Sekizinci Bölüm

Sekizinci Bölüm

KAYIN YURDU

Beşinci Fasıl

Damat ve kayın yurdu

Değerli okur fark etmiştir: ailedeki her durumu ayrıntılı biçimde açıklamaya ve değişmez kuralları zikretmeye çalışıyoruz. Karı-koca adlı fasıldan sonra gelin ve damat fasıllarını ayrıca ele almamızdan şu anlaşılsın ki, bu fasıllar karı ile kocanın gelinlik ve damatlık vazifelerini doğru yerine getirmeleri ve bu makamdaki ahlakları hakkındadır. Damat yeni evlendiği zaman heyecanlanır, yerinde duramaz, yedinci kat gökte uçar. Yüzü al al yanar, içinden taşıp gelen coşkuyu bastıramaz. Gözüne gelini çok tatlı görünür, şevke gelip ağzına ne gelirse söyler. Bu da gerekli. Böyle olması lazım. Fakat akıl ve haya hayatın can damarı, doğru yaşamanın terazisidir. Damat ne kadar uçup konarsa konsun, kendini tutmaya, sakin ve ağırbaşlı durmaya çalışmalıdır. Ağzından ne arkadaşlarının yanında ne de anne-babasının yanında gereksiz sözler kaçmaması için gayret etsin. Arzu, heves deyip şatafata ve sahteliğe kapılmasın. Düğünün eğlencesine aldanıp hep böyle olacakmış sanmasın. Gelin ne kadar tatlı olursa olsun, o her şeyden önce gözün sevinci, gönlün sürûru, hayatın ilginç bir armağanıdır. Yani gelin put ya da sanem değildir; ona tapıp secde etmeye ve bütün isteklerini yerine getirmeye gerek yoktur. Ona türlü vaatler verip koynunu boş cevizle doldurmamak daha iyidir. Elbette gerçek erkek damatlık zamanında tatlı sözlerini esirgemez, övgü ve iltifatta cömert olur. Damat beyin kendi has odasında güler yüzlü, neşeli olması; ama anne-babasının yanında gelinine karşı ciddi durması, az konuşması, mümkün mertebe hiç konuşmaması iyidir. Bugün düğünlerde dans edip pasta kesip yemenin, gelin selamında gidip alnından öpmenin bu sözlerle bir ilgisi yoktur; yani o yolu tutanlar söylediklerimizi yerine getiremezler. Bunlar, bu klasik ve eski yolu tutacağım diyenlere yönelik tavsiyelerdir.

Damadın ilk kırk günde gelinin yanına erkenden girmesi iyidir, akşamları hiç dışarı çıkmaması uygundur. Fakat tavrında haya ve çekingenlik görünürse, işte bu güzel görünür. Gelin hakkında annesiyle konuşmaması da akla uygundur ki yarın her iş yolunda gitsin. Anacığı kadınlığı tutup oğlunu gelinden kıskanabilir; bu sebeple annenin huzurunda geline iltifat etmek edepsizliğe dönüşür. Muhabbet oyunları (sevgi dolu sözler ve bakışlar) gizli olursa güzeldir. Şayet anacığı oğluna gelini eleştirirse, oğul başını öne eğsin, asla gelinini savunmasın, aklını başına getiririm gibisinden bir söz söylesin ve karısıyla bu meseleyi konuşmasın. Bilakis sessizce feraset gözüyle durumu gözlesin; anacığının yarın o söylediği sözden dönme ihtimali büyüktür. Şayet gelinin dili sürçüp kayınvalidesinden şikâyet ederse, “sabret, bu günler geçer” diyerek ona arka çıkmasın; bilakis “annemin gönlünü al, bir daha şikâyet duymak istemiyorum” desin. Geline vereceği hediyeleri gizlice versin. Bu korkudan değil, edeptendir. Gelinine güzel ve yumuşak konuşsun. Şayet gelin hamile kalırsa, bunu oğul söylemesin. İlk çocuğu dünyaya geldiğinde de “çocuğum, kızım, oğlum” demekten kendini alıkoysun; bu eski bir edep kuralıdır. Bugün delikanlılar hemen “karım hamile” diye ilan etse, gelinler de karınlarını herkese göstererek dolaşsa, utanmadan “çocuğum, kızım, zorlanıyorum” diye konuşsa, bu doğru demek değildir. Zamane insanlarından edep kaybolmuş, haya perdeleri kalkmış olsa da, bu eski edep ve ahlak, haya ve iffet gereksiz kaldı ya da yanlış demek değildir; aksine, o kuralları öğrenip bilinçli şekilde uygulamaya bütün gayretle çalışmak gerekir. Sebebi şu ki, böyle açık saçıklık, perdesizlik neticesinde anne-babanın heybeti gider; heybet kaybolunca itaat gider; itaat terk edince gençler akıllarına gelen işi yapıp hata üstüne hata ederek hayatın çıkmaz sokaklarına girerler. Bu sebeple her hâlükârda anne-babadan haya etmek, edep kanunlarını tutmak yerindedir. Damat, gelininin anne-babasına — kayınpederine ve kayınvalidesine — derin hürmet beslemelidir. Unutmasın ki kayınpeder ile kayınvalide arkadaş değildir; aynı şekilde kendi anne-babasından üstün de değildir. Onlarla mesafeli konuşması, onlardan yardım ve destek almaktan kaçınması, huzurlarında sükût etmesi, evlerine sık sık gidip durmaması daha iyidir. Her gidişinde kayınpeder ve kayınvalideye bir şekilde hediye verirse iyi olur. Ama hediyeleri kendi anne-babasına verdiğinden daha pahalı olmasın. Damadı Peygamber Efendimiz ﷺ ağırlamıştır. Gelinin anne-babası, yani kayınpeder ve kayınvalide damada hürmet etmeli, ismini saygıyla anmalıdır. Kızlar dili sürçüp kocalarından şikâyet ederse, “sus” demek daha iyidir. “Kızım, damadımı razı et, bize onun hakkında şikâyet etme” diye her defasında tembihlemek gerekir. Anneler, gelin olup giden kızlarına gıybet ettirmesin, dünürleri hakkında olumsuz söz söyletmesin. Dünürler adlı fasılda bu konuya ayrıntılı olarak değineceğiz, nasipse. Böylece damat; kayınpeder, kayınvalide, kayınbiraderler ve bacanaklarla mesafeli, düşünülmüş bir şekilde muamele eder. Çünkü dilden çıkan tek bir yersiz söz çok gönül kırgınlığı ve fitne getirebilir. Damat akıllıca dengeyi korursa, hiçbir tarafa meyletmezse, tarafsızlık ve adalet, bilgelik ve şefkat noktasında kararlı durursa, ailenin havası iyi, ferah, hoş ve rahat olur. Eğer sorumluluğunu unutup akılsızlık ederse, aile binası çatlayabilir.

Akrom MALIK