Vatan içinde yolculuk – vatandan çıkmazsın, ama yolculukta olursun. Bunun bir anlamı şudur: insan ruhunun…

Vatan içinde yolculuk – vatandan çıkmazsın, ama yolculukta olursun. Bunun bir anlamı şudur: insan ruhunun vatanı onun bedenidir. Bu bedenden çıkmadan yolculukta olmak. Ruh sanki bedenin içindedir, ama yıllar boyunca pek çok menzil görür. Bu menzillerin bazılarına sevinç, bazılarına gam denir. Bazı insanlar kendini bir daire içinde dönüyormuş gibi hisseder: dün gördükleri bugün yine geri gelir. Dün konakladığı menzilden çıkmıştı, ama yine o menzilin karşısına çıkar. Ama bunu anlamak için de derin bir kalp ve akıl gerekir. Bu durgunluktur; asıl yolculuk ise ruhun topraktan göğe yaptığı yolculuktur. Bu yolculuk da beden içindeyken gerçekleşir. Dün işlediği günahı işleyen bugün de yine aynı günaha düşer. Onun için günler yalnızca günahlardan ve isyanlardan ibaret bir şekilde geçer. Günah, nehrin girdabı gibidir – akıp gitmezsin, kurtulamazsın, bir yerde döner durursun, belki nehrin dibine çökersin – helak olursun. Bu girdaptan istiğfar ipine tutunup tövbe gemisine binerek kurtulursun. İnsan günahtan arınmış hâlde iyiliklerle meşgul olunca artık yükselmeye başlar. Ona başkalarının görmediği hakikatler keşfettirilir, başkalarına nasip olmayan menziller açılır. İşte gerçek yolculuk budur. Toplum çeşitli tabakalardan oluşur. Sıradan bir işçiyle kitap okuyup ilimle uğraşan insan arasında fark vardır. İşçi sürekli emekle meşgul olduğu için ilmin hikmetlerinden habersiz kalırken, ilim ehli hikmete ve öncülüğe sahip olur. Bugün yüksek öğrenim görüp yazar, şair, gazeteci, öğretmen, bilim insanı olarak faaliyet gösterenlere aydın, münevver demek âdettir. Toplumu karamsarlık girdabından yükseğe çıkarmak bu tabakanın üzerindedir. İnsan ruhunun yolculuğu beden içinde gerçekleştiği gibi, toplumun ruhunun da göğe doğru bir yolculuğu vardır. Derler ki cehennem yedi kat yerin altında, cennet yedi kat göğün üstündedir. Beden topraktan, ruh gökten. Bedenin isteklerine uymak toprağa düşmek, sonunda da cehenneme yuvarlanmaktır; ruhun isteklerine erişmek göğe yükselmek, sonuç olarak da cenneti yurt edinmektir. Aydınım diyen şahsiyetler işte bu derin amaca doğru yaşamalı ve toplumu bu yöne yöneltmelidirler. Büyük hayata adım atmakta olan genç delikanlıların şunu bilmeleri iyi olurdu: gelecekte toplum içindeki bir tabakaya mutlaka mensup olacaklardır. Bugün yaptıkları işler onları bu işlerle meşgul olanların arasına katar. Eğer iyi iş yaparlarsa, iyilerin safına katılırlar; kötü iş yaparlarsa, kötülerin arasına karışıp giderler. Söylemek istediğimiz şudur: insan nerede olursa olsun, başkalarına fayda ulaştırma yolunda olmalıdır. İyilik yapmak amellerin en güzelidir. İbadeti ve taati kendin için yaparsın, ama insanlara fayda ulaştırmak gerçek mertliktir. İyilik demek, kendi adını silip başkalarının şerefi için mücadele etmektir. Kendin aç kalıp başkasını doyurmaktır. Başkasının huzuru için karşılık beklemeden kendi huzurundan vazgeçmektir. Şundan emin olmak gerekir ki halis iyilik mutlaka kötülükle cezalandırılır. Sevgi nefretle, şefkat zulümle, sadakat ihanetle, temizlik kirlilikle mutlaka sınanır. Bu sınavın iki amacı vardır: pişirmek, güçlü kılmak ve layık olup olmadığını denemek. İnsanlara ekmek vererek açlıktan, su vererek susuzluktan kurtarmak mümkündür; ama yalana esir olanları hakikat nuruyla karanlıktan aydınlığa yöneltmek en zor olanıdır. Gözleri nur görmemiş körlerin ışıktan korkup seni öldürmeleri hiç de olmayacak şey değildir. En büyük iyilik, insanlığa hakikati yansıtan ilim ve hikmet aynasını tutmaktır. Ama hazır ol: aynayı kırıp kırığıyla seni boğazlamaları ihtimali büyüktür. Bundan korkma, bu katl seni ebediyete eriştirir. İlim yolunu tutacak gençler şuna hazır olmalıdırlar: bugün âlimim diyenler arasında hasetçiler çok fazladır; ilim ehliyim diyenler içinde ölümü boynuna almış olanlar pek çoktur. Hasetçi dediğimiz, kendisinden daha çok ilmi olanı çekemez; zaten o ilmi itibar için öğrenmişti, şimdi başkasının ilmi çoğalınca kendi itibarı elinden alınmış gibi hisseder.

Ölümü boynuna almış âlim – okumayı bırakmış, ilim yaymaya son vermiş, yalnızca geçim için yaşayan, makam ve koltuk için ilim yolunun dışına çıkmış kimsedir. Onun için gençlerin araştırmaları, keşifleri, başarıları zevk vermez; yüzsüzleşen devrin sorunları için yeni fikirlerle çözüm aramaz; şevki ölmüştür, birbirini desteklemez; hakikatleri beyan etmez; tekmelesen kımıldamaz hâle gelmiş, yan gelip yatmaya alışmıştır. Böyle bir âlime diri denebilir mi? O ölmüştür, kendi isteğiyle ölümü seçmiştir; oysa âlim demek her gün durmadan zahmet çeken, geceyi sabaha, sabahı geceye ekleyerek çalışan, ilmini yayan zat demektir. Milletin ruhu ilimdir. İlim meclisleri çoğalırsa, ilim meclisleri kalabalık olursa, halk karın derdinden biraz yükselip kalp ve ruh derdini düşünmeye başlarsa, o bir halktır, ildir, ulustur. Aksi hâlde onun şuursuz yaratıklar sürüsünden ne farkı vardır?! Vatanda durarak yolculuk yapamayanlar, yolculuğun ancak vatandan çıkınca yapılabileceğini sanırlar. Onlar insanların günah bataklıklarından tövbe dağlarına doğru yolculuk yapabileceğini bilmezler. Onlar nefis kazığına bağlanmış, dünya benim etrafımda dönüyor sanan zavallılardır. Bu arada ilim, inkâr etmek değildir, duygu bulamacı değildir, güzel sözler dizisi değildir; uzun zaman acılarla elde edilen, bedene işleyip amele dönüşen aydınlık bir hakikattir. Öyle aydınlık ki ne zulmün karanlığında ne de mutluluğun saltanatında yolu kaybetmeye izin verir.

Akrom MALIK