Боби ҳаштум

Боби ҳаштум

ХОНАДОНИ ХУСУР

Фасли чорум

Арӯс

Ҳақиқате ки арӯс бояд дарк кунад, ин аст, ки ӯ маркази сулола, маркази оила ба шумор меравад. Ҳамаи корҳо, гапу гуфтҳо дар атрофи арӯс рух медиҳанд: ҷавон ҳам барои зан гирифтан ҳаракат мекунад; барои арӯс овардан ба хостгорӣ мераванд; барои овардани арӯс тӯй мекунанд; арӯс салом мекунад; арӯсро ғайбат мекунанд; ба арӯс танбеҳ медиҳанд; арӯсро таъриф мекунанд; арӯс фарзанд ба дунё меорад; арӯс хизмат мекунад; арӯс давомдиҳандагони наслро калон мекунад ва ғайра. Агар ҳар як арӯс ин ҳақиқатро дарк кунад, арзиши худ, қадру шарафи худро мефаҳмад. Дар натиҷа, арӯс бояд худро сазовори ҳамин шарафаш нигоҳ дорад, мувофиқи қадраш хулқ пайдо кунад. Духтар ҳангоми ба шавҳар баромадан пеш аз ҳама бояд нияташро дуруст кунад ва дар дил борҳо такрор кунад: «Ман барои иҷрои вазифаи асосии худ дар ҳаёт ба шавҳар мебароям. Ба соҳибам хизмат мекунам, фарзанд ба дунё меорам, тарбия мекунам, дуоҳои хушдоману хусурамро мегирам!» Бесабаб нагуфтаанд, ки зиндагӣ — мушт аст. Зиндагӣ осон ва бозӣ нест, вале душвору машаққат ҳам нест. Зиндагӣ роҳи интихоб аст — нияту ҳаракати ту чӣ гуна бошад, он ҳам ҳамон ранг мегирад. Вақте ки никоҳи духтар муайян шуд, ӯ худро рӯҳан ба арӯсӣ омода карда, барои дар оилае ки меравад ҷои сазовор ёфтан аз Худо мадад ва тавфиқ металабад. Дар оилае ки меравад, ҳамаро барои худ наздиктарин, дӯсттарин медонад: «Ҳамсарам — такягоҳам, хушдоманам — модарам; хусурам — падарам; хоҳаршӯи калонам — хоҳари калониам; хоҳаршӯи хурдам — хоҳарам; ҷоиҳоям — наздиконам». Аз ҳар як инсон хато рух дода метавонад; арӯс корҳоеро, ки ба чашмаш хато менамоянд, дарҳол ба олам паҳн накунад, баръакс, дар оилаи наваш чашмаш кӯр, гӯшаш кар, забонаш гунг бошад, беҳтар аст. Дуюм, зебо он аст, ки барои худро хуб нишон додан аз ҳад зиёд хушомад накунад, пай дар пай «Ойиҷон» нагӯяд ва ғайра, ба ин монанд такаллуфҳо ва мулозаматҳои ғализ накунад. Зеро такаллуф — ин кулфат аст. Агар дар аввали кор аз ҳад зиёд эҳтиром кардӣ, то охир маҷбурӣ ҳамин борро бардорӣ. Аз ин рӯ самимӣ ва миёнарав будан хуб аст. Табиист, ки чеҳраи хунук ва турш ҳам писандида нест. Сеюм, ҳеҷ гапро ба дил нагирифтан, ҳар гапро гап гуфта такрор накардан лозим аст. Хушдоман ҳам, хоҳаршӯёни калону хурд ҳам зананд; агар аз забонашон ногаҳон ягон сухани ноҷо ғелида афтад, онро нашунида ва надониста гирифтан, балки то ҳадди имкон аз хотир баровардан матлуб аст. Чорум, дар хонаи хушдомандор табассум ва овози мулоим хеле муҳим аст. Ҳатто ҳангоми шунидани танбеҳ, вақте ки корҳо вазнин меоянд, бо табассум ва овози мулоим сухан мегӯянд. Муҳимтар аз ҳама, ин бояд на аз маҷбурият, балки аз дил бошад. Панҷум, мекӯшанд, ки дили хушдоманро ёбанд ва дили ӯро нашикананд. Албатта, ин кор бояд самимӣ бошад, сунъӣ ва сохта набошад. Аз хушдоман дар дил ранҷида набудан кори дуруст аст, зеро он чи дар дил аст, рӯзе ба забон меояд. Агар дар дил нисбат ба хушдоман андаке кудурат пайдо шавад ҳам, ронданаш шарт аст. Миёна хунукӣ наафтад. Ба забон ғайбат наояд. Одамон бо даҳон мегарданд. Ҳеҷ гап дар замин намемонад. Мард ва зан баробаранд, дар ин масъала миёнашон заррае фарқ нест — дар бурдани гап фаъоланд. Гапе ки «байни худамон монад-а» гуфта мешавад, мисли обе ки аз сӯрох мечакад, берун мечакад.

Агар арӯс сабрнок, ширинзабон, кушодарӯ, чаққон, озода бошад, олам гулистон аст. Ҳеҷ хушдоман намегӯяд, ки «оилаи писарамро вайрон мекунам»; танбеҳи хушдоман — асал, тарбияаш — неъмат. Арӯсон аз ҷавонӣ хато накунанд. Қаҳр кардани хушдоман, сухани талхаш муждае аст, ки мегӯяд: «ба ман ширин гап зан, аз сидқи дил хизмат кун, ақлатро ҷамъ кун, туро дӯст медорам». Хушдоман ба арӯс дар дил муҳаббате дорад, дар ин шубҳае нест, танҳо онро зоҳир намекунад. Аз ин рӯ агар арӯсон дилашонро мисли офтоб дурахшон ва рӯяшонро мисли моҳ нуронӣ кунанд, тамоми оила дар офият аст. Дилро ба даст овардан кифоя аст. Дар асл, нозуктарин дил дар дунё — дили хушдоман аст. Хушдоманҳо арӯсонашонро аз духтаронашон ҳам, аз писарашон ҳам бештар дӯст медоранд. Ин муҳаббат танҳо бо пардае ки «хушдоманӣ» ном дорад, пинҳон шудааст, халос. Арӯс бо хусур самимона ва дар айни замон расмӣ, ҷиддӣ ва бо фосила муомила мекунад — аз саломуалейк ва пурсидани аҳвол он сӯтар намегузарад; ба хусур занг задан, тавассути телеграм навиштан, дар як гурӯҳи умумӣ будан ба қоидаҳои оилаи анъанавии ӯзбек мухолиф аст; инчунин он ки арӯс бо бародарони калону хурди шавҳар ҳам рӯбарӯ нашавад, салому алейк накунад, дар як ҷо намонад, дар як дастархон нанишинад, тавассути одобу одатҳои кӯҳна то ба мо омада истодааст. Пас, дур нигоҳ доштани арӯс худро аз язнаҳо ва ҳамаи чунин мардон — аз мардоне ғайр аз шавҳар, хусур, падар, амакҳо ва тағоҳояш ва дар паси парда будани ӯ аз қонунҳоест, ки дар урфи миллии мо мавҷуд аст; агар ба ин қонунҳо амал карда шавад, оила аз фитнаҳои гуногун эмин мемонад, зеро одатҳои ниёгон на дар як рӯз, балки дар тӯли асрҳо шакл гирифта, озмуда шудаанд. Мо дар бораи оилаи мумтоз сухан меронем; дар оилаҳои мумтоз ба чунин қоидаҳо амал мекарданд. Аммо имрӯз бо мардони гуногуни хешованд бӯсида вохӯрдани арӯс аз корҳоест, ки ба мо бегона аст.

Акром МАЛИК