Таҳлил

Ин ҳикоятро хонда, якчанд ҳолатро дарк кардан мумкин аст. Пеш аз ҳама, донистан мумкин аст, ки одамон тағйир наёфтаанд. Яъне, дар ҳикоят як устоди сахтгир ҳаст ва муаллиф ӯро бо сифатҳои хеле бад тасвир мекунад ва ӯро танқид менамояд. Аммо ҳайбати ӯ дар ҳикоят яке аз мавзӯъҳои асосӣ шуда истодааст. Дар замони ҳозира ҳам ин воқеиятро дидан мумкин аст. Таваҷҷуҳи асосӣ дар ин ҳикоят ба таълиму тарбияи кӯдакон равона шудааст. Яъне, метавонем бигӯем, ки ҳикоят асосан дар атрофи ҳамин мавзӯъ муттаҳид шудааст. Зеро маҳз ҳамин ҳикоят дар боби ҳафтуми асари «Гулистони туркӣ» — дар бораи таъсири тарбия омадааст. Далели дигар — ду шеъре, ки дар ҳикоят омадааст. Аз ин донистан мумкин аст, ки ниёгони мо ба таълиму тарбияи кӯдакон таваҷҷуҳи ҷиддӣ медоданд. Боз як ҷойе, ки бояд ба он таваҷҷуҳи асосӣ диҳем — воқеияте, ки имрӯз дар низоми таълими мо дар мактабҳо сабаби бештарин муҳокимаҳо ва моҷароҳо мегардад, ин — дар хонандагон набудани ҳайбати устод ва то гиребонгир шудан ва задухӯрд бо муаллимон расидани онҳост. Аз ҳикоят донистан мумкин аст, ки вақте ки ҳайбати устод ҳаст, хонандагон маҷбур бошанд ҳам, мехонанд. Ҳайбати устод рафт, илмомӯзӣ ҳам қатъ шуд. Агар ҳайбати устод бошад, хонанда на ин ки ба устодаш даст бардорад, ҳатто ба рӯйи ӯ рост нигариста наметавонад. Ва маҳз ҳамин тарбияест, ки ниёгонамон боқӣ гузоштаанд. Дар ҳикоят муаллиф ҷойеро, ки ба ҷойи устоди сахтгир устоди ҳалиму кушодадил омад ва кӯдакон хондани илмро бас карданд, нозук ифода мекунад. Яъне, устоди солеҳро бо сифатҳои нек – ҳалим ва дилаш салим гуфта таъриф мекунад. Сабаб ин аст, ки агар таъриф намешуд, нисбат ба солеҳӣ эҳсоси бад пайдо шуданаш мумкин буд. Зеро устоди солеҳ омад ва таълими кӯдакон ба тарафи бад тағйир ёфт. Боз як чизи дигаре, ки донистанамон мумкин аст — мо метавонем бинем, ки даъвоҳое, ки ҳоло баъзеҳо мекунанд, гӯё мусулмонон духтаронашонро таҳсил намедиҳанд, ботил аст. Дар ҳикоят якҷоя бо писарон духтарон низ зикр мешаванд.

Султон НИЗОМИДДИН