушдоман рафиқ нестанд, инчунин аз падару модари худаш болотар ҳам нестанд. Беҳтар аст, ки бо онҳо бо фосила гап занад, аз гирифтани кӯмак ва дастгирии онҳо парҳез кунад, дар ҳузурашон хомӯш бошад ва пай дар пай ба хонаашон наравад. Агар ҳар бор ки меравад, ба хусуру хушдоман ба ягон шакл тӯҳфае диҳад, хуб аст. Аммо тӯҳфаҳояш аз он чи ба падару модари худаш медиҳад, қиматтар нашаванд. Домодро Паёмбар гиромӣ доштааст. Падару модари арӯс, яъне хусуру хушдоман бояд домодро эҳтиром кунанд, номашро бо эҳтиром ёд кунанд. Агар духтарон забонашон лағжида аз шавҳар шикоят кунанд, «хомӯш бош» гуфтан беҳтар аст. Бояд ҳар дафъа таъкид кард: «Духтарам, домодамро розӣ кун, ба мо аз ӯ шикоят накун». Модарон духтарони ба шавҳар рафтаашонро ба ғайбат водор накунанд, дар бораи қудоҳо сухани манфӣ нагӯёнанд. Дар фасле бо номи «Қудоҳо» дар ин бора муфассал таваққуф хоҳем кард, иншоаллоҳ. Ҳамин тавр, домод бо хусуру хушдоман, бародарони калону хурди зан, боҷаҳо бо фосила ва андешида муомила мекунад. Зеро як сухани беҷое ки аз забон барояд, метавонад дилхирагиҳо ва фитнаҳои зиёд ба бор орад. Агар домод бо оқилӣ мувозинатро нигоҳ дорад, ба ҳеҷ тараф майл накунад, дар нуқтаи холисию адолат, доноию шафқат устувор истад, фазои оила хуб, бонишот, дилпазир ва озод мешавад. Агар масъулияташро фаромӯш карда, бепарвоӣ кунад, ба бинои оила тарқиш расида метавонад.

Акром МАЛИК